Akademik Dünyaya Giriş · Ders 7/11
Akademik Okuma: Makale Nasıl Okunur?
Bir makalenin yapısını tanımayı, SQ3R ve üç geçişli okuma yöntemlerini uygulamayı ve okuduğunu eleştirel biçimde değerlendirmeyi öğrenirsin.
Bir tez için onlarca, doktora için yüzlerce çalışma okursun. Her makaleyi ilk sayfadan son sayfaya roman gibi okumaya çalışırsan hem zamanın yetmez hem de okuduklarının çoğu aklında kalmaz. Akademik okuma, amaca göre seçici ve stratejik okumaktır: Bazı makalelere beş dakika, bazılarına birkaç saat ayırırsın.
Bir araştırma makalesinin anatomisi
Ampirik araştırma makalelerinin çoğu benzer bir yapıdadır. Hangi bölümde ne bulacağını bilmek, aradığına hızla ulaşmanı sağlar.
| Bölüm | Ne içerir? | Okurken sor |
|---|---|---|
| Başlık ve anahtar kelimeler | Çalışmanın konusu ve değişkenleri | Konumla ilgili mi? |
| Özet (Abstract) | Amaç, yöntem, bulgular, sonuç | Okumaya değer mi? Hangi bölüme odaklanmalıyım? |
| Giriş | Problem, literatür, boşluk, amaç/hipotezler | Yazarlar hangi boşluğu doldurduklarını iddia ediyor? |
| Yöntem | Desen, örneklem, araçlar, işlem, analiz | Yöntem soruya uygun mu? Örneklem yeterli mi? Ben bunu tekrarlayabilir miyim? |
| Bulgular | Tablolar, şekiller, istatistiksel sonuçlar | Ne bulundu? Sayılar metindeki iddiayı destekliyor mu? |
| Tartışma | Bulguların yorumu, literatürle karşılaştırma, sınırlılıklar | Yorum bulguların ötesine geçiyor mu? Hangi sınırlılıklar var? |
| Sonuç ve öneriler | Özet, uygulamaya ve araştırmaya öneriler | Bu öneriler benim tezime fikir verebilir mi? |
| Kaynakça | Atıf yapılan çalışmalar | Okumam gereken temel kaynaklar hangileri? |
Üç geçişli okuma yöntemi
Bilgisayar bilimci S. Keshav’ın “How to Read a Paper” adlı kısa yazısında önerdiği yöntem, akademisyenler arasında yaygın olarak kullanılır. Fikir basittir: Makaleyi tek seferde değil, her seferinde derinleşen üç geçişte oku. Her geçişten sonra devam edip etmeyeceğine karar verirsin.
Üç geçiş
- 1
geçiş: Kuş bakışı (5–10 dakika)
Başlık, özet ve girişi oku; bölüm ve alt başlıklara göz at; sonuç bölümünü oku; kaynakçaya hızla bak. Sonunda şu beş soruyu yanıtlayabilmelisin: Makalenin türü ne (araştırma, derleme…)? Hangi bağlamda ve hangi kuramla ilgili? Varsayımları makul mü? Ana katkısı ne? Açık ve iyi yazılmış mı? Çoğu makale için bu geçiş yeterlidir.
- 2
geçiş: İçeriği kavrama (yaklaşık 1 saat)
Makaleyi dikkatle oku ama ayrıntılı ispat ve istatistik hesaplarına takılma. Şekil ve tablolara özellikle dikkat et: Eksenler doğru etiketlenmiş mi, sonuçlar metinle tutarlı mı? Kenara notlar al, okunmamış önemli kaynakları işaretle. Sonunda makalenin ana fikrini kanıtlarıyla birlikte başkasına anlatabilmelisin.
- 3
geçiş: Derinlemesine (birkaç saat)
Yalnızca tezinin merkezindeki birkaç makale için gerekir. Makaleyi “yeniden yapılandırmaya” çalış: Aynı soruyu sen olsan nasıl araştırırdın? Örtük varsayımları, eksik analizleri, yöntemsel zayıflıkları bul. Bu geçiş tartışma bölümünde ve kendi yöntemini kurarken çok işine yarar.
Makale: Demir, H. ve Uçar, F. (2023). Kırsal bölgelerde yaşayan yaşlı bireylerde sosyal destek ve yalnızlık. Örnek Sosyal Hizmet Dergisi, 14(2), 410–432.
• Tür: Nicel, ilişkisel tarama.
• Bağlam: Yaşlılık, sosyal destek kuramı.
• Örneklem: Bir ilin köylerinde yaşayan 65 yaş üstü 220 kişi.
• Ana bulgu: Algılanan aile desteği yalnızlıkla negatif ilişkili; arkadaş desteği daha zayıf ilişkili.
• Tezimle ilgisi: Yüksek; ölçek seçimim için yöntem bölümünü 2. geçişte okuyacağım.
• Karar: 2. geçiş – EVET.
SQ3R yöntemi
SQ3R, eğitim psikoloğu Francis P. Robinson’ın 1940’larda önerdiği klasik bir okuma stratejisidir. Özellikle ders kitapları, kitap bölümleri ve kuramsal metinler gibi öğrenmen gereken metinlerde etkilidir.
| Adım | İngilizcesi | Ne yaparsın? | Örnek |
|---|---|---|---|
| Göz gezdir | Survey | Başlıklara, giriş-sonuç paragraflarına, şekillere bak. | Bölümün beş alt başlığını ve özet tablosunu inceledin. |
| Soru sor | Question | Başlıkları sorulara çevir. | “Öz-belirleme kuramı” başlığı → “Bu kurama göre motivasyonun türleri nelerdir?” |
| Oku | Read | Sorularının yanıtını arayarak oku. | İçsel, dışsal motivasyon ve motivasyonsuzluk tanımlarını buldun. |
| Anlat | Recite | Kitabı kapatıp yanıtları kendi cümlelerinle söyle ya da yaz. | Üç motivasyon türünü birer örnekle not defterine yazdın. |
| Gözden geçir | Review | Bir süre sonra notlarını tekrar et, eksikleri tamamla. | Ertesi gün notlarını okuyup kuramın temel ihtiyaçlarını ekledin. |
Eleştirel okuma: Kabul etmeden önce sorgula
Yayımlanmış olması bir çalışmanın kusursuz olduğu anlamına gelmez. Literatür bölümünde yalnızca “X şunu bulmuştur” demek yerine çalışmaların gücünü ve zayıflığını değerlendirmen beklenir. Okurken şu soruları sor:
- Örneklem kim, kaç kişi, nasıl seçilmiş? Bulgular kime genellenebilir?
- Ölçme araçları geçerli ve güvenilir mi? Türkçe uyarlaması yapılmış mı?
- Desen, kurulan iddiayı (özellikle neden-sonuç iddiasını) destekliyor mu?
- İstatistiksel anlamlılık yanında etki büyüklüğü raporlanmış mı?
- Yazarlar sınırlılıkları dürüstçe belirtmiş mi?
- Yayımlandığı dergi hakemli mi, nerede taranıyor (TR Dizin, Web of Science, Scopus vb.)?
- Çıkar çatışması ya da finansman kaynağı belirtilmiş mi?
Aksoy (2020) yaptığı çalışmada, akıllı tahta kullanımının öğrenci başarısını artırdığını kanıtlamıştır.
Sadece özetleri okuyup literatür bölümünü yazdım; özetlerde zaten bulgular var.
Okuma için pratik ipuçları
Kendini sına
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Akademik okuma alışkanlıklarım
0/6Takıldığın bir yer mi var?