İntihal Nedir? Türleri, Örnekleri ve Yaptırımları

YÖK'e göre intihal ve diğer etik ihlaller

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, intihali etiğe aykırı eylemler arasında sayar. Aynı listede sahtecilik (olmayan veriyi üretmek), çarpıtma (veriyi ya da sonuçları değiştirmek), tekrar yayım, dilimleme (bir araştırmayı yapay olarak bölüp çok sayıda yayın yapmak) ve haksız yazarlık gibi ihlaller de yer alır.

İntihal türleri

İntihal yalnızca kopyala-yapıştır değildir. En sık karşılaşılan türler şunlardır:

• Birebir (kelimesi kelimesine) intihal: Tırnak ve kaynak olmadan metin aktarmak.
• Parafraz intihali: Kelimeleri değiştirip cümle yapısını ve fikri koruyarak kaynak göstermemek.
• Mozaik (yama) intihal: Farklı kaynaklardan cümleleri birleştirip kendi metni gibi sunmak.
• Fikir intihali: Bir kavramı, modeli ya da argümanı kaynağını belirtmeden kullanmak.
• Çeviri intihali: Yabancı dildeki bir metni çevirip kaynak göstermemek.
• Kendi kendine intihal: Daha önce yayımlanmış ya da notlandırılmış kendi çalışmasını belirtmeden yeniden kullanmak.
• İkincil kaynak intihali: Okumadığı bir kaynağı, başka bir yayından aktardığı hâlde doğrudan okumuş gibi göstermek.
• Ismarlama ve yapay zekâ ile üretilen metin: Başkasına ya da beyan edilmeden yapay zekâya yazdırılan metni kendi eseri gibi sunmak.

Ne intihal sayılmaz?

Genel kabul görmüş bilgiler (ör. “Türkiye Cumhuriyeti 1923'te kuruldu”), alanın standart terimleri, doğru biçimde tırnak içinde verilip kaynak gösterilen alıntılar ve kaynağı belirtilerek yapılan parafrazlar intihal değildir. Benzerlik raporunda bu ifadeler eşleşse bile intihal anlamına gelmez.

İntihalin yaptırımları

İntihal tespit edildiğinde; ödev ya da tezin geçersiz sayılmasından disiplin cezasına, tezin reddinden verilen unvanın geri alınmasına kadar varan sonuçlar doğabilir. Akademisyenler için yayın geri çekme ve doçentlik başvurularında sorun gibi kalıcı etkiler vardır. Yaptırımlar Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği ve ilgili yönergelerle belirlenir.

İntihalden korunmanın beş kuralı

• Okurken notlarınızda kendi cümlelerinizi ve alıntıları farklı renklerle ayırın.
• Parafraz yaparken kaynağı kapatın, fikri kendi cümlelerinizle yazın, sonra karşılaştırın.
• Her parafrazdan ve alıntıdan sonra atfı hemen ekleyin; sonraya bırakmayın.
• Kendi önceki çalışmalarınızı kullanıyorsanız onlara da atıf yapın.
• Yapay zekâ kullandıysanız kurumunuzun kurallarına göre beyan edin.