Diğer Atıf Stilleri ve Kaynak Yönetimi · Ders 13/13
Yazılımın Ürettiği Kaynakçayı Düzeltmek ve Sık Hatalar
Kaynak yönetim yazılımının hatalı ürettiği kaynakçayı büyük harf, eksik alan, Türkçe karakter ve dil alanı sorunlarına göre düzeltmeyi ve kaynak yönetiminde en sık yapılan hatalardan kaçınmayı öğrenirsin.
Kaynak yönetim yazılımları mükemmel değildir. Bir kural hiç değişmez: Çıktının kalitesi, kayıtlarının kalitesine eşittir (çöp girerse çöp çıkar). Zotero ya da Mendeley’in ürettiği kaynakçadaki hataların çok büyük kısmı stilin değil, kayıttaki yanlış ya da eksik bilginin sonucudur. Bu yüzden düzeltmeyi Word’de değil, kayıtta yaparsın.
1. Büyük harf sorunları
Stiller başlıkları farklı büyük harf düzenleriyle ister. APA makale başlığında cümle düzeni (yalnızca ilk kelime ve özel adlar büyük) ister; Chicago ve MLA İngilizce başlıklarda başlık düzeni (önemli kelimelerin baş harfi büyük) ister. Yazılım, İngilizce başlıkları cümle düzeninden başlık düzenine çevirebilir; ama başlık düzeninden cümle düzenine güvenilir biçimde çeviremez, çünkü hangi kelimenin özel ad olduğunu bilemez.
Zotero kaydı: OSMANLI MEDRESELERİNDE MANTIK ÖĞRETİMİ
APA çıktısı: Örnekoğlu, M. (2019). OSMANLI MEDRESELERİNDE MANTIK ÖĞRETİMİ. Kurgu Yayınları.
2. Dil (Language) alanı
CSL stilleri (Zotero ve Mendeley’in kullandığı), başlığı başlık düzenine çevirme işlemini genellikle yalnızca İngilizce kaynaklara uygular. Kaydın Language (Dil) alanı boşsa, yazılım kaynağı (özellikle varsayılan dili İngilizce olan Chicago, MLA gibi stillerde) İngilizce varsayabilir ve Türkçe başlığı “Osmanlı Medreselerinde Mantık Öğretimi” gibi kelime kelime büyük harfe çevirebilir; bu da Türkçe yazım kurallarına aykırı sonuçlar doğurabilir.
Türkçe kaynaklarda dil alanını ayarlamak
- 1
Kaydı seç
Zotero’da Türkçe kaynağın kaydını aç.
- 2
Language alanını doldur
Language alanına dil kodunu yaz: tr (Türkçe). İngilizce kaynaklar için en yazabilirsin. Kod kullanmak, “Türkçe” ya da “Turkish” yazmaktan daha güvenilirdir.
- 3
Toplu düzenleme
Çok sayıda kayıt varsa, Türkçe kaynakları bir etiket ya da arama ile filtreleyip tek tek ilerle. Zotero 7’de birden fazla kaydı seçip bazı alanları toplu düzenleme imkânları sınırlıdır; güncel özellikleri Zotero belgelerinden kontrol et.
- 4
Refresh
Word’de Refresh’e bas ve kaynakçadaki Türkçe başlıkların doğru göründüğünü kontrol et.
3. Eksik ve yanlış alanlar
| Kaynakçada görünen sorun | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Makalede cilt/sayı/sayfa yok | Kayıt web sayfasından eksik geldi | Volume, Issue, Pages alanlarını makalenin ilk sayfasından doldur. |
| Kitapta yayınevi veya basım yeri yok | ISBN kaydı eksik | Publisher ve Place alanlarını kitabın künye sayfasından doldur (ISNAD ve Chicago 17 basım yerini ister). |
| Tez “web sayfası” gibi görünüyor | Öğe türü yanlış (Web Page / Document) | Item Type’ı Thesis yap; University, Place ve Type alanlarını doldur. |
| Kitap bölümü kitap gibi görünüyor | Öğe türü Book seçilmiş | Item Type’ı Book Section yap; Book Title, Editor ve Pages alanlarını doldur. |
| Ansiklopedi maddesinde cilt/sayfa yok | Kayıt elle eksik girildi | Encyclopedia Article türünde Volume ve Pages alanlarını doldur. |
| DOI görünmüyor | DOI alanı boş ya da Extra’ya yazılmış | DOI alanına yalnızca “10.” ile başlayan kısmı yaz. |
| Erişim tarihi gereksiz görünüyor | Accessed alanı doluydu | Stil gerektirmiyorsa Accessed alanını temizle (özellikle basılı karşılığı olan makalelerde). |
Kaynakça: Bakanlığı, T. C. M. E. (2023). Örnek eğitim istatistikleri raporu.
Zotero kaydı: Soyad = “Yaşar Örnekoğlu”, Ad = “Ahmet”
Kaynakça: Yaşar Örnekoğlu, A.
4. Türkçe karakter sorunları
- Bozuk karakterler (ü, ı, ÅŸ): Genellikle bir veri tabanından indirilen RIS/BibTeX dosyasının yanlış kodlamayla (UTF-8 yerine başka bir kodlama) içe aktarılmasından kaynaklanır. Dosyayı yeniden indirip içe aktar; Zotero’nun içe aktarma penceresinde kodlama seçeneği sunuluyorsa UTF-8 seç. Az sayıdaysa alanları elle düzelt.
- İngilizce karşılıkla yazılmış adlar: “Yilmaz”, “Ozturk”, “Sahin” gibi Türkçe karaktersiz kayıtlar uluslararası veri tabanlarından gelebilir. Yazar Türkçe yayın yapıyorsa adını yayında kullandığı biçime göre düzelt; tez boyunca tutarlı ol.
- Aynı yazarın iki farklı yazımı: “Yılmaz, A.” ve “Yilmaz, A.” kaynakçada iki ayrı yazar gibi sıralanır ve yazar-tarih stillerinde yanlış ayrıştırmaya (ör. gereksiz baş harf ekleme) yol açabilir.
- Alfabetik sıralama: Türk alfabesinde Ç, Ğ, İ, Ö, Ş, Ü harfleri kendi yerlerindedir (C’den sonra Ç gibi). Yazılımın sıralaması Word dil ayarına ve stile göre farklılık gösterebilir; kaynakçayı Türk alfabesine göre gözle kontrol et.
Bozuk: Örnekoğlu, M. (2019). Osmanlı medreselerinde mantık öğretimi.
Düzeltilmiş: Örnekoğlu, M. (2019). Osmanlı medreselerinde mantık öğretimi.
5. Yinelenen kayıtlar
- 1
Yinelenenleri bul
Zotero’da sol bölmedeki Duplicate Items (Yinelenen Öğeler) görünümüne tıkla.
- 2
Birleştir
Aynı kaynağa ait kayıtları seç, en eksiksiz olanı ana kayıt olarak belirle ve Merge (Birleştir) düğmesine bas.
- 3
Belgeyi güncelle
Word’de Refresh’e bas. Aynı kaynağın iki kayıtla atıflandığı durumlarda kaynakçada çift girdi görmemelisin; görüyorsan ilgili atıfları kontrol et.
6. Kaynak yönetiminde sık hatalar
| Hata | Sonuç | Önlem |
|---|---|---|
| Kaydı eklerken kontrol etmemek | Kaynakçada yanlış yazar, yıl, sayfa | Her yeni kaydı PDF’in ilk sayfasıyla karşılaştır. |
| Google Akademik “Alıntı” çıktısını olduğu gibi kopyalamak | Eksik alanlar, yanlış büyük harf, stil hataları | Kaydı mümkünse DOI ya da yayıncı sayfasından al ve kontrol et. |
| Word’de atıfları elle düzeltmek | Refresh’te kaybolan düzeltmeler | Düzeltmeyi kayıtta yap. |
| Bir bölümü başka bir dosyadan kopyalamak | Bağlantısı kopmuş ya da farklı stilde atıflar | Bölümleri aynı stil ayarlı tek belgede birleştir ve Refresh yap. |
| Yanlış stil edisyonu | APA 6/7 ya da Chicago 17/18 karışımı | Stil adını ve edisyonunu kılavuzla eşleştir. |
| Yedek almamak | Bilgisayar arızasında bütün kütüphane kaybı | Senkronizasyon + düzenli yerel yedek. |
| Unlink Citations’ı asıl dosyada kullanmak | Jüri düzeltmelerinde atıfların güncellenememesi | Yalnızca teslim kopyasında kullan. |
| Kaynakçada olup metinde olmayan kaynaklar | Jüri ve enstitü kontrolünde tutarsızlık | Kaynakçayı yalnızca yazılımla üret; elle girdi ekleme. |
Kurgun, Z., & Taslak, A. (2021). KADI SİCİLLERİNDE VAKIF DAVALARI. Örnek Tarih Araştırmaları Dergisi, 14(2).
Teslim öncesi son kontrol
- 1
Refresh
Belgede son kez Refresh yap; Zotero’nun uyarı verdiği atıf var mı bak.
- 2
Atıf-kaynakça eşleşmesi
Metinde atıf yapılan her kaynak kaynakçada, kaynakçadaki her kaynak metinde var mı kontrol et (yazılım kullandıysan bu büyük ölçüde güvencededir, ama elle eklenen girdilere dikkat).
- 3
Türe göre örnek kontrolü
Kaynakçadan her türden birer örnek seç (makale, kitap, bölüm, tez, web, ansiklopedi) ve resmî kılavuzdaki örnekle karşılaştır.
- 4
Türkçe kontrol
Büyük-küçük harf, Türkçe karakterler, “ve/and” tutarlılığı ve alfabetik sıra.
- 5
Kopya al ve teslim et
Enstitü düz metin istiyorsa yalnızca kopyada Unlink Citations uygula; asıl dosyayı ve Zotero yedeğini sakla.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
1) Bakanlığı, S. (2022). Örnek sağlık istatistikleri yıllığı.
2) Kaya, M. (2020). Ortaokul Öğrencilerinde Matematik Kaygısı [Web page].
3) Yilmaz, A. (2021). Okul iklimi ve öğretmen bağlılığı. Kurgu Eğitim Dergisi.
4) Yılmaz, A. (2021). Okul iklimi ve öğretmen bağlılığı. Kurgu Eğitim Dergisi, 9(1), 10–25.
Kaynakça son kontrol listesi
0/9Takıldığın bir yer mi var?