Akademik Dünyaya Giriş · Ders 11/11
Tez Yazarının Araç Haritası
Kelime işlemciden kaynak yöneticisine, veri tabanlarından istatistik yazılımlarına ve yedeklemeye kadar tez boyunca kullanacağın araçları ve doğru kurulumlarını öğrenirsin.
Doğru araçları ilk ayda kurmak, tezin son ayında sana haftalar kazandırır. Kaynakçayı elle yazan, içindekiler tablosunu elle güncelleyen ya da tezinin tek kopyasını dizüstü bilgisayarında tutan öğrenci, er ya da geç büyük bir zaman kaybı ya da veri kaybı yaşar. Bu derste tez yolculuğunda kullanacağın araçların haritasını çıkaracağız; her birinin ayrıntılı kullanımı ilgili modüllerde anlatılır.
Harita: Hangi iş için hangi araç?
| İş | Araçlar | Ücret durumu | Ne zaman kur? |
|---|---|---|---|
| Yazma ve biçimlendirme | Microsoft Word, LibreOffice Writer, Google Dokümanlar | Word ücretli (birçok üniversite öğrencilerine lisans sağlar); LibreOffice ve Google Dokümanlar ücretsiz | İlk hafta |
| Kaynak yönetimi | Zotero, Mendeley, EndNote | Zotero ve Mendeley ücretsiz (ek depolama ücretli); EndNote ücretli | İlk hafta, ilk okuduğun makaleden önce |
| Literatür arama | Google Akademik, YÖK Ulusal Tez Merkezi, DergiPark, TR Dizin, Web of Science, Scopus, PubMed, ERIC, EBSCO, ProQuest, JSTOR, DOAJ | Çoğu ücretsiz; Web of Science, Scopus, EBSCO, ProQuest, JSTOR gibi veri tabanlarına üniversite aboneliğiyle erişilir | Konu seçimi aşaması |
| Tam metin erişimi | Üniversite kütüphanesi kampüs dışı erişim, Unpaywall | Ücretsiz (üniversite üyeliğiyle) | İlk ay |
| Nicel analiz | SPSS, Jamovi, JASP, R (RStudio), Excel | SPSS ücretli (çoğu üniversitede lisans var); Jamovi, JASP, R ücretsiz | Yöntem bölümü sırasında |
| Nitel analiz | MAXQDA, NVivo, ATLAS.ti; küçük çalışmalar için Word/Excel | Ticari yazılımlar ücretli; öğrenci lisansları ve deneme sürümleri bulunur | Veri toplamadan önce |
| Güç analizi / örneklem | G*Power | Ücretsiz | Yöntem bölümü sırasında |
| Planlama ve not | Excel/Calc, takvim uygulaması, not uygulaması | Ücretsiz seçenekler bol | İlk hafta |
| Yedekleme | Harici disk + bulut (Google Drive, OneDrive, Dropbox vb.) | Sınırlı ücretsiz kota; ek alan ücretli | Bugün |
| Benzerlik kontrolü | Turnitin, iThenticate, intihal.net | Kurum lisansıyla; enstitü ya da danışman aracılığıyla | Teslim öncesi (enstitü yönlendirir) |
Kelime işlemci: Word ve LibreOffice Writer
Tez, yüzlerce sayfalık, başlıkları, tabloları, şekilleri ve atıfları olan karmaşık bir belgedir. Kelime işlemcinin üç özelliğini ilk günden kullanmalısın:
- Stiller (biçemler): Başlıkları elle büyütüp kalınlaştırmak yerine “Başlık 1, Başlık 2” stillerini kullan. Word’de Home > Styles / Giriş > Stiller; LibreOffice Writer’da Styles (Biçemler) menüsü ve kenar çubuğu. Böylece tüm başlıkların biçimini tek seferde değiştirebilirsin.
- Otomatik içindekiler: Stilleri kullanırsan içindekiler tablosu otomatik oluşur ve tek tıkla güncellenir. Word’de References > Table of Contents / Başvurular > İçindekiler Tablosu; LibreOffice’te Insert > Table of Contents and Index (Ekle > İçindekiler ve Dizin).
- Resim yazısı (başlık) ve çapraz başvuru: Tablo ve şekil numaralarını elle yazma. Word’de References > Insert Caption / Başvurular > Resim Yazısı Ekle ve Cross-reference / Çapraz Başvuru. Araya yeni bir tablo eklediğinde tüm numaralar kendiliğinden güncellenir.
Başlığı seçip yazı tipini 14 punto yapmak, kalın düğmesine basmak ve her başlıkta bunu tekrarlamak.
Kaynak yöneticisi: Zotero ve Mendeley
Kaynak yöneticisi, okuduğun çalışmaların künyelerini ve PDF’lerini bir veri tabanında saklar ve Word’e eklentiyle bağlanarak metin içi atıfları ve kaynakçayı otomatik oluşturur. APA, Chicago, ISNAD, Vancouver gibi stiller arasında birkaç tıkla geçiş yapabilirsin.
| Özellik | Zotero | Mendeley |
|---|---|---|
| Geliştirici | Bağımsız, kâr amacı gütmeyen açık kaynak proje | Elsevier |
| Ücret | Ücretsiz; bulut depolama sınırlı, ek alan ücretli | Ücretsiz; bulut depolama sınırlı |
| Tarayıcıdan ekleme | Zotero Connector eklentisi | Mendeley Web Importer |
| Word eklentisi | Zotero sekmesi: Add/Edit Citation, Add/Edit Bibliography | Mendeley Cite |
| LibreOffice desteği | Var (LibreOffice eklentisi) | Mendeley Cite yalnızca Word için; LibreOffice’te yalnızca artık geliştirilmeyen eski Mendeley Desktop eklentisi kullanılabilir |
| Stil çeşitliliği | Binlerce CSL stili (APA 7, ISNAD vb.) | CSL stilleri |
Zotero ile ilk kurulum
- 1
İndir ve kur
Zotero masaüstü uygulamasını resmî sitesinden (zotero.org) indir. Kurulumla birlikte Word eklentisi de genellikle otomatik yüklenir.
- 2
Tarayıcı eklentisini kur
Kullandığın tarayıcıya Zotero Connector’ı ekle. Bir makale sayfasındayken eklenti simgesine tıklayınca künye (ve erişimin varsa PDF) kütüphanene kaydedilir.
- 3
Hesap aç ve eşitle
Ücretsiz hesapla kütüphaneni farklı bilgisayarlar arasında eşitleyebilir, yedekleyebilirsin.
- 4
Klasör düzeni kur
Tez bölümlerine göre koleksiyonlar oluştur (Giriş, Kuramsal, Yöntem…). Etiketlerle “okundu”, “önemli”, “ölçek” gibi işaretler ekle.
- 5
Künyeleri kontrol et
Otomatik çekilen künyelerde hata olabilir: Türkçe karakterler, büyük-küçük harf, dergi adı, cilt-sayı ve DOI alanlarını mutlaka kontrol et.
- 6
Word’de dene
Word’deki Zotero sekmesinden bir atıf ekle, stili seç (ör. APA 7th) ve en sona kaynakçayı ekle. Tezin ilk sayfasından itibaren bu yöntemle çalış.
Literatür arama araçları
| Araç | Ne bulursun? | İpucu |
|---|---|---|
| Google Akademik | Her alandan makale, tez, kitap; atıf sayıları | Ayarlar > Kütüphane bağlantıları (Settings > Library links) bölümünden üniversiteni ekle; erişimin olan tam metinler işaretlenir. |
| YÖK Ulusal Tez Merkezi | Türkiye’de kabul edilmiş yüksek lisans ve doktora tezleri | Gelişmiş aramada üniversite, enstitü, yıl ve tez türüne göre filtrele. Bazı tezler yazarın talebiyle erişime kapalı olabilir. |
| DergiPark | Türkiye’deki akademik dergiler ve makaleleri | Tam metinlerin büyük kısmı ücretsiz. |
| TR Dizin | ULAKBİM’in ulusal dizininde yer alan dergiler | Bir derginin TR Dizin’de taranıp taranmadığını kontrol etmek için de kullanılır. |
| Web of Science / Scopus | Uluslararası çok disiplinli atıf dizinleri | Üniversite aboneliğiyle erişilir; atıf analizi ve dergi bilgileri sunar. |
| PubMed | Tıp ve sağlık bilimleri literatürü | MeSH terimleriyle arama yap. |
| ERIC | Eğitim bilimleri literatürü | Ücretsiz; “peer reviewed” filtresini kullan. |
Analiz yazılımları
Nicel bir tez yazıyorsan büyük olasılıkla bir istatistik yazılımı kullanacaksın. Türkiye’de en yaygın olanı SPSS’tir; ama ücretsiz alternatifler giderek yaygınlaşıyor. Hangisini seçeceğini danışmanınla ve bölümündeki yaygın uygulamaya göre belirle.
| Yazılım | Arayüz | Güçlü yanı | Dikkat |
|---|---|---|---|
| IBM SPSS Statistics | Menü tabanlı | Türkiye’de çok yaygın; bol Türkçe kaynak | Ücretli; üniversite lisansı ya da deneme sürümü gerekir |
| Jamovi | Menü tabanlı, sade | Ücretsiz; çıktıları APA tarzına yakın; öğrenmesi kolay | Çok ileri analizler için ek modül gerekebilir |
| JASP | Menü tabanlı | Ücretsiz; Bayesçi analizler de içerir | SPSS kadar yaygın Türkçe kaynak yok |
| R / RStudio | Kod tabanlı | Ücretsiz, çok güçlü ve esnek; tekrarlanabilir analiz | Öğrenme eğrisi diktir |
| Excel / Calc | Elektronik tablo | Veri girişi ve basit betimsel istatistik | İleri istatistik için uygun değil |
SPSS: Analyze > Descriptive Statistics > Descriptives / Analiz > Tanımlayıcı İstatistikler > Tanımlayıcılar
→ Değişkenleri sağdaki kutuya taşı → Options (Seçenekler) ile ortalama, standart sapma, en küçük ve en büyük değeri seç → OK.
Jamovi: Analyses > Exploration > Descriptives
→ Değişkenleri “Variables” kutusuna taşı → Statistics bölümünden istediğin istatistikleri işaretle; sonuçlar sağ panelde anında görünür.
Yedekleme ve sürüm yönetimi
Bilgisayar çalınabilir, disk bozulabilir, dosya açılmaz hâle gelebilir. Her yıl, tezinin tek kopyasını kaybeden öğrencilerin hikâyeleri duyulur. Yedekleme “bir gün yapılacak” bir iş değil, bugün kurulacak bir sistemdir.
- 3-2-1 yedekleme kuralı
- Verinin en az 3 kopyası olsun; bunlar en az 2 farklı ortamda (ör. bilgisayar ve harici disk) bulunsun; en az 1 kopya fiziksel olarak başka bir yerde (ör. bulut) dursun.
tez.docx, tez_son.docx, tez_son_son.docx, tez_son_GERCEKTEN_SON.docx, tez_hocaya_giden.docx
Bugün kurman gereken yedekleme sistemi
- 1
Tek bir tez klasörü oluştur
Tüm tez dosyaları (bölümler, veri, analiz, notlar) tek bir ana klasörde dursun.
- 2
Bulutla eşitle
Bu klasörü üniversitenin sağladığı ya da kişisel bulut hizmetiyle (Google Drive, OneDrive, Dropbox vb.) otomatik eşitle.
- 3
Haftalık harici yedek
Her hafta aynı gün klasörün tamamını harici diske kopyala. Takvimine tekrarlayan hatırlatıcı ekle.
- 4
Sürüm numarası ver
Danışmana göndermeden önce ya da büyük bir değişiklikten önce dosyanın yeni sürümünü kaydet.
- 5
Geri yüklemeyi dene
Ayda bir yedekten bir dosyayı açarak yedeğinin gerçekten çalıştığını kontrol et.
Kendini sına
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Araç kurulum kontrol listesi
0/9Takıldığın bir yer mi var?