Soru Merkezi
Takıldığınız yerde hazır çözüm.
Tez ve makale yazarken en sık karşılaşılan 100 sorun; belirtileri, nedenleri ve adım adım çözümleriyle.
Kaynak ve Literatür
Aradığım yayını bulamıyorum
Bir makalenin kaynakçasında gördüğün yayını başlığıyla aradığında hiçbir sonuç çıkmıyor.
Kaynak ve Literatür
Makalenin tam metnine erişemiyorum / ücretli çıkıyor
Makalenin sayfasında yalnızca özet görünüyor, PDF yerine “Buy article”, “Purchase PDF” ya da “Rent” düğmesi var.
Kaynak ve Literatür
YÖK Tez Merkezi’nde tez PDF’i açılmıyor / izinli değil
Tez kaydı listede çıkıyor ama PDF simgesine tıklayınca hiçbir şey olmuyor ya da boş sayfa açılıyor.
Kaynak ve Literatür
Konumla ilgili hiç kaynak yok
Konunu tam adıyla aradığında hiçbir veri tabanında doğrudan çalışma çıkmıyor.
Kaynak ve Literatür
Çok fazla kaynak çıkıyor, boğuldum
Bir aramada on binlerce sonuç çıkıyor ve nereden başlayacağını bilmiyorsun.
Kaynak ve Literatür
Türkçe kaynak çok az
Danışmanın “Türkiye’deki çalışmaları da ver” diyor ama yalnızca birkaç Türkçe çalışma bulabiliyorsun.
Kaynak ve Literatür
Kampüs dışından veri tabanına giremiyorum
Okuldayken açılan Web of Science, Scopus veya ScienceDirect evde “erişiminiz yok” diyor.
Kaynak ve Literatür
Kaynağın güvenilir olup olmadığını bilmiyorum
Bir web sitesi, blog ya da haber yazısını kaynak gösterip gösteremeyeceğini bilmiyorsun.
Kaynak ve Literatür
Okuduklarımı unutuyorum / not düzenim yok
Bir bilgiyi okuduğunu hatırlıyorsun ama hangi makalede olduğunu bulamıyorsun.
Kaynak ve Literatür
Literatürü özetliyorum ama sentez yapamıyorum
Literatür bölümün “A (2018) şunu buldu. B (2019) şunu buldu. C (2020) şunu buldu.” biçiminde ilerliyor.
İntihal ve Benzerlik
İntihal (benzerlik) raporum yüksek çıktı
Turnitin, iThenticate ya da intihal.net raporunda toplam benzerlik yüzdesi enstitünün beklediğinden yüksek görünüyor.
İntihal ve Benzerlik
Kaynakçam ve alıntılarım oranı şişiriyor
Raporda kaynakça sayfaları baştan sona renkli görünüyor.
İntihal ve Benzerlik
Tek bir kaynaktan oranım yüksek
Toplam oran makul görünüyor ama tek bir kaynak tek başına yüksek yüzdeyle listenin başında.
İntihal ve Benzerlik
Kendi eski ödevim/makalem yüzünden oran yüksek
Raporda eşleşen kaynak senin yayımlanmış makalen, bildirin ya da daha önce teslim ettiğin dönem ödevin.
İntihal ve Benzerlik
Taslağımı daha önce Turnitin’e yükledim, şimdi kendimle eşleşiyorum
Raporda en yüksek eşleşme “Submitted to [Üniversite adı]” ya da “Student Paper” olarak görünüyor.
İntihal ve Benzerlik
Parafraz yapamıyorum, yazdığım hep kaynağa benziyor
Kaynağı okuyup yazdığında cümle yapın kaynakla neredeyse aynı kalıyor.
İntihal ve Benzerlik
Yöntem bölümündeki standart ifadeler eşleşiyor
Yöntem bölümünde “Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır” gibi cümleler sarıya boyanmış.
İntihal ve Benzerlik
Çeviri yaptım, intihal sayılır mı?
İngilizce bir makaleden paragrafları Türkçeye çevirip tezine koydun ve raporda eşleşme görünmüyor.
İntihal ve Benzerlik
Arkadaşımla benzer tez yazdık, eşleşiyoruz
Raporda en yüksek eşleşme aynı dönemde mezun olan bir arkadaşının tezi ya da ödevi.
İntihal ve Benzerlik
Danışmanım raporu kabul etmedi / filtre kullanmamı yasakladı
Danışmanın filtreli raporu kabul etmiyor, filtresiz raporla eşiği tutturmanı istiyor.
Yapay Zekâ
Yapay zekâ (AI) oranım aşırı yüksek çıktı ama ben yazdım
Turnitin’in yapay zekâ yazımı göstergesi ya da başka bir dedektör metninin büyük kısmını “AI ile yazılmış olabilir” diye işaretledi.
Yapay Zekâ
Grammarly / QuillBot kullandım, AI çıktı
Metnini Grammarly ya da QuillBot’tan geçirdikten sonra yapay zekâ göstergesi yükseldi.
Yapay Zekâ
ChatGPT’nin verdiği kaynaklar gerçek değil çıktı
Yapay zekânın verdiği makaleyi Google Akademik’te, DergiPark’ta ya da derginin sitesinde bulamıyorsun.
Yapay Zekâ
Yapay zekâyı nereye kadar kullanabilirim, beyan etmem gerekir mi?
ChatGPT, Gemini, Claude gibi araçları tezinde kullanmanın serbest mi yasak mı olduğunu bilmiyorsun.
Yapay Zekâ
AI ile yazdığım bölümü nasıl düzeltirim / kendi sesime çeviririm
Bir bölümü (ör. kuramsal çerçeve) büyük ölçüde yapay zekâyla yazdırdın ve şimdi pişmansın.
Yapay Zekâ
Danışman yapay zekâyla yazdığımı düşünüyor, nasıl kanıtlarım?
Danışmanın metnin “ChatGPT gibi” durduğunu söyledi.
Yapay Zekâ
AI beyanı nasıl yazılır
Kurumun ya da dergi yapay zekâ kullanımını beyan etmeni istiyor ama örnek bulamıyorsun.
Yapay Zekâ
Katılımcı verilerimi YZ’ye yükleyebilir miyim?
Görüşme dökümlerini kodlamak ya da anket verini analiz etmek için ChatGPT gibi bir araca yüklemeyi düşünüyorsun.
Yapay Zekâ
YZ’nin yaptığı istatistik yorumu yanlış çıktı
SPSS çıktını yapay zekâya verdin; yazdığı bulgu yorumunu danışmanın “yanlış” diye işaretledi.
Yazım ve Dil
Cümlelerim çok uzun / anlatım bozukluğu var
Bir cümlen üç–dört satırı buluyor ve sonuna gelince başını unutuyorsun.
Yazım ve Dil
Akademik dille yazamıyorum, günlük dil gibi oluyor
Yazdığın metin blog yazısı ya da sosyal medya gönderisi gibi okunuyor.
Yazım ve Dil
Paragraflarım dağınık / bağlantısız
Paragraflar birbirinin devamı gibi değil, ayrı ayrı yazılmış notlar gibi duruyor.
Yazım ve Dil
Yazmaya başlayamıyorum, boş sayfa
Word’ü açıyorsun, imleç yanıp sönüyor ve saatlerce tek satır yazamıyorsun.
Yazım ve Dil
Kelime/sayfa sayısını tutturamıyorum (çok kısa veya çok uzun)
Tezin, danışmanının ya da arkadaşlarının tezlerine göre çok kısa kalıyor.
Yazım ve Dil
Danışman “dilin akademik değil” dedi
Danışmanın taslağına genel bir not düşmüş: “Dil akademik değil, baştan gözden geçir.”
Atıf ve Kaynakça
Metindeki atıf kaynakçada yok / kaynakça karıştı
Danışmanın ya da jüri “Metindeki şu atıflar kaynakçada yok” diye not düştü.
Atıf ve Kaynakça
Zotero Word’de görünmüyor
Word’ün şeridinde (ribbon) “Zotero” sekmesi yok.
Atıf ve Kaynakça
Okumadığım kaynağa atıf yapmam gerekiyor (aktaran)
Okuduğun bir makalede, başka bir yazarın (ör. 1970’lerden bir kuramcının) fikri anlatılıyor ve sen de o fikri kullanmak istiyorsun.
Atıf ve Kaynakça
Yazarı/tarihi olmayan web sayfasına nasıl atıf yaparım
Bir kurumun web sayfasından bilgi aldın ama sayfada yazar adı yok.
Atıf ve Kaynakça
Kanun/yönetmelik nasıl kaynak gösterilir
Tezinde bir kanuna ya da yönetmeliğe değiniyorsun ama nasıl atıf yapacağını bilmiyorsun.
Atıf ve Kaynakça
DOI bulamıyorum
Danışman ya da dergi “Kaynakçadaki DOI’leri ekle” dedi ama bazı makalelerde DOI göremiyorsun.
Atıf ve Kaynakça
Danışman APA istiyor ben ISNAD öğrendim
Lisansta İSNAD (dipnotlu) öğrendin ama danışmanın tezi APA ile yazmanı istiyor.
Atıf ve Kaynakça
Kaynakçadaki Türkçe karakterler bozuldu
Kaynakçada “Çelik” yerine “Çelik”, “öğretmen” yerine “öğretmen” gibi garip karakterler görünüyor.
Yöntem
Hangi istatistik testini kullanacağımı bilmiyorum
Verilerin elinde ama hangi analizi yapacağını bilmiyorsun.
Yöntem
Etik kurul onayı çıkmadan veri topladım, ne yapmalıyım?
Etik kurul başvurun sürerken ya da hiç başvurmadan anketleri uyguladın.
Yöntem
Yöntemimi seçemiyorum: nitel mi, nicel mi, karma mı?
Konunu belirledin ama nasıl araştıracağına karar veremiyorsun.
Yöntem
Nitel görüşmelerimi nasıl analiz edeceğim, kodlayamıyorum
Elinde onlarca sayfa görüşme metni var ve nereden başlayacağını bilmiyorsun.
Yöntem
Örneklemim amaçlı ama jüri “Bunu nasıl genelleyeceksin?” diye sordu
Nitel çalışmanda 12 katılımcı var; jüri bulguların genellenemeyeceğini söyledi.
Anket ve Veri Toplama
Cronbach alfa güvenirlik katsayım düşük çıktı
Ölçeğin ya da bir alt boyutun Cronbach alfa değeri ,70’in altında çıktı.
Anket ve Veri Toplama
Anketime yeterli katılımcı ulaşmıyor
Haftalardır paylaştığın online ankete hedeflediğin sayının çok azı ulaştı.
Anket ve Veri Toplama
Kaç kişiye anket uygulamalıyım bilmiyorum (örneklem büyüklüğü)
Danışmanın “Örneklem büyüklüğünü neye göre belirledin?” diye sordu.
Anket ve Veri Toplama
Hazır ölçek için izin alamıyorum, yazar cevap vermiyor
Kullanmak istediğin ölçeğin yazarına e-posta attın, haftalardır cevap yok.
Anket ve Veri Toplama
Uygun ölçek bulamadım, ölçeği kendim mi geliştirmeliyim?
Konunla ilgili hazır bir Türkçe ölçek bulamadın.
Anket ve Veri Toplama
Jüri anket sorularımın tarzını eleştirdi, sorularım hatalı mı?
Jüri ya da danışman soruların “yönlendirici”, “çift yönlü” ya da “belirsiz” olduğunu söyledi.
Anket ve Veri Toplama
Katılımcılar anketi rastgele dolduruyor, dikkat kontrolü nasıl yapılır?
Bazı katılımcılar tüm maddelere aynı seçeneği (ör. hep 3) işaretlemiş.
Anket ve Veri Toplama
Anketi online mı, yüz yüze mi uygulamalıyım?
Online anket hızlı görünüyor ama danışmanın örneklem sorunu yaşayacağını söylüyor.
İstatistik ve SPSS
SPSS açılmıyor / çalışmıyor / lisans hatası veriyor
SPSS simgesine tıklıyorsun, pencere hiç açılmıyor ya da açılıp hemen kapanıyor.
İstatistik ve SPSS
SPSS’i nereden bulurum, ücretsiz alternatifi var mı?
Analiz yapman gerekiyor ama bilgisayarında SPSS yok.
İstatistik ve SPSS
Excel / Google Forms verisini SPSS’e aktaramıyorum, Türkçe karakterler bozuk
SPSS’te “Kadın” yerine “Kadın”, “Öğretmen” yerine “Öğretmen” gibi garip karakterler görünüyor.
İstatistik ve SPSS
Verim normal dağılmıyor, ne yapmalıyım?
Shapiro-Wilk ya da Kolmogorov-Smirnov testinde p < ,05 çıktı.
İstatistik ve SPSS
p değeri anlamsız çıktı, tezim çöp mü oldu?
Beklediğin farkın ya da ilişkinin p değeri ,05’ten büyük çıktı.
İstatistik ve SPSS
SPSS çıktısını yorumlayamıyorum, hangi sayıya bakacağım?
Analizden sonra çok sayıda tablo çıkıyor ve hangisinin önemli olduğunu bilmiyorsun.
İstatistik ve SPSS
Levene testi anlamlı çıktı, ne yapmalıyım?
Levene testinde Sig. değeri ,05’ten küçük çıktı.
İstatistik ve SPSS
Ters maddeleri nasıl kodlarım, toplam puanı nasıl hesaplarım?
Ölçekte bazı maddeler olumsuz ifade edilmiş, nasıl puanlanacağını bilmiyorsun.
İstatistik ve SPSS
Eksik veriler ve uç değerlerle ne yapacağım?
Bazı katılımcılar birkaç soruyu boş bırakmış.
İstatistik ve SPSS
Faktör analizinde maddeler beklenen faktöre yüklenmiyor, KMO düşük
KMO değeri ,60’ın altında çıktı ya da “matris pozitif tanımlı değil” uyarısı aldın.
İstatistik ve SPSS
Ki-kare testinde “beklenen frekans 5’ten küçük” uyarısı aldım
Crosstabs çıktısının altında “X cells (Y%) have expected count less than 5” notu var.
İstatistik ve SPSS
Regresyonda çoklu bağlantı var, VIF değerleri yüksek çıktı
Collinearity Statistics sütununda VIF değerleri 5 ya da 10’un üzerinde.
Biçim ve Word
Word’de içindekiler otomatik oluşmuyor / güncellenmiyor
İçindekiler eklemeye çalıştığında tablo boş geliyor ya da “No table of contents entries found” (Türkçe arayüzde içindekiler girdisi bulunamadığını söyleyen bir uyarı) çıkıyor.
Biçim ve Word
Ön kısımda Roma, ana metinde normal sayfa numarası yapamıyorum
Sayfa numarası biçimini i, ii, iii yaptığında tüm tez Roma rakamına dönüyor; 1, 2, 3 yaptığında ön kısım da Arap rakamı oluyor.
Biçim ve Word
Başlık numaraları kayıyor (1.1, 1.2 karıştı)
İkinci bölümün alt başlıkları 2.1 yerine 1.4, 1.5 diye devam ediyor ya da 0.1 olarak görünüyor.
Biçim ve Word
Tablo ve şekil numaralarını ve listesini oluşturamıyorum
Tablo ve şekil numaralarını elle yazdın; araya yeni bir tablo ekleyince sonraki tüm numaralar kaydı.
Biçim ve Word
Yatay sayfa eklediğimde düzen bozuldu
Tek bir sayfayı yatay yapmak istedin ama tüm tez yatay oldu.
Biçim ve Word
Enstitü biçim kontrolünden tezim geri döndü
Enstitüden “tezinizde biçim hataları var, düzeltip yeniden yükleyin” yazan bir e-posta ya da işaretlenmiş bir PDF geldi.
Biçim ve Word
Word dosyam bozuldu / çöktü, tezim kayboldu
Word çalışırken kapandı; yeniden açtığında son saatlerin ya da günlerin emeği görünmüyor.
Biçim ve Word
PDF’e çevirince düzen bozuluyor / yazı tipleri değişiyor
Word’de düzgün görünen tez PDF’te farklı sayfalara kaymış; başlıklar sayfa sonunda yalnız kalmış.
Biçim ve Word
Danışmanımın düzeltmelerini (Değişiklikleri İzle) nasıl işlerim
Danışmanından gelen dosya kırmızı, mavi, üstü çizili yazılarla ve sağ kenardaki balonlarla dolu; nereden başlayacağını bilmiyorsun.
Danışman, Enstitü, Savunma
Tez konusu bulamıyorum
Haftalardır “Ne çalışsam?” diye düşünüyorsun ama aklına gelen her konu ya çok geniş ya da “zaten çalışılmış” gibi geliyor.
Danışman, Enstitü, Savunma
Danışmanım cevap vermiyor / ulaşamıyorum
Gönderdiğin e-postalara günlerce, bazen haftalarca yanıt gelmiyor.
Danışman, Enstitü, Savunma
Danışmanımla anlaşamıyorum, değiştirebilir miyim?
Her görüşme gerginlikle bitiyor; ya önerilerini anlamıyorsun ya da onun beklentisine yetişemediğini hissediyorsun.
Danışman, Enstitü, Savunma
Tez önerim reddedildi
Tez önerisi savunmasından ya da kurul değerlendirmesinden “ret” veya “düzeltme” kararı çıktı.
Danışman, Enstitü, Savunma
Tez süremi aşacağım, süre uzatma mümkün mü?
Azami sürenin dolmasına bir ya da iki yarıyıl kaldı ve tezin bitmeye yakın değil.
Danışman, Enstitü, Savunma
Jüri tarihi yaklaştı ama hazır değilim
Savunma tarihi belirlendi ya da çok yaklaştı ama sunumun hazır değil.
Danışman, Enstitü, Savunma
Savunmada jüri sorusuna cevap veremezsem ne olur?
Savunmada jürinin sorduğu bir soruya ne cevap vereceğini bilememekten korkuyorsun.
Danışman, Enstitü, Savunma
Tezime düzeltme kararı verildi, ne yapmalıyım?
Savunma sonunda jüri “düzeltme” kararı verdi ve hayal kırıklığı yaşıyorsun.
Danışman, Enstitü, Savunma
TİK raporu nasıl yazılır / TİK toplantısı kötü geçti
Altı aylık TİK raporunu yazman gerekiyor ama ne yazacağını ve ne kadar ayrıntı vereceğini bilmiyorsun.
Danışman, Enstitü, Savunma
YÖK Tez Merkezi’ne yükleme ve erişim erteleme (ambargo)
Tezin kabul edildi; enstitü senden Tez Veri Giriş Formu, PDF ve izin belgesi istiyor ama sırayı ve kuralları bilmiyorsun.
Makale ve Yayın
Dergi seçemiyorum
Makaleni bitirdin ama hangi dergiye göndereceğini bilmiyorsun.
Makale ve Yayın
Makalem masa reddi aldı
Gönderdikten birkaç gün ya da birkaç hafta sonra, hakem değerlendirmesine girmeden ret e-postası aldın.
Makale ve Yayın
Hakem çok sert eleştirdi, nasıl cevap vereyim
Hakem raporu sert, hatta kırıcı bir dille yazılmış.
Makale ve Yayın
Yırtıcı dergi mi anlamıyorum / bir dergi e-posta ile yayın teklif etti
Tanımadığın bir dergiden “Makalenizi derginizde yayımlamak isteriz” diye e-posta geldi.
Makale ve Yayın
Makale ücret (APC) istiyor
Makalen kabul edildi ya da göndermek üzeresin ve dergi yüzlerce ya da binlerce dolar/avro “APC” istiyor.
Makale ve Yayın
Tezden makale nasıl çıkarırım
Tezin 150 sayfa ama dergi en fazla 8.000 kelime istiyor.
Makale ve Yayın
Hakem sürecinden aylardır ses yok
Makaleni aylar önce gönderdin ve durum hâlâ “Hakem değerlendirmesinde” ya da “Under review”.
Motivasyon ve Zaman
Motivasyonumu kaybettim, tezden soğudum
Tez dosyasını açmak bile istemiyorsun; günler, hatta haftalar hiçbir şey yapmadan geçiyor.
Motivasyon ve Zaman
Ertelemeden kurtulamıyorum
Her sabah “bugün kesin çalışacağım” diyorsun ama gün sosyal medya, dizi, temizlik ya da başka işlerle bitiyor.
Motivasyon ve Zaman
İşle tezi birlikte yürütemiyorum
İşten eve geldiğinde tez için ne enerjin ne de zihnin kalıyor.
Motivasyon ve Zaman
Kaygı ve tükenmişlik yaşıyorum
Tezi düşündüğünde göğsünde sıkışma, çarpıntı ya da midende düğüm hissediyorsun.
Motivasyon ve Zaman
Mükemmeliyetçilik yüzünden bitiremiyorum
Aynı paragrafı defalarca yazıp siliyorsun; bir bölüm haftalardır “neredeyse bitti” aşamasında.
Motivasyon ve Zaman
Başkalarının tezleriyle kendimi kıyaslıyorum
Arkadaşlarının tezini bitirdiğini ya da makale yayımladığını duyunca kendini geride ve yetersiz hissediyorsun.