Akademik Dünyaya Giriş · Ders 10/11
Akademik Dürüstlüğe Kısa Giriş
Akademik dürüstlüğün neden temel değer olduğunu, başlıca etik ihlalleri ve ilk günden edinmen gereken güvenli alışkanlıkları öğrenirsin.
Bilim, güven üzerine kuruludur. Bir makaleyi okuduğunda verilerin gerçekten toplandığına, alıntıların doğru yapıldığına ve fikirlerin sahibine teşekkür edildiğine güvenirsin. Akademik dürüstlük, bu güveni korumanın adıdır. Bu ders konuya kısa bir giriştir; intihal, atıf, benzerlik raporları ve yapay zekâ kullanımı ilgili modüllerde ayrıntılı olarak ele alınır.
- Akademik dürüstlük
- Araştırma ve yazım sürecinin her aşamasında; dürüstlük, güven, adalet, saygı ve sorumluluk ilkelerine bağlı kalma. Başkasının emeğini kendininmiş gibi sunmamak, veriyi uydurmamak ya da çarpıtmamak ve katılımcı haklarını korumak bu ilkelerin temelidir.
Başlıca etik ihlaller
| İhlal | Kısaca | Öğrenci örneği |
|---|---|---|
| İntihal | Başkasının fikir, yöntem, veri, metin ya da şeklini kaynak göstermeden kendininmiş gibi sunmak | Bir tezden paragraf kopyalayıp kaynak göstermemek. |
| Sahtecilik (uydurma) | Gerçekte yapılmamış araştırmaya dayalı veri üretmek | Ulaşılamayan katılımcılar yerine anket formlarını kendi doldurmak. |
| Çarpıtma | Veriyi ya da sonuçları tahrif etmek, işine gelmeyeni çıkarmak | Hipotezi desteklemeyen katılımcıları gerekçesiz olarak veri setinden silmek. |
| Tekrar yayım | Aynı araştırma sonuçlarını atıf vermeden birden fazla kez yayımlamak | Aynı bildiriyi iki farklı kongreye göndermek. |
| Dilimleme | Bir araştırmanın sonuçlarını bütünlüğünü bozacak biçimde parçalayıp ayrı yayınlar hâlinde sunmak | Tek bir anketin her alt boyutunu ayrı makale yapmak. |
| Haksız yazarlık | Katkısı olmayanı yazar yapmak ya da katkısı olanı yazar listesine eklememek | Analizi yapan arkadaşı yazar listesinden çıkarmak. |
| Etik onay almama / kurallara uymama | İnsan ya da hayvan çalışmalarında gerekli izinleri almamak | Etik kurul onayı olmadan hastalardan veri toplamak. |
Bu liste özettir; yönergede başka eylemler de (ör. destek veren kişi ve kurumlara açıkça teşekkür etmemek, hakem olarak incelenen bir eserdeki bilgileri izinsiz paylaşmak) sayılır. Ayrıntıları ilgili modülde bulacaksın.
Niyet önemli mi?
Birçok intihal vakası kasıtlı değildir: Kötü not alma, son dakika telaşı, “herkes yapıyor” düşüncesi ya da kuralları bilmemek. Ancak sonuç açısından niyet çoğu zaman belirleyici değildir; metindeki kaynaksız alıntı, nasıl oluşmuş olursa olsun, sorundur. Bu yüzden en iyi koruma ilk günden doğru alışkanlıklar edinmektir.
Sosyal medya bağımlılığı, bireyin sosyal medyayı kullanma isteğinin kontrol edilemez hâle gelmesi ve bu durumun günlük yaşamın diğer alanlarını olumsuz etkilemesi olarak tanımlanmaktadır.
(Kaynak gösterilmemiş; cümle bir makaleden aynen alınmış.)
Anket 90 kişide kaldı. 150 olması gerektiği için kalan 60 formu benzer cevaplarla ben doldurdum; kimse fark etmez.
Tartışma bölümünü bir yapay zekâ aracına yazdırdım ve kendi metnim olarak teslim ettim.
İlk günden edinmen gereken alışkanlıklar
Güvenli çalışma alışkanlıkları
- 1
Her kaynağı kaydet
Okuduğun her çalışmayı ilk anda kaynak yöneticisine (Zotero, Mendeley) ekle.
- 2
Notlarda alıntıyı ayır
Kopyaladığın her ifadeyi tırnak içinde ve sayfa numarasıyla not et; kendi yorumunu ayrı işaretle.
- 3
Kaynağı kapatıp yaz
Parafraz yaparken kaynak metni kapat, anladığını kendi cümlelerinle yaz, sonra karşılaştır.
- 4
Ham veriyi koru
Ham veriyi asla değiştirme; yaptığın her temizleme işlemini (ör. hangi katılımcının neden çıkarıldığını) bir kayıt dosyasına yaz.
- 5
İzinleri önceden al
Etik kurul onayı, kurum izni ve ölçek kullanım izni veri toplamadan önce alınır.
- 6
Emin değilsen sor
Bir kullanımın uygun olup olmadığından emin değilsen danışmanına ya da enstitüne sor. Sormak hiçbir zaman ayıp değildir.
Kendini sına
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Akademik dürüstlük taahhüdüm
0/7Takıldığın bir yer mi var?