Akademik Sözlük
386 terim, sade açıklamalar.
Tez ve makale yazarken karşınıza çıkan kavramların Türkçe açıklamaları, örnekleri ve İngilizce karşılıkları.
386
A
- a.g.e. (adı geçen eser)op. cit.Dipnotlu geleneksel atıf düzeninde, tam künyesi daha önce verilmiş bir esere yeniden gönderme yapılırken…
- Açık erişimopen accessBilimsel yayınların okuyucuya abonelik ya da ödeme duvarı olmadan, ücretsiz ve çevrim içi sunulması. Başlıca…
- Açık kodlamaopen codingGömülü kuram başta olmak üzere nitel analizde, verinin satır satır ya da paragraf paragraf okunarak anlamlı…
- Açıklanan varyansexplained varianceFaktör analizinde elde edilen faktörlerin, maddelerdeki toplam varyansın ne kadarını birlikte açıkladığını…
- Açımlayıcı sıralı desenexplanatory sequential designKarma yöntem desenlerinden biri: önce nicel veri toplanıp analiz edilir, ardından nicel bulguları açıklamak…
- AFA (açımlayıcı faktör analizi)exploratory factor analysis (EFA)Ölçek maddelerinin hangi ortak boyutlar (faktörler) altında toplandığını, önceden bir yapı dayatmadan veriden…
- AHCIArts & Humanities Citation IndexClarivate’in Web of Science Core Collection içindeki sanat ve beşerî bilimler atıf indeksi. Tarih, felsefe,…
- Akademik dürüstlükacademic integrityAraştırmanın her aşamasında dürüst, şeffaf, adil ve sorumlu davranma ilkesi: başkalarının emeğini atıfla…
- Aktaran (akt.)as cited inÖzgün kaynağa ulaşamadığında, o kaynağı başka bir eser üzerinden kullandığını belirtmek için yapılan ikincil…
- AktarılabilirliktransferabilityNitel araştırmada bulguların benzer başka bağlamlara ne ölçüde taşınabileceğine okuyucunun karar verebilmesi;…
- Alt-üst %27 grup karşılaştırmasıupper-lower 27% group comparisonMadde analizinde, ölçek toplam puanına göre en yüksek %27’lik ve en düşük %27’lik dilimdeki katılımcıların…
- Alternatif hipotezalternative hypothesis (H₁)Sıfır hipotezinin karşıtı olan ve araştırmacının genellikle desteklemeyi beklediği iddia; H₁ ya da Hₐ ile…
- Amaçlı örneklemepurposive samplingAraştırma sorusuna en zengin bilgiyi sağlayacak kişi, kurum ya da belgelerin araştırmacının belirlediği…
- Ambargo (erişim erteleme)embargoTezin YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde ve kurum deposunda erişime açılmasının, patent başvurusu ya da yayın süreci…
- AMOSIBM SPSS AmosIBM’in yapısal eşitlik modellemesi (YEM) yazılımı; modeli kutu ve oklarla çizerek kurmanı sağlayan grafik…
- Ana etkimain effectFaktöriyel bir desende bir bağımsız değişkenin, öteki bağımsız değişkenin düzeylerinin ortalaması alındığında…
- Anabilim dalıdepartmentBir fakülte ya da enstitü bünyesinde aynı ana bilim alanındaki öğretim üyelerini bir araya getiren akademik…
- Anahtar kelimelerkeywordsÇalışmanın temel kavramlarını yansıtan ve özetin altında yer alan, genellikle üç ile beş arasında sözcük ya…
- ANCOVA (kovaryans analizi)analysis of covarianceGrup ortalamalarını, bağımlı değişkenle ilişkili bir ya da birkaç sürekli değişkenin (ortak değişken,…
- Anlamlılık düzeyisignificance level (alpha, α)Sıfır hipotezini reddetmek için önceden belirlenen eşik olasılık; aynı zamanda göze alınan Tip I hata…
- Anlatı araştırmasınarrative inquiryBireylerin yaşam öykülerini ve deneyimlerini, anlattıkları hikâyeler üzerinden inceleyen nitel desen. Örneğin…
- AnonimleştirmeanonymizationKişisel verilerin, başka verilerle eşleştirilse bile kimliği belirli ya da belirlenebilir bir kişiyle…
- ANOVA (varyans analizi)analysis of varianceÜç ya da daha fazla grubun ortalamalarını tek seferde karşılaştıran parametrik test; gruplar arası varyansın…
- APA stiliAPA styleAmerikan Psikoloji Derneği’nin (American Psychological Association) yayın kılavuzunda tanımlanan, yazar-tarih…
- APC (makale işlem ücreti)article processing chargeBazı açık erişimli dergilerin, kabul edilen makaleyi yayımlamak için yazardan ya da kurumundan aldığı ücret.…
- Aracı değişkenmediator variableBağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisini kendi üzerinden ileten, yani “nasıl” ya da “hangi…
- Aracılık analizimediation analysisBağımsız değişkenin (X) bağımlı değişkeni (Y) doğrudan değil, bir aracı değişken (M) üzerinden etkileyip…
- Araştırma sorusuresearch questionAraştırmanın yanıt aramaya çalıştığı açık, odaklı ve yanıtlanabilir soru. Zayıf hâli: “Sosyal medya gençleri…
- ArtıkresidualRegresyon ve benzeri modellerde bir gözlemin gerçek değeri ile modelin o gözlem için yordadığı değer…
- Asılı girintihanging indentKaynakçada her girdinin ilk satırının sola dayalı, sonraki satırlarının içeriden (APA’da 1,27 cm) başladığı…
- AtıfcitationBir bilgi, fikir, veri ya da ifadenin hangi kaynaktan alındığını metin içinde ve kaynakçada belirtme işlemi.…
- ATLAS.tiATLAS.tiGörüşme dökümü, doküman, görsel, ses ve video gibi nitel verileri kodlamak, kodları gruplamak ve ilişkilerini…
- AVE (açıklanan ortalama varyans)average variance extractedDoğrulayıcı faktör analizinde bir faktörün, kendi maddelerindeki varyansın ortalama olarak ne kadarını…
- Ayırt edici geçerlikdiscriminant validityBir ölçeğin, kuramsal olarak farklı olması gereken yapıları ölçen ölçeklerle çok yüksek ilişki göstermemesi;…
- Ayrıntılı betimlemethick descriptionNitel araştırmada ortamın, katılımcıların, olayların ve araştırma sürecinin, okuyucunun bağlamı zihninde…
B
- B katsayısıunstandardized regression coefficient (B)Regresyonda yordayıcı değişkendeki bir birimlik artışın, öteki yordayıcılar sabit tutulduğunda bağımlı…
- Bağımlı değişkendependent variableAraştırmada açıklanmak, yordanmak ya da üzerindeki etkisi incelenmek istenen “sonuç” değişkeni. “Ters yüz…
- Bağımsız değişkenindependent variableBağımlı değişken üzerindeki etkisi incelenen; deneysel çalışmalarda araştırmacının değiştirdiği ya da…
- Bağımsız örneklemler t-testiindependent-samples t-testBirbirinden bağımsız iki grubun (ör. kadın ve erkek, devlet ve vakıf üniversitesi öğrencileri) sürekli bir…
- Bartlett küresellik testiBartlett’s test of sphericityFaktör analizinden önce, maddeler arasındaki korelasyon matrisinin birim matristen (yani maddelerin hiç…
- BasıklıkkurtosisBir dağılımın normal dağılıma göre ne kadar sivri ya da yayvan olduğunu ve uçlarının ne kadar kalın olduğunu…
- Basit seçkisiz örneklemesimple random samplingEvrendeki her bireyin seçilme olasılığının eşit olduğu ve seçimin kura ya da rastgele sayı üreteci gibi…
- Başlık düzeyiheading levelTezde bölüm ve alt bölüm başlıklarının hiyerarşisi (ör. 1. Giriş → 1.1. Problem Durumu → 1.1.1. Alt…
- Bayes faktörüBayes factor (BF₁₀)Bayesçi hipotez testinde, verilerin alternatif hipotez altında sıfır hipotezine göre kaç kat daha olası…
- Beklenen frekansexpected frequencyKi-kare testinde, değişkenler arasında hiçbir ilişki olmasaydı bir hücrede bulunması beklenen gözlem sayısı;…
- Belirleme katsayısıcoefficient of determinationBir değişkendeki varyansın ne kadarının başka bir değişkenle (ya da regresyonda yordayıcılarla) açıklandığını…
- Belirteç (token)tokenBüyük dil modellerinin metni işlerken kullandığı en küçük birim; bir sözcük, sözcüğün bir parçası, bir ek ya…
- Benzerlik raporusimilarity reportTurnitin, iThenticate ya da intihal.net gibi yazılımların, metnindeki ifadelerin veri tabanlarındaki başka…
- Beta (β) katsayısıstandardized regression coefficient (beta)Regresyonda tüm değişkenler standart puana (z puanı) dönüştürüldüğünde elde edilen katsayı: Yordayıcıdaki bir…
- Betimsel analizdescriptive analysisNitel verinin önceden belirlenmiş bir çerçeveye (ör. görüşme sorularına ya da kuramsal boyutlara) göre…
- Betimsel istatistikdescriptive statisticsEldeki veriyi özetleyen ve tanımlayan istatistikler: frekans ve yüzde, ortalama, ortanca, mod, standart…
- BibliyografyabibliographyKonuyla ilgili okunmuş ya da başvurulmuş kaynakların, metinde atıf yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın…
- Bileşik güvenirlikcomposite reliability (CR)Doğrulayıcı faktör analizinde, faktör yükleri ve hata varyansları kullanılarak her faktör için hesaplanan iç…
- Bilgilendirilmiş onaminformed consentKatılımcının araştırmanın amacı, süreci, süresi, olası risk ve yararları, gizlilik ve istediği an çekilme…
- Binişik maddecross-loading itemFaktör analizinde birden fazla faktöre yüksek ve birbirine yakın yük veren madde. Yaygın ölçüte göre bir…
- Birincil kaynakprimary sourceBir bilginin, verinin ya da fikrin ilk ortaya konduğu özgün kaynak: araştırma makalesi, tez, arşiv belgesi,…
- Blok alıntıblock quotationUzun doğrudan alıntıların tırnak işareti kullanılmadan, metinden ayrı ve soldan girintili bir paragraf olarak…
- Bonferroni düzeltmesiBonferroni correctionAynı veri üzerinde çok sayıda karşılaştırma yapıldığında Tip I hata olasılığının şişmesini önlemek için…
- BootstrapbootstrappingEldeki örneklemden yerine koyarak binlerce kez yeni örneklemler çekip istatistiği her birinde yeniden…
- Boylamsal araştırmalongitudinal studyAynı değişkenlerin aynı katılımcılar (ya da aynı evrenden seçilen örneklemler) üzerinde zaman içinde birden…
- Bölüm sonusection breakWord’de belgeyi, her biri kendi sayfa numarası biçimine, üst ve alt bilgisine, sayfa yönüne sahip olabilen…
- BurstinessburstinessBir metinde cümle uzunluğu, yapısı ve sözcük seçimindeki çeşitlilik ve dalgalanmanın ölçüsü; Türkçede…
- Bütünleşik doktoraintegrated PhDLisans derecesiyle başvurulan ve yüksek lisans ile doktora aşamalarını tek programda birleştiren doktora…
- Büyük dil modelilarge language model (LLM)Çok büyük metin derlemleri üzerinde eğitilmiş ve bir metinde sıradaki belirteci olasılıklara göre tahmin…
- Büyük düzeltmemajor revisionDergi editörünün, makalenin yayımlanabilir olabileceğini ancak yöntem, analiz ya da yapı düzeyinde kapsamlı…
C
- CARS modeliCreate a Research SpaceJohn Swales’in (1990) araştırma metinlerinin giriş bölümlerindeki retorik yapıyı açıklayan “Araştırma Alanı…
- CFIComparative Fit IndexDoğrulayıcı faktör analizi ve yapısal eşitlik modellemesinde kurulan modelin, değişkenler arasında hiçbir…
- Chicago stiliChicago styleChicago Üniversitesi Yayınevi’nin The Chicago Manual of Style kılavuzuna dayanan atıf sistemi; güncel sürümü…
- Cochran formülüCochran’s sample size formulaBelirli bir güven düzeyi ve hata payıyla bir oranı tahmin etmek için gereken örneklem büyüklüğünü veren…
- Cohen dCohen’s dİki ortalama arasındaki farkın kaç standart sapma büyüklüğünde olduğunu gösteren etki büyüklüğü: d = (Ort₁ −…
- Cohen kappa katsayısıCohen’s kappaİki kodlayıcının ya da puanlayıcının kategorik yargılarındaki uyumu, şans eseri oluşabilecek uyumu hesaba…
- COPECommittee on Publication EthicsYayın Etiği Komitesi; dergi editörleri ve yayıncılar için yayın etiği ilkeleri, akış şemaları ve vaka…
- Cramér VCramér’s VKi-kare testinde iki kategorik değişken arasındaki ilişkinin gücünü gösteren etki büyüklüğü; 0 (ilişki yok)…
- CRediTContributor Roles TaxonomyBir makaledeki yazarların katkısını kavramsallaştırma, metodoloji, veri düzenleme, biçimsel analiz,…
- Cronbach alfa katsayısıCronbach’s alphaBir ölçeğin ya da alt boyutun maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı ölçtüğünü gösteren en yaygın iç…
Ç
- Çapraz başvurucross-referenceWord’de metin içinden bir tabloya, şekle ya da başlığa numarasıyla otomatik bağlantı veren alan: Başvurular >…
- ÇarpıklıkskewnessBir dağılımın simetriden ne ölçüde saptığını gösteren katsayı; tam simetrik dağılımda 0’dır. Pozitif (sağa)…
- ÇarpıtmafalsificationAraştırma verisini, kayıtlarını ya da sonuçlarını değiştirerek, seçerek ya da yanlış raporlayarak gerçeği…
- Çeviri intihalitranslation plagiarismYabancı dildeki bir metni Türkçeye (ya da tersine) çevirip kaynak göstermeden kendi metniymiş gibi kullanmak.…
- Çeyrekler arası açıklıkinterquartile range (IQR)Verinin ortadaki %50’sinin yayıldığı aralık: üçüncü çeyrek (Q3, 75. yüzdelik) eksi birinci çeyrek (Q1, 25.…
- Çeyreklik dilim (Q1–Q4)quartileDergilerin kendi konu kategorisi içinde bir atıf ölçütüne (Web of Science’ta etki faktörü, Scopus verisine…
- Çıkar çatışmasıconflict of interestAraştırmacının, editörün ya da hakemin mali, kişisel, kurumsal veya akademik ilişkilerinin çalışmanın…
- Çıkarımsal istatistikinferential statisticsÖrneklemden elde edilen sonuçların evrene genellenip genellenemeyeceğini olasılık temelinde değerlendiren…
- Çoklu bağlantımulticollinearityÇoklu regresyonda yordayıcı değişkenlerin kendi aralarında çok yüksek ilişki göstermesi. Katsayıların…
- Çoklu doğrusal regresyonmultiple linear regressionSürekli bir bağımlı değişkeni iki ya da daha fazla yordayıcıyla birlikte açıklamaya ve yordamaya yarayan…
D
- Danışmanadvisor / supervisorLisansüstü öğrenciye ders seçiminden tez konusunun belirlenmesine, araştırmanın yürütülmesinden tezin yazılıp…
- Değişken GörünümüVariable ViewSPSS’te değişkenlerin özelliklerinin tanımlandığı sekme; her satır bir değişkendir. Ad (Name), tür (Type),…
- Değişkenlik ölçülerimeasures of variability (dispersion)Verilerin ortalama etrafında ne kadar yayıldığını gösteren istatistikler: ranj, çeyrekler arası açıklık,…
- Deneysel desenexperimental designAraştırmacının bağımsız değişkeni bilinçli olarak değiştirdiği (bir uygulama yaptığı), katılımcıları gruplara…
- DergiParkTÜBİTAK ULAKBİM’in Türkiye’deki akademik dergilere ücretsiz sunduğu çevrim içi yayın ve hakem süreci yönetim…
- DFA (doğrulayıcı faktör analizi)confirmatory factor analysis (CFA)Kuram ya da önceki çalışmalarla önceden belirlenmiş bir faktör yapısının (hangi maddenin hangi faktöre ait…
- Dilimlemesalami slicingYayın sayısını artırmak amacıyla tek bir araştırmanın bütünlüğünü bozacak biçimde, aynı veri ve sorulardan…
- DipnotfootnoteSayfanın altına numarayla eklenen not; dipnotlu atıf sistemlerinde (İSNAD, Chicago dipnot-kaynakça) kaynak…
- Doğrudan alıntıdirect quotationBaşka bir kaynaktaki ifadenin hiçbir sözcüğü değiştirilmeden, tırnak içinde ve sayfa numarasıyla birlikte…
- DOIDigital Object IdentifierMakale, kitap bölümü, veri seti gibi dijital nesnelere verilen ve web adresi değişse bile o nesneye ulaştıran…
- Doküman analizidocument analysisAraştırma konusuyla ilgili yazılı ya da görsel belgelerin (yönetmelikler, öğretim programları, ders…
- Dolaylı alıntıindirect quotationBir kaynaktaki fikrin özgün ifadeler kullanılmadan kendi cümlelerinle aktarılması; parafraz ve özetleme bu…
- DoygunluksaturationNitel araştırmada yeni veri toplandıkça yeni kod, tema ya da kavramın ortaya çıkmadığı, verilerin kendini…
- Döndürmefactor rotationFaktör analizinde ilk çözümün yorumlanması güç faktör yüklerini, her maddenin olabildiğince tek bir faktöre…
- Dönem projesiterm projectTezsiz yüksek lisans programlarında öğrencinin danışman rehberliğinde hazırlayıp programın sonunda teslim…
- Dul ve yetim satırwidows and orphansBir paragrafın son satırının yeni sayfanın başında tek başına kalması (dul satır) ya da ilk satırının önceki…
- Durbin-Watson testiDurbin-Watson testRegresyonda ardışık gözlemlerin artıkları arasında ilişki (otokorelasyon) olup olmadığını, yani hataların…
- Durum çalışmasıcase studyBir ya da birkaç durumun (bir okul, hastane, şirket, program ya da olay) kendi gerçek yaşam bağlamında,…
- DüşünümsellikreflexivityNitel araştırmacının kendi geçmişinin, değerlerinin, konumunun ve katılımcılarla ilişkisinin veri toplamayı…
- Düzeltilmiş R²adjusted R-squaredR²’nin, modeldeki yordayıcı sayısı ve örneklem büyüklüğü hesaba katılarak düzeltilmiş hâli. Modele her yeni…
- Düzeltme kararırevision decisionSavunma sınavında jürinin tezi doğrudan kabul ya da reddetmek yerine, belirttiği eksiklikler giderildikten…
- Düzenleyici değişkenmoderator variableBağımsız değişkenle bağımlı değişken arasındaki ilişkinin yönünü ya da gücünü değiştiren değişken; “hangi…
- Düzenleyicilik analizimoderation analysisBir düzenleyici değişkenin (W), bağımsız değişken (X) ile bağımlı değişken (Y) arasındaki ilişkinin gücünü ya…
E
- EditöreditorDergiye gelen makaleleri ön değerlendirmeden geçiren, hakem atayan ve hakem raporlarına dayanarak kabul,…
- EklerappendicesAna metni gereksiz yere uzatacak ama okuyucunun ihtiyaç duyabileceği malzemenin tezin sonunda sunulduğu…
- Eksenel kodlamaaxial codingGömülü kuramda açık kodlamadan sonra gelen ve kodları neden, bağlam, eylem ve sonuç gibi ilişkiler etrafında…
- Eksik verimissing dataKatılımcının bazı sorulara yanıt vermemesi ya da verinin kaydedilmemesi sonucu veri setinde boş kalan…
- EndNoteClarivate tarafından geliştirilen ücretli kaynak yönetim yazılımı. Kaynakları bir kütüphanede toplamanı,…
- Enstitügraduate school / instituteÜniversitelerde lisansüstü eğitimi yürüten ve öğrenci kabulünden tez tesliminin onaylanmasına kadar idari…
- EpistemolojiepistemologyBilginin doğasını, kaynağını ve geçerliğini inceleyen felsefe dalı; araştırmada “Neyi, nasıl bilebiliriz?”…
- ESCIEmerging Sources Citation IndexClarivate’in 2015’te Web of Science Core Collection’a eklediği, bölgesel önemi olan ve gelişmekte olan…
- Eş danışmanco-advisorTez çalışmasının disiplinlerarası olması ya da farklı bir uzmanlık gerektirmesi durumunda asıl danışmana ek…
- Eşit aralıklı ölçekinterval scaleArdışık değerler arasındaki farkların eşit olduğu ama mutlak (gerçek) sıfır noktasının bulunmadığı ölçme…
- Eta kareeta squared (η²)ANOVA’da bağımlı değişkendeki toplam varyansın ne kadarının grup üyeliğiyle açıklandığını gösteren etki…
- Etik kurulethics committee / institutional review boardİnsan ya da hayvan katılımcılarla yürütülecek araştırmaların etik açıdan uygunluğunu, veri toplamaya…
- Etki büyüklüğüeffect sizeBir farkın ya da ilişkinin pratikte ne kadar büyük olduğunu gösteren ve örneklem büyüklüğünden büyük ölçüde…
- Etki faktörüjournal impact factorClarivate’in Journal Citation Reports (JCR) raporunda yayımladığı, bir derginin önceki iki yılda yayımladığı…
- Etkileşim etkisiinteraction effectBir bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisinin, başka bir bağımsız değişkenin düzeyine göre…
- EtnografiethnographyBir topluluğun ya da grubun kültürünü, gündelik pratiklerini ve anlam dünyasını, araştırmacının uzun süre o…
- EvrenpopulationAraştırma sonuçlarının genellenmek istendiği, ortak özelliklere sahip bireylerin, kurumların ya da nesnelerin…
- EYK (Enstitü Yönetim Kurulu)Graduate School Executive BoardEnstitü müdürünün başkanlığında toplanan ve danışman atama, tez konusu ya da başlık değişikliği, jüri…
- Eylem araştırmasıaction researchUygulayıcının (öğretmen, hemşire, yönetici) kendi çalışma ortamındaki bir sorunu tanımlayıp çözüm için plan…
F
- Faktör analizifactor analysisÇok sayıda gözlenen değişkenin (ör. ölçek maddelerinin) arkasındaki daha az sayıdaki ortak, gizil yapıyı…
- Faktör yüküfactor loadingBir maddenin bir faktörle ne kadar güçlü ilişkili olduğunu, yani o faktörü ne kadar iyi temsil ettiğini…
- Faktöriyel ANOVAfactorial ANOVAİki ya da daha fazla bağımsız değişkenin (faktörün) bağımlı değişken üzerindeki ana etkilerini ve etkileşim…
- Fikir intihaliidea plagiarismBaşkasına ait özgün bir fikri, kuramı, hipotezi, yöntemi ya da yorumu, kendi sözcüklerinle anlatsan bile…
- Fisher kesin testiFisher’s exact testİki kategorik değişken arasındaki ilişkiyi, ki-kare testinin yaklaşık hesabı yerine kesin olasılık hesabıyla…
- Frekans tablosufrequency tableBir değişkenin her kategorisinde kaç gözlem (f) bulunduğunu ve bunların yüzdesini gösteren tablo; cinsiyet,…
- Friedman testiFriedman testAynı katılımcılardan üç ya da daha fazla kez alınan ölçümleri sıralar üzerinden karşılaştıran parametrik…
G
- G*PowerG*PowerFaul, Erdfelder, Lang ve Buchner’in geliştirdiği, Düsseldorf Heinrich Heine Üniversitesi’nin sitesinden…
- Games-Howell testiGames-Howell testVaryansların homojen olmadığı ve grup büyüklüklerinin farklı olduğu durumlarda kullanılan post hoc…
- GeçerlikvalidityBir ölçme aracının ölçmeyi amaçladığı özelliği gerçekten ve doğru biçimde ölçme derecesi; güvenirlikle…
- Geri çekmeretractionYayımlanmış bir makalenin intihal, veri uydurma, ciddi hata ya da tekrar yayım gibi nedenlerle dergi…
- Geri çeviriback-translationÖlçek uyarlamada, hedef dile çevrilmiş ölçeğin, özgün metni görmemiş bağımsız bir çevirmen tarafından yeniden…
- Gizil değişkenlatent variableDoğrudan ölçülemeyen, ancak gözlenen göstergeler (ör. ölçek maddeleri) aracılığıyla dolaylı olarak kestirilen…
- Google AkademikGoogle ScholarMakale, tez, kitap, ön baskı ve konferans bildirilerini tarayan ücretsiz akademik arama motoru. Hızlı ve…
- Gömülü kuramgrounded theoryVar olan bir kuramı test etmek yerine, sistematik olarak toplanıp analiz edilen veriden yola çıkarak bir…
- Görünüş geçerliğiface validityBir ölçme aracının yüzeysel olarak bakıldığında ölçmesi gerekeni ölçüyormuş gibi görünmesi; katılımcıların ve…
- GörüşmeinterviewAraştırmacının katılımcıyla sözlü soru-cevap yoluyla onun deneyim, görüş ve duygularına ulaşmaya çalıştığı…
- GözlemobservationAraştırmacının bir ortamdaki davranışları ve olayları doğrudan izleyerek sistematik biçimde kaydettiği veri…
- Gri literatürgrey literatureTicari yayıncılık ve hakemli dergi sisteminin dışında üretilen kaynaklar: tezler, kurum ve bakanlık…
- Güven aralığıconfidence interval (CI)Örneklemden hesaplanan bir değerin (ör. ortalamanın) evrendeki gerçek değerini belirli bir güven düzeyiyle…
- GüvenirlikreliabilityBir ölçme aracının ölçtüğü özelliği tutarlı ve kararlı biçimde, ölçme hatasından olabildiğince arınmış olarak…
H
- h-indeksih-indexBir araştırmacının üretkenliğini ve etkisini tek sayıyla özetleyen ölçüt (Hirsch, 2005): Araştırmacının her…
- Hakemreviewer / refereeDergiye ya da kongreye gönderilen bir çalışmayı alanındaki uzmanlığıyla değerlendirip kabul, düzeltme veya…
- Hakemli dergipeer-reviewed journalGönderilen makalelerin yayımlanmadan önce alanında uzman hakemlerce bilimsel açıdan değerlendirildiği dergi.…
- Haksız yazarlıkunjustified authorshipÇalışmaya aktif katkısı olmayan kişileri yazar olarak eklemek, katkısı olanları yazar listesine almamak ya da…
- Halüsinasyonhallucination (AI)Yapay zekâ bağlamında, dil modelinin gerçekte var olmayan ya da yanlış bir bilgiyi akıcı ve kendinden emin…
- Harvard stiliHarvard referencingMetin içinde (Yılmaz 2021, s. 14) gibi yazar-tarih biçiminde atıf yapılan ve kaynakçanın alfabetik…
- Hayalet yazarlıkghost authorshipMetnin önemli bir kısmını yazan ya da çalışmaya yazarlık düzeyinde katkı sunan kişinin yazar listesinde…
- HipotezhypothesisDeğişkenler arasındaki ilişki ya da fark hakkında araştırmanın başında ileri sürülen, veriyle sınanabilir ve…
- HistogramhistogramSürekli bir değişkenin değerlerini aralıklara bölerek her aralıkta kaç gözlem bulunduğunu bitişik sütunlarla…
- Hiyerarşik regresyonhierarchical regressionYordayıcıların modele, araştırmacının kuramsal gerekçeyle belirlediği sırayla ve bloklar hâlinde eklendiği…
- Hosmer-Lemeshow testiHosmer-Lemeshow testİkili lojistik regresyonda modelin yordadığı olasılıklarla gözlenen sonuçların ne kadar uyumlu olduğunu…
I
- IEEE stiliIEEE styleElektrik-elektronik mühendisliği ve bilgisayar bilimleri gibi alanlarda kullanılan numaralı atıf sistemi.…
- IMRADIntroduction, Methods, Results and DiscussionAraştırma makalelerinin en yaygın yapısı: Giriş, Yöntem, Bulgular ve Tartışma. Her bölüm bir soruyu yanıtlar:…
- ISBNInternational Standard Book NumberKitaplara ve kitapların her baskısına verilen uluslararası standart kitap numarası; 2007’den bu yana 13…
- ISSNInternational Standard Serial NumberDergi gibi süreli yayınlara verilen, dörder haneli iki gruptan oluşan sekiz haneli uluslararası standart seri…
İ
- İç tutarlılıkinternal consistencyBir ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ölçme bakımından birbiriyle ne kadar uyumlu olduğu; tek bir uygulamayla…
- İçerik analizicontent analysisMetin, görüşme dökümü, belge ya da görsellerdeki verilerin kodlanıp benzer kodların kategoriler ve temalar…
- İçindekilertable of contentsTezin bölüm ve alt bölüm başlıklarını sayfa numaralarıyla listeleyen ön kısım sayfası. Başlıklara stil…
- İkincil kaynaksecondary sourceBirincil kaynaklardaki bilgileri yorumlayan, özetleyen ya da değerlendiren eserler: derleme makaleler, ders…
- İlişkili örneklemler t-testipaired-samples t-testAynı katılımcılardan iki kez alınan ölçümlerin (ör. ön test ve son test) ya da eşleştirilmiş çiftlerin…
- İlişkisel taramacorrelational surveyİki ya da daha fazla değişken arasındaki ilişkinin varlığını, yönünü ve derecesini, değişkenlere müdahale…
- İnandırıcılıkcredibilityNitel araştırmada bulguların katılımcıların deneyimini ve incelenen gerçekliği doğru yansıttığına duyulan…
- İndeks (dizin)indexBelirli kalite ölçütlerini karşılayan dergileri seçerek kapsamına alan ve makalelerini taranabilir hâle…
- İntihalplagiarismBaşkasına ait fikir, yöntem, veri, ifade ya da şekli kaynak göstermeden ya da yetersiz göstererek kendi…
- intihal.netTürkiye’de geliştirilmiş, metinleri Türkçe kaynaklar dâhil geniş bir veri tabanıyla karşılaştıran benzerlik…
- İSNAD Atıf SistemiISNAD Citation StyleTürkiye’de geliştirilen, özellikle ilahiyat, tarih ve diğer sosyal ve beşerî bilimlerde yaygın kullanılan…
- İstatistiksel güçstatistical powerEvrende gerçekten bir etki varken testin bu etkiyi yakalama, yani yanlış olan sıfır hipotezini doğru biçimde…
- İstempromptBüyük dil modeline verilen ve ondan ne istendiğini tarif eden yönerge, soru ya da metin. Bağlamı, görevi,…
- iThenticateTurnitin firmasının araştırmacılara, yayıncılara ve dergilere yönelik benzerlik tarama ürünü. Metni…
J
- JamovijamoviR dili üzerine kurulu, ücretsiz ve açık kaynaklı istatistik programı; hesap tablosuna benzeyen arayüzü ve…
- JASPJASPAmsterdam Üniversitesi’nde geliştirilen, ücretsiz ve açık kaynaklı istatistik programı; klasik (frekansçı)…
- Jüriexamining committeeTez savunma sınavını yapan ve tezin kabulüne, düzeltilmesine ya da reddine karar veren öğretim üyeleri…
K
- Kapak mektubucover letterMakaleyi dergiye gönderirken editöre hitaben yazılan kısa mektup: çalışmanın başlığı, temel bulgusu, derginin…
- Kapsam derlemesiscoping reviewBir konudaki literatürün genişliğini, temel kavramlarını, kullanılan yöntemleri ve araştırma boşluklarını…
- Kapsam geçerliğicontent validityÖlçme aracındaki maddelerin, ölçülmek istenen yapıyı ya da içerik alanını bütünüyle ve dengeli biçimde temsil…
- Kapsam geçerlik oranıcontent validity ratio (CVR)Lawshe’nin önerdiği, uzman görüşlerini sayısallaştıran yöntemde her madde için hesaplanan değer: KGO = (Nₑ −…
- Karma yöntem araştırmasımixed methods researchNicel ve nitel verilerin, bir araştırma sorusunu daha bütüncül yanıtlamak amacıyla aynı araştırmada…
- Kartopu örneklemesnowball samplingUlaşılması zor gruplarda (ör. mevsimlik tarım işçileri, nadir hastalığı olan bireyler) ilk katılımcıların…
- Katılımcı teyidimember checkingNitel araştırmada görüşme dökümlerinin, yorumların ya da bulguların katılımcılara gösterilerek kendi…
- Kavramsal çerçeveconceptual frameworkAraştırmadaki temel kavramların nasıl tanımlandığını ve birbirleriyle nasıl ilişkilendirildiğini, çoğu zaman…
- Kaynak yönetim yazılımıreference management softwareKaynakları toplamanı, düzenlemeni, PDF’lerine not almanı ve kelime işlemciye eklentiyle metin içi atıf ve…
- KaynakçareferencesMetinde atıf yaptığın tüm kaynakların, seçtiğin atıf stilinin kurallarına göre tam künyeleriyle listelendiği…
- Kendi kendine intihalself-plagiarismDaha önce yayımladığın ya da değerlendirmeye sunduğun kendi metinlerini, verilerini veya bulgularını kaynak…
- Kesitsel araştırmacross-sectional studyVerilerin tek bir zaman diliminde, farklı özelliklerdeki gruplardan bir kez toplandığı araştırma. Örneğin…
- Keşfedici sıralı desenexploratory sequential designKarma yöntem desenlerinden biri: önce nitel veri toplanıp analiz edilir, bulgulara dayanarak bir ölçme aracı,…
- Kısmi eta karepartial eta squared (ηp²)ANOVA modellerinde bir etkinin açıkladığı varyansın, o etkinin ve hatanın varyanslarının toplamına oranı: ηp²…
- Ki-kare testichi-square test (χ²)Kategorik değişkenlerle kullanılan ve gözlenen frekansların beklenen frekanslardan anlamlı biçimde farklı…
- Ki-kare/serbestlik derecesi oranıchi-square to degrees of freedom ratio (χ²/df)DFA ve yapısal eşitlik modellemesinde ki-kare istatistiğinin serbestlik derecesine bölünmesiyle elde edilen…
- KMO testiKaiser-Meyer-Olkin measure of sampling adequacyKaiser-Meyer-Olkin örneklem yeterliği ölçütü; maddeler arasındaki kısmi korelasyonların küçüklüğüne bakarak…
- Kod kitabıcodebookVeri setindeki her değişkenin adını, etiketini, değer kodlarını ve puanlama kurallarını belgeleyen başvuru…
- KodlamacodingNitel verideki anlamlı bölümlere (sözcük, cümle, paragraf) onları özetleyen kısa etiketler, yani kodlar verme…
- Kolmogorov-Smirnov testiKolmogorov-Smirnov testÖrneklem dağılımının belirli bir kuramsal dağılımdan, normallik incelemesinde normal dağılımdan anlamlı…
- Kontrol değişkenicontrol variableAsıl incelenen ilişkiyi etkileyebileceği için araştırmada sabit tutulan, gruplar arasında eşitlenen ya da…
- Kontrol grubucontrol groupDeneysel ve yarı deneysel araştırmalarda uygulamanın yapılmadığı ya da olağan uygulamanın sürdürüldüğü,…
- Korelasyoncorrelationİki değişkenin birlikte nasıl değiştiğini, yani aralarındaki ilişkinin yönünü ve gücünü gösteren istatistik;…
- Kota örneklemequota samplingEvrendeki alt grupların (ör. cinsiyet, yaş grubu, fakülte) oranlarını yansıtacak sayıda katılımcıya…
- Kovaryanscovarianceİki değişkenin kendi ortalamalarından sapmalarının birlikte ne yönde değiştiğini gösteren ilişki ölçüsü.…
- Kör hakemlikblind peer reviewHakem değerlendirmesinde kimlik bilgilerinin gizlendiği sistem: tek kör hakemlikte hakem yazarı bilir ama…
- KR-20Kuder-Richardson Formula 20Kuder-Richardson 20 formülü; maddelerin doğru-yanlış gibi iki kategorili (1-0) puanlandığı testler için iç…
- Kruskal-Wallis H testiKruskal-Wallis H testÜç ya da daha fazla bağımsız grubu sıralar üzerinden karşılaştıran parametrik olmayan test; tek yönlü…
- Kukla değişkendummy variableKategorik bir değişkeni regresyona katabilmek için oluşturulan ve yalnızca 0 ile 1 değerlerini alan değişken.…
- Kuramsal çerçevetheoretical frameworkAraştırma problemini açıklamak, değişkenler arası ilişkileri yorumlamak ve bulguları anlamlandırmak için…
- Kuramsal örneklemetheoretical samplingGömülü kuramda, analiz sırasında ortaya çıkan kavram ve kategorileri geliştirmek için sonraki katılımcıların…
- Kutu grafiğibox plotBir değişkenin ortancasını, çeyreklerini, uç değerler dışındaki en küçük ve en büyük değerlerini ve uç…
- Küçük düzeltmeminor revisionEditörün, makalenin yayıma oldukça yakın olduğunu ve yalnızca dil, biçim, açıklık ya da küçük eklemeler…
- Küme örneklemecluster samplingEvrendeki bireylerin tek tek değil doğal gruplar (kümeler) hâlinde seçildiği olasılıklı örnekleme türü;…
- KüreselliksphericityTekrarlı ölçümler ANOVA’nın varsayımı: Tüm ölçüm çiftleri arasındaki fark puanlarının varyanslarının…
- KVKKPersonal Data Protection Law (Law No. 6698)6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu; kimliği belirli ya da belirlenebilir kişilere ait verilerin…
L
- Levene testiLevene’s testİki ya da daha fazla grubun varyanslarının eşit olup olmadığını (varyans homojenliği) sınayan test; p > ,05,…
- Likert ölçeğiLikert scaleKatılımcının ifadelere katılma derecesini sıralı seçeneklerle (ör. 1 = Kesinlikle katılmıyorum … 5 =…
- Lisansüstü Eğitim ve Öğretim YönetmeliğiRegulation on Graduate Education and TrainingYÖK tarafından çıkarılan, 20 Nisan 2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan, sonradan birçok kez değiştirilen…
- Literatür (alanyazın)literatureBir konu hakkında daha önce yayımlanmış bilimsel çalışmaların bütünü; Türkçe karşılığı “alanyazın”dır. Tezde…
- Literatür taramasıliterature reviewAraştırma konusuyla ilgili çalışmaların veri tabanlarında sistematik olarak aranması, seçilmesi, okunması ve…
- Lojistik regresyonlogistic regressionBağımlı değişken kategorik olduğunda, çoğunlukla iki kategorili olduğunda (ör. sınavı geçti/kaldı, hastalık…
M
- Madde-toplam korelasyonuitem-total correlationHer maddenin puanı ile ölçeğin, çoğunlukla o madde çıkarılarak hesaplanan toplam puanı arasındaki korelasyon;…
- Mahalanobis uzaklığıMahalanobis distanceBir gözlemin, birden fazla değişkenin birlikte oluşturduğu dağılımın merkezine olan uzaklığı; çok değişkenli…
- Maksimum çeşitlilik örneklemesimaximum variation samplingAraştırılan olguyu farklı açılardan görebilmek için birbirinden olabildiğince farklı durumların ya da…
- Mann-Whitney U testiMann-Whitney U testİki bağımsız grubu sıralar üzerinden karşılaştıran parametrik olmayan test; bağımsız örneklemler t-testinin…
- MANOVAmultivariate analysis of varianceBirden fazla bağımlı değişkenin gruplar arasında birlikte farklılaşıp farklılaşmadığını sınayan çok…
- Masa reddidesk rejectionMakalenin hakeme gönderilmeden, editör tarafından ilk incelemede reddedilmesi. Dergi kapsamına uymama, yazar…
- Mauchly küresellik testiMauchly’s test of sphericityTekrarlı ölçümler ANOVA’da küresellik varsayımını sınayan test; p > ,05 varsayımın sağlandığını gösterir.…
- MAXQDAMAXQDANitel ve karma yöntem araştırmalarında görüşme dökümlerini, dokümanları, görselleri, ses-video kayıtlarını ve…
- McDonald omega katsayısıMcDonald’s omega (ω)Faktör yüklerini dikkate alarak hesaplanan iç tutarlılık katsayısı; Cronbach alfanın aksine maddelerin yapıya…
- MendeleyElsevier’e ait ücretsiz kaynak yönetim yazılımı; kaynakları ve PDF’leri düzenlemeni, not almanı ve Word…
- Merkezî eğilim ölçülerimeasures of central tendencyBir veri setini tek bir tipik değerle özetleyen istatistikler: ortalama, ortanca ve mod. Hangisinin uygun…
- Meta-analizmeta-analysisAynı soruyu inceleyen birden çok nicel çalışmanın sonuçlarını, etki büyüklüklerini istatistiksel olarak…
- Metin içi atıfin-text citationMetinde bir kaynaktan yararlanılan yerde o kaynağın kısa biçimde belirtilmesi. APA’da yazar soyadı ve yılla…
- Misafir yazarlıkguest / honorary authorshipÇalışmaya yazarlık düzeyinde katkısı olmayan bir kişinin unvanı, makamı ya da ilişkisi nedeniyle yazar…
- MLA stiliMLA styleModern Dil Derneği’nin (Modern Language Association) yazar-sayfa esaslı atıf sistemi: metin içinde (Yılmaz…
- ModmodeBir veri setinde en sık tekrarlanan değer; “tepe değer” olarak da bilinir. Sınıflama düzeyindeki değişkenler…
- Modifikasyon indeksimodification indexDFA ve yapısal eşitlik modellemesinde, modele belirli bir yol ya da hata kovaryansı eklendiğinde ki-kare…
- Mozaik intihalmosaic plagiarism / patchwritingKaynaktaki cümlelerin birkaç sözcüğünü eş anlamlılarıyla değiştirerek ya da sırasını karıştırarak, özgün…
N
- Nedensel karşılaştırma araştırmasıcausal-comparative researchAraştırmacının müdahale edemediği, önceden var olan bir özelliğe göre oluşmuş grupları (ör. okul öncesi…
- Nicel araştırmaquantitative researchOlguları sayısal verilerle ölçen, değişkenler arasındaki ilişkileri ve farkları istatistiksel analizle…
- Nitel araştırmaqualitative researchOlguları doğal ortamında, katılımcıların bakış açısından ve bütüncül biçimde anlamayı amaçlayan; görüşme,…
- Normal dağılımnormal distributionOrtalama etrafında simetrik, çan biçiminde olan ve ortalama, ortanca ile modun aynı noktada bulunduğu…
- NVivoNVivoGörüşme dökümü, doküman, açık uçlu anket yanıtı, ses, video ve sosyal medya verisi gibi nitel verileri…
O
- Odak grup görüşmesifocus group interviewGenellikle 6–10 kişilik küçük bir grupla, bir moderatör yönetiminde belirli bir konu üzerine yapılan ve…
- Odds oranıodds ratio (OR)Bir olayın bir gruptaki odds’unun (gerçekleşme olasılığının gerçekleşmeme olasılığına oranı) başka bir…
- Olgubilim (fenomenoloji)phenomenologyBireylerin belirli bir olguyu (ör. kronik hastalıkla yaşamak, öğretmenliğin ilk yılı) nasıl deneyimlediğini…
- OntolojiontologyGerçekliğin doğasını inceleyen felsefe dalı; araştırmada “Gerçeklik tek ve nesnel midir, yoksa bireylerce…
- Oranlı ölçekratio scaleEşit aralıklara ek olarak gerçek (mutlak) bir sıfır noktası bulunan, en üst ölçme düzeyi; sıfır, ölçülen…
- ORCIDOpen Researcher and Contributor IDAraştırmacılara ücretsiz verilen, 16 haneli, kalıcı ve benzersiz kimlik numarası (0000-0000-0000-0000…
- Ortak yöntem varyansıcommon method varianceDeğişkenler arasındaki ilişkinin bir kısmının gerçek ilişkiden değil, tüm değişkenlerin aynı yöntemle (aynı…
- Ortalamamean (arithmetic mean)Tüm değerlerin toplamının değer sayısına bölünmesiyle bulunan merkezî eğilim ölçüsü; aritmetik ortalama…
- OrtancamedianDeğerler küçükten büyüğe sıralandığında tam ortaya düşen değer; veri sayısı çiftse ortadaki iki değerin…
Ö
- Öğretim üyesifaculty memberYükseköğretim kurumlarında görev yapan profesör, doçent ve doktor öğretim üyesi unvanlı akademisyenlerin…
- Ölçek geliştirmescale developmentÖlçülecek yapıyı tanımlamaktan başlayıp alanyazın ve görüşmelerle madde havuzu oluşturma, uzman görüşüyle…
- Ölçek uyarlamascale adaptationBaşka bir dilde ve kültürde geliştirilmiş bir ölçeğin, hedef dilde ve kültürde aynı yapıyı geçerli ve…
- Ölçme düzeyilevel of measurementBir değişkenin değerlerinin taşıdığı bilginin türünü belirleyen sınıflama: sınıflama (nominal), sıralama…
- Ölçüt geçerliğicriterion validityBir ölçekten alınan puanların, aynı özelliğin kabul görmüş bir dış göstergesiyle (ölçütle) ne ölçüde ilişkili…
- Ölçüt örneklemecriterion samplingAraştırmacının önceden belirlediği bir ya da birkaç ölçütü karşılayan durumların ya da kişilerin seçildiği…
- Ön baskıpreprintBir makalenin hakem değerlendirmesinden önce arXiv, SSRN, OSF Preprints ya da medRxiv gibi sunucularda…
- Ön kısım (ön sayfalar)front matterTezin ana metninden önce gelen sayfalar: dış kapak, iç kapak, onay sayfası, bilimsel etik beyanı, teşekkür,…
- Ön test–son test kontrol gruplu desenpretest–posttest control group designDeney ve kontrol gruplarına uygulamadan önce ve sonra aynı ölçümün yapıldığı, böylece iki gruptaki değişimin…
- ÖrneklemsampleEvreni temsil etmesi amacıyla evrenden belirli bir yöntemle seçilen ve verinin doğrudan toplandığı alt grup.…
- Örneklem büyüklüğüsample sizeAraştırmaya dâhil edilecek katılımcı ya da gözlem sayısı; çalışmanın genellenebilirliğini ve istatistiksel…
- ÖrneklemesamplingEvrenden örneklemi seçme süreci. Her bireyin seçilme olasılığının bilindiği olasılıklı (seçkisiz) yöntemler…
- Öz değereigenvalueFaktör analizinde bir faktörün tüm maddelerdeki toplam varyansın ne kadarını açıkladığını gösteren değer; o…
- Özel nitelikli kişisel verispecial categories of personal dataKVKK’ya göre kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi ya da diğer…
- ÖzetabstractTezin ya da makalenin amacını, yöntemini, temel bulgularını ve sonucunu tek başına anlaşılır biçimde…
- ÖzetlemesummarizingBir kaynağın ya da bir bölümünün ana fikirlerini, ayrıntıları dışarıda bırakarak çok daha kısa biçimde ve…
P
- p değerip-valueSıfır hipotezi doğru olsaydı, elde edilen sonucun ya da ondan daha uç bir sonucun gözlenme olasılığı. p,…
- ParadigmaparadigmAraştırmacının gerçekliğin doğasına (ontoloji), bilginin nasıl elde edileceğine (epistemoloji) ve uygun…
- ParafrazparaphraseBir kaynaktaki belirli bir fikri, yaklaşık aynı uzunlukta ama tamamen kendi sözcüklerin ve cümle yapınla…
- Paralel analizparallel analysisFaktör analizinde kaç faktör tutulacağına karar vermek için gerçek verinin öz değerlerini, aynı boyutlardaki…
- Parametrik olmayan testnonparametric testVerinin belirli bir dağılıma, çoğunlukla normal dağılıma uymasını varsaymayan ve genellikle ortalamalar…
- Parametrik testparametric testVerinin normallik ve varyans homojenliği gibi dağılım varsayımlarını karşıladığını ve bağımlı değişkenin eşit…
- PDF/ABelgelerin uzun yıllar sonra da aynı görünümle açılabilmesi için tasarlanmış, ISO 19005 standardına dayanan…
- Pearson korelasyon katsayısıPearson correlation coefficient (r)İki sürekli değişken arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve gücünü gösteren katsayı; r ile gösterilir ve −1…
- PerplexityperplexityBir dil modelinin bir metni ne kadar “şaşırtıcı” bulduğunu, yani metindeki sözcüklerin model açısından ne…
- Pilot çalışmapilot studyAsıl veri toplamadan önce, veri toplama araçlarının, işlem adımlarının ve sürenin uygulanabilirliğini sınamak…
- Pilot uygulamapilot testingVeri toplama aracının asıl uygulamadan önce hedef gruba benzeyen küçük bir grupla denenmesi. Maddelerin…
- Post hoc testpost hoc testANOVA gibi genel bir test anlamlı çıktıktan sonra, farkın hangi grup çiftleri arasında olduğunu bulmak için…
- PozitivizmpositivismGerçekliğin nesnel olduğunu ve gözlem, ölçme ve deneyle bilinebileceğini savunan paradigma. Hipotez test eden…
- PragmatizmpragmatismYöntemi felsefi tartışmalardan çok araştırma sorusunun gereklerine göre seçmeyi savunan paradigma; “Bu soruyu…
- PRISMAPreferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-AnalysesSistematik derleme ve meta-analizlerin şeffaf ve eksiksiz raporlanması için geliştirilmiş kılavuz. Güncel…
- Problem durumuproblem statementTezin giriş bölümünde araştırılacak sorunun neden önemli olduğunu, literatürde neyin bilindiğini, neyin eksik…
- PROCESS makrosuPROCESS macroAndrew F. Hayes’in geliştirdiği, SPSS, SAS ve R için ücretsiz eklenti; aracılık, düzenleyicilik ve bunların…
- PSPPGNU PSPPGNU projesi kapsamında geliştirilen, SPSS’e benzer arayüzlü ücretsiz ve açık kaynaklı istatistik programı.…
Q
R
- R (programlama dili)Rİstatistiksel hesaplama ve grafik için geliştirilmiş, ücretsiz ve açık kaynaklı programlama dili. CRAN…
- R²R-squaredRegresyon modelindeki yordayıcıların bağımlı değişkendeki varyansın ne kadarını birlikte açıkladığını…
- RanjrangeBir veri setindeki en büyük değer ile en küçük değer arasındaki fark; “açıklık” olarak da bilinir. Örneğin…
- Regresyon analiziregression analysisBir bağımlı değişkenin bir ya da daha fazla yordayıcı değişkenle nasıl ilişkili olduğunu modelleyen ve bu…
- Resim yazısıcaptionTablo ve şekillere verilen numara ve başlık (ör. “Tablo 2. Katılımcıların Demografik Özellikleri”). Word’de…
- RMSEARoot Mean Square Error of ApproximationYaklaşık hataların ortalama karekökü; modelin evrendeki kovaryans yapısına ne kadar yaklaştığını, model…
- RStudioRStudioR ile çalışmayı kolaylaştıran tümleşik geliştirme ortamı (IDE); kod düzenleyici, konsol, değişkenler,…
S
- Saçılım grafiğiscatter plotİki sürekli değişkenin değerlerini, her katılımcı bir nokta olacak biçimde yatay ve dikey eksenlere…
- Savunma (tez savunma sınavı)thesis defenseÖğrencinin tezini jüri önünde sözlü olarak sunduğu ve soruları yanıtladığı sınav; jüri sonunda kabul,…
- SayıltıassumptionAraştırmada doğruluğu test edilmeden kabul edilen önermeler; ör. “Katılımcıların ölçek maddelerini içtenlikle…
- Scheffe testiScheffé testANOVA sonrasında, varyansların homojen olduğu durumlarda kullanılan post hoc testlerin en tutucularından…
- SCI-EScience Citation Index ExpandedClarivate’in Web of Science Core Collection içindeki fen, mühendislik, tıp ve sağlık bilimleri dergilerini…
- ScopusElsevier tarafından 2004’te kullanıma sunulan; hakemli dergileri, kitapları ve konferans bildirilerini…
- SeminerseminarTezli yüksek lisans ve doktora programlarında öğrencinin bir konuyu araştırıp yazılı rapor ve sözlü sunumla…
- Serbestlik derecesidegrees of freedom (df)Bir istatistik hesaplanırken serbestçe değişebilen değer sayısı; test istatistiğinin hangi dağılımla…
- Shapiro-Wilk testiShapiro-Wilk testVerinin normal dağılımdan anlamlı biçimde sapıp sapmadığını sınayan test; p > ,05, normallikten anlamlı sapma…
- Sıfır hipotezinull hypothesis (H₀)Değişkenler arasında fark ya da ilişki olmadığını öne süren ve istatistiksel testin doğrudan sınadığı…
- Sınıflama ölçeğinominal scaleSayıların yalnızca kategorileri birbirinden ayırmak için kullanıldığı, kategoriler arasında sıra ya da…
- SınırlılıklimitationAraştırmanın kapsamını, genellenebilirliğini ya da yorumlanmasını etkileyen ve araştırmacının dürüstçe…
- Sıralama ölçeğiordinal scaleDeğerlerin kategorileri ayırmanın yanında bir sıra da bildirdiği, ancak sıralar arasındaki farkların eşit…
- Sistematik derlemesystematic reviewBelirli bir araştırma sorusunu yanıtlamak için önceden belirlenmiş arama stratejisi, dâhil etme ve dışlama…
- Sistematik örneklemesystematic samplingEvren listesinden rastgele bir başlangıç noktası seçildikten sonra her k’inci bireyin örnekleme alındığı…
- Sorumlu yazarcorresponding authorMakalenin gönderim, hakem süreci ve yayım sonrası yazışmalarından sorumlu olan ve iletişim bilgileri makalede…
- SözdizimisyntaxSPSS’te analizlerin menü yerine komutlarla yazıldığı ve .sps uzantılı dosyalarda saklandığı komut dili.…
- Spearman sıra farkları korelasyon katsayısıSpearman’s rank correlation coefficient (rho)İki değişken arasındaki ilişkiyi değerlerin kendisi yerine sıraları üzerinden hesaplayan parametrik olmayan…
- SPSSIBM SPSS StatisticsIBM’in istatistik yazılımı; Türkiye’de sosyal, eğitim ve sağlık bilimlerindeki tezlerde en yaygın kullanılan…
- SRMRStandardized Root Mean Square ResidualStandartlaştırılmış artıkların ortalama karekökü; modelin yeniden ürettiği korelasyonlarla gözlenen…
- SSCISocial Sciences Citation IndexClarivate’in Web of Science Core Collection içindeki sosyal bilimler dergilerini (eğitim, psikoloji, işletme,…
- Standart hatastandard error (SE)Bir örneklem istatistiğinin, çoğunlukla ortalamanın, aynı evrenden çekilebilecek örneklemler arasında ne…
- Standart sapmastandard deviation (SD)Değerlerin ortalamadan ortalama olarak ne kadar uzaklaştığını verinin kendi biriminde gösteren yayılım…
- Stil (Word)styleWord’de yazı tipi, boyut, satır aralığı, paragraf aralığı ve girinti gibi biçim özelliklerini tek bir adla…
T
- t-testit-testİki ortalama arasındaki farkın şansla açıklanamayacak kadar büyük olup olmadığını t dağılımına dayanarak…
- t.y. (tarih yok)n.d. (no date)Yayın tarihi bulunmayan kaynaklar için yıl yerine kullanılan kısaltma; APA 7’nin Türkçe uygulamasında metin…
- Tabakalı örneklemestratified samplingEvrenin önce önemli bir özelliğe göre alt gruplara (tabakalara) ayrıldığı, sonra her tabakadan seçkisiz…
- Takma adpseudonymNitel araştırmada katılımcıların ve kurumların gerçek adları yerine kullanılan kod ya da kurgusal ad (ör. K1,…
- Tarama modelisurvey researchBir durumu, olguyu ya da bir grubun özelliklerini (görüş, tutum, davranış) değiştirmeye çalışmadan, var…
- Tek örneklem t-testione-sample t-testBir örneklemin ortalamasını önceden bilinen ya da kuramsal bir değerle karşılaştıran parametrik test. Örneğin…
- Tek ve çift kuyruklu testone-tailed and two-tailed testHipotezin yönüne göre yapılan ayrım: Çift kuyruklu test farkın her iki yönde de olabileceğini (“fark…
- Tekrar yayımduplicate publicationAynı ya da büyük ölçüde örtüşen bir çalışmanın, önceki yayına atıf yapılmadan ve editör bilgilendirilmeden…
- Tekrarlı ölçümler ANOVArepeated measures ANOVAAynı katılımcılardan üç ya da daha fazla kez (ör. ön test, son test, izleme testi) ya da üç farklı koşulda…
- TemathemeNitel analizde birbiriyle ilişkili kodların ve kategorilerin altında toplandığı, verideki önemli ve tekrar…
- Tematik analizthematic analysisNitel verideki anlam örüntülerini (temaları) belirlemek, analiz etmek ve raporlamak için kullanılan esnek…
- Ters maddereverse-scored itemÖlçeğin geri kalanına göre ters yönde ifade edilmiş madde; örneğin bir iş doyumu ölçeğinde “İşimden keyif…
- Test-tekrar test güvenirliğitest-retest reliabilityAynı ölçeğin aynı gruba belirli bir zaman aralığıyla iki kez uygulanıp iki uygulamanın puanları arasındaki…
- Teyit edilebilirlikconfirmabilityNitel araştırmada bulguların araştırmacının önyargılarından değil, veriden kaynaklandığının gösterilebilmesi;…
- Tez önerisithesis proposalTez çalışmasının amacını, önemini, kuramsal temelini, yöntemini ve çalışma takvimini ortaya koyan plan.…
- Tez yazım kılavuzuthesis writing guideHer enstitünün kendi tezleri için yayımladığı; sayfa düzenini, kenar boşluklarını, yazı tipini, satır…
- Tezli yüksek lisansmaster’s program with thesisDerslerin, seminerin ve jüri önünde savunulan bir yüksek lisans tezinin tamamlanmasıyla bitirilen yüksek…
- Tezsiz yüksek lisansnon-thesis master’s programTez yerine dersler ve dönem projesiyle tamamlanan yüksek lisans programı. Mezuniyet için gereken ders sayısı…
- TİK (Tez İzleme Komitesi)thesis monitoring committeeDoktora öğrencisinin tez çalışmasını izleyen; danışmanın yanı sıra anabilim dalı içinden ve dışından birer…
- Tip I hataType I errorSıfır hipotezi aslında doğruyken reddedilmesi, yani gerçekte olmayan bir farkı ya da ilişkiyi “var” sanmak;…
- Tip II hataType II errorSıfır hipotezi aslında yanlışken reddedilememesi, yani gerçekte var olan bir farkı ya da ilişkiyi kaçırmak.…
- TLITucker-Lewis IndexTucker-Lewis indeksi; kurulan modeli temel (bağımsızlık) modelle karşılaştıran ve gereksiz karmaşıklığı…
- Tolerans değeritoleranceÇoklu regresyonda bir yordayıcının varyansının öteki yordayıcılarca açıklanamayan oranı: tolerans = 1 − R²ⱼ…
- TR DizinTR IndexTÜBİTAK ULAKBİM tarafından yürütülen ve belirlenen kalite ölçütlerini karşılayan Türkiye kaynaklı hakemli…
- Triangülasyon (çeşitleme)triangulationBir olguyu birden fazla veri kaynağı, veri toplama yöntemi, araştırmacı ya da kuram kullanarak incelemek ve…
- Tukey HSD testiTukey’s honestly significant difference testTukey’in “dürüstçe anlamlı fark” testi; ANOVA sonrasında tüm grup çiftlerini karşılaştıran ve…
- TurnitinYükseköğretim kurumlarının ödev ve tezlerde kullandığı, metni internet kaynakları, yayımlanmış literatür ve…
- TutarlılıkdependabilityNitel araştırmada araştırma sürecinin mantıklı, izlenebilir ve belgelenmiş olması; nicel araştırmadaki…
U
- Uç değeroutlierVeri setindeki değerlerin genelinden belirgin biçimde uzak duran gözlem; “aykırı değer” olarak da bilinir.…
- UydurmafabricationGerçekte toplanmamış verileri, yapılmamış deneyleri ya da var olmayan katılımcıları varmış gibi raporlamak;…
- Uydurma kaynakfabricated reference (hallucinated citation)Gerçekte var olmayan ama yazar adı, başlık, dergi, cilt, sayfa ve hatta DOI ile inandırıcı biçimde…
- Uygun örneklemeconvenience samplingÖrneklemin araştırmacının zaman, maliyet ve erişim açısından en kolay ulaşabildiği kişilerden oluşturulduğu…
- Uyum indekslerifit indicesDFA ve yapısal eşitlik modellemesinde kurulan modelin veriyle ne kadar örtüştüğünü gösteren ölçütler. Mutlak…
Ü
V
- Vancouver stiliVancouver styleTıp ve sağlık bilimlerinde yaygın kullanılan, ICMJE (Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi)…
- VaryansvarianceDeğerlerin ortalamadan sapmalarının karelerinin ortalaması; verinin ne kadar yayıldığını gösterir. Örneklem…
- Varyans homojenliğihomogeneity of varianceKarşılaştırılan grupların bağımlı değişkendeki varyanslarının birbirine eşit olması; t-testi ve ANOVA’nın…
- vd. (ve diğerleri)et al.Çok yazarlı kaynaklarda ilk yazarın soyadından sonra diğer yazarların yerine kullanılan kısaltma. APA 7’de üç…
- Veri GörünümüData ViewSPSS’te verilerin girildiği ve görüntülendiği, hesap tablosuna benzeyen sekme: Her satır bir katılımcı…
- VIFvariance inflation factorVaryans büyütme faktörü; çoklu regresyonda bir yordayıcının katsayısının varyansının, öteki yordayıcılarla…
W
- Web of ScienceClarivate’in çok disiplinli atıf veri tabanı platformu; merkezinde SCI-E, SSCI, AHCI ve ESCI indekslerini…
- Welch t-testiWelch’s t-testVaryansların homojen olmadığı durumlarda iki bağımsız grubun ortalamalarını karşılaştıran ve serbestlik…
- Wilcoxon işaretli sıralar testiWilcoxon signed-rank testAynı katılımcılardan alınan iki ölçümü (ör. ön test ve son test) ya da eşleştirilmiş çiftleri, fark…
Y
- Yakınsak geçerlikconvergent validityBir ölçeğin, kuramsal olarak aynı ya da yakın yapıyı ölçen başka ölçeklerle ve kendi maddeleri arasında…
- Yakınsayan paralel desenconvergent parallel designKarma yöntem desenlerinden biri: nicel ve nitel veriler aynı dönemde, birbirinden bağımsız olarak toplanıp…
- Yamaç birikinti grafiğiscree plotFaktör analizinde öz değerleri büyükten küçüğe çizen ve kaç faktör tutulacağına karar vermeye yardım eden…
- Yamane formülüYamane’s formulaEvren büyüklüğü bilindiğinde gereken örneklem büyüklüğünü basitçe hesaplayan formül: n = N / (1 + N × e²); N…
- Yanıt mektuburesponse to reviewersDüzeltme kararı alan makaleyle birlikte gönderilen ve her hakem yorumunu tek tek alıntılayıp nasıl…
- Yanlış pozitiffalse positiveBir testin ya da aracın aslında olmayan bir durumu “var” olarak işaretlemesi; yapay zekâ tespitinde, tamamen…
- Yapay zekâartificial intelligence (AI)Öğrenme, akıl yürütme, dil anlama, örüntü tanıma ve karar verme gibi genellikle insan zekâsı gerektiren…
- Yapay zekâ beyanıAI disclosure statementTezde ya da makalede hangi yapay zekâ aracının (adı ve sürümü) hangi amaçla, hangi bölümlerde ve nasıl…
- Yapay zekâ tespit aracıAI detection toolBir metnin yapay zekâ tarafından üretilmiş olma olasılığını tahmin etmeye çalışan yazılım; Turnitin’in yapay…
- Yapı geçerliğiconstruct validityBir ölçeğin ölçmeyi amaçladığı kuramsal yapıyı (ör. motivasyon, tükenmişlik) gerçekten ölçüp ölçmediği;…
- Yapısal eşitlik modelistructural equation modeling (SEM)Gözlenen ve gizil değişkenler arasındaki çok sayıda ilişkiyi tek bir modelde, ölçme hatasını da hesaba…
- Yarı deneysel desenquasi-experimental designDeneysel desene benzeyen ama katılımcıların gruplara seçkisiz atanmadığı, genellikle hazır sınıfların ya da…
- Yarı yapılandırılmış görüşmesemi-structured interviewÖnceden hazırlanmış bir görüşme formuna dayanan ama soru sırasında esneklik tanıyan ve araştırmacının sonda…
- Yazar yönergeleriauthor guidelinesDerginin kabul ettiği makale türlerini, sözcük sınırını, atıf stilini, özet biçimini, şablonunu ve gönderim…
- Yeterlik sınavıqualifying examinationDoktora öğrencisinin ders aşamasını tamamladıktan sonra alanındaki temel konular ve doktora çalışmasıyla…
- Yırtıcı dergipredatory journalYayın ücreti karşılığında gerçek bir hakem değerlendirmesi yapmadan, çok hızlı kabul vaat ederek makale…
- Yol analizipath analysisYalnızca gözlenen değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri tek modelde sınayan, gizil değişken…
- Yorumlayıcı paradigmainterpretivismGerçekliğin bireylerin deneyimleri ve etkileşimleriyle sosyal olarak inşa edildiğini, bu nedenle anlamların…
- YÖK Ulusal Tez MerkeziCoHE National Thesis CenterTürkiye’de kabul edilen yüksek lisans, doktora, tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık ile sanatta yeterlik…
- Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği YönergesiDirective on Scientific Research and Publication Ethics of Higher Education InstitutionsYÖK’ün, yükseköğretim kurumlarında bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemleri tanımlayan yönergesi.…