Tez Bölümlerini Yazmak · Ders 1/14
Tezin Genel Yapısı ve Bölüm Sırası
Bir tezin ön kısım, ana metin ve son kısımdan oluşan iskeletini, tipik bölüm sırasını ve bölümler arası uzunluk dengesini öğrenirsin.
Tez yazmaya başlayan öğrencilerin çoğu ilk sayfayı açtığında aynı soruyla karşılaşır: “Neyi, hangi sırayla yazacağım?” Bu sorunun cevabı aslında büyük ölçüde standarttır. Türkiye’deki enstitülerin neredeyse tamamı, küçük farklarla, aynı iskeleti kullanır. Bu iskeleti baştan bilmek sana iki şey kazandırır: Birincisi, hiçbir zorunlu sayfayı unutmazsın; ikincisi, her bölümün ne iş yaptığını bildiğin için aynı bilgiyi üç farklı yerde tekrar etmezsin.
Bu modül, uygulamanın kalbidir. Bu derste haritayı çıkaracağız; sonraki derslerde her bölümü tek tek, tam örneklerle yazacağız.
Üç ana kısım: ön kısım, ana metin, son kısım
- Ön kısım
- Tezin ana metninden önce gelen, genellikle Roma rakamıyla (i, ii, iii…) numaralanan sayfalardır: dış kapak, iç kapak, onay sayfası, etik beyan, teşekkür, özet, abstract, içindekiler, kısaltmalar, tablolar ve şekiller listesi.
- Ana metin
- Araştırmanın kendisini anlatan, Arap rakamıyla (1, 2, 3…) numaralanan bölümlerdir: Giriş, Kuramsal Çerçeve/Literatür, Yöntem, Bulgular, Tartışma, Sonuç ve Öneriler.
- Son kısım
- Ana metinden sonra gelen destekleyici kısımdır: Kaynakça, Ekler (ölçekler, izin belgeleri, etik kurul kararı, görüşme formları) ve Özgeçmiş.
Tipik sıralama
Aşağıdaki sıra, Türkiye’deki sosyal bilimler, eğitim bilimleri ve sağlık bilimleri enstitülerinde en sık görülen sıradır. Fen bilimleri ve mühendislikte bölüm adları değişebilir (ör. “Materyal ve Yöntem”, “Deneysel Çalışmalar”), ama mantık aynıdır.
- Dış kapak (cilt kapağı)
- İç kapak (dış kapakla benzer, ayrıca danışman adı ve tez türü)
- Onay sayfası (jüri üyelerinin imzaları; bazı enstitülerde savunmadan sonra eklenir)
- Etik beyan / bilimsel etik bildirimi
- Teşekkür (isteğe bağlı ama yaygın)
- Özet (Türkçe) ve Abstract (İngilizce)
- İçindekiler
- Kısaltmalar listesi (varsa)
- Tablolar listesi ve Şekiller listesi (varsa)
- BÖLÜM 1 – GİRİŞ (problem durumu, amaç, önem, varsayımlar, sınırlılıklar, tanımlar)
- BÖLÜM 2 – KURAMSAL ÇERÇEVE ve İLGİLİ ARAŞTIRMALAR
- BÖLÜM 3 – YÖNTEM
- BÖLÜM 4 – BULGULAR
- BÖLÜM 5 – TARTIŞMA, SONUÇ ve ÖNERİLER (bazı kılavuzlarda Tartışma ile Sonuç ayrı bölümdür)
- KAYNAKÇA
- EKLER
- ÖZGEÇMİŞ
Her bölüm hangi soruyu cevaplar?
Bir tezi okunur kılan şey, her bölümün tek bir temel soruya cevap vermesidir. Bölüm yazarken takıldığında kendine o bölümün sorusunu sor.
| Bölüm | Cevapladığı soru | Sık yapılan karışıklık |
|---|---|---|
| Giriş | Ne sorunu, neden çalışıyorum? | Literatürü baştan sona aktarmak |
| Kuramsal çerçeve / Literatür | Bu konuda neler biliniyor, ne eksik? | Kaynakları tek tek özetleyip sentez yapmamak |
| Yöntem | Bu soruyu nasıl, kimle, hangi araçla araştırdım? | Kuramsal bilgiyi tekrar anlatmak |
| Bulgular | Ne buldum? | Bulguları yorumlamaya başlamak |
| Tartışma | Bulduğum şey ne anlama geliyor, literatürle nasıl örtüşüyor? | Bulguları aynen tekrar etmek |
| Sonuç ve öneriler | Kısaca ne öğrendik, bundan sonra ne yapılmalı? | Yeni bulgu ya da yeni kaynak eklemek |
Bölüm uzunluk oranları
Sayfa sayısı enstitüden enstitüye ve disiplinden disipline büyük ölçüde değişir; mevzuatta genel bir sayfa sınırı yoktur. Yine de danışmanların ve jüri üyelerinin beklediği oranlar oldukça benzerdir. Aşağıdaki tablo, ana metin (Giriş’ten Sonuç’a kadar) üzerinden yaklaşık yüzdeleri ve tipik sayfa aralıklarını gösterir. Bunlar kural değil, denge kontrolü için kullanılacak yaklaşık değerlerdir.
| Bölüm | Lisans bitirme | Yüksek lisans | Doktora |
|---|---|---|---|
| Toplam ana metin (yaklaşık) | 20–50 sayfa | 60–120 sayfa | 120–250 sayfa |
| Giriş | %10–15 | %8–12 | %5–10 |
| Kuramsal çerçeve / Literatür | %25–35 | %25–35 | %25–35 |
| Yöntem | %10–15 | %10–15 | %10–15 |
| Bulgular | %20–30 | %20–30 | %25–30 |
| Tartışma | %10–15 | %12–18 | %15–20 |
| Sonuç ve öneriler | %5–8 | %5–8 | %5–8 |
BÖLÜM 1 GİRİŞ ..... 1
BÖLÜM 2 KURAMSAL ÇERÇEVE ..... 4
BÖLÜM 3 YÖNTEM ..... 71
BÖLÜM 4 BULGULAR ..... 75
BÖLÜM 5 SONUÇ ..... 92
KAYNAKÇA ..... 94
Yazma sırası, okuma sırası değildir
Tez, okunduğu sırayla yazılmaz. Özet en başta durur ama en son yazılır. Giriş en başta durur ama son hâlini bulgular ve tartışma bittikten sonra alır. Deneyimli araştırmacıların çoğu aşağıdaki sıraya benzer bir yol izler:
Önerilen yazma sırası
- 1
Yöntem (taslak)
Etik kurul başvurusu ve tez önerisi için zaten yöntemi yazmış olursun. Veri toplamaya başlamadan önce yöntemin taslağı hazır olmalı.
- 2
Kuramsal çerçeve (taslak)
Literatür okumaları devam ederken tema bazlı notlarını bölüm hâline getir. Veri toplama sürerken burayı genişlet.
- 3
Bulgular
Analizler bitince araştırma sorularının sırasıyla yaz. Yorum yapmadan, net biçimde.
- 4
Tartışma ve Sonuç
Bulguları literatürle karşılaştır, çıkarımları ve önerileri yaz.
- 5
Giriş (son hâli)
Artık neyi bulduğunu bildiğin için problem durumunu ve önemi tam isabetle yazabilirsin.
- 6
Özet ve Abstract
Her şey bitince, tezin damıtılmış hâlini yaz.
- 7
Ön kısım ve son kısım
İçindekiler, listeler, ekler, kaynakça kontrolü ve özgeçmiş. İçindekileri Word’ün otomatik içindekiler özelliğiyle oluştur.
Başlık numaralandırma
BÖLÜM 3
YÖNTEM
3.1. Araştırma Modeli
3.2. Evren ve Örneklem
3.2.1. Örneklem Büyüklüğünün Belirlenmesi
3.2.2. Katılımcıların Demografik Özellikleri
3.3. Veri Toplama Araçları
3.3.1. Kişisel Bilgi Formu
3.3.2. Akademik Öz Yeterlik Ölçeği
3.4. Verilerin Toplanması
3.5. Verilerin Analizi
3.6. Araştırmanın Etik İlkeleri
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Tez iskeletini kurdum
0/8Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar