Uygun ölçek bulamadım, ölçeği kendim mi geliştirmeliyim?

Olası nedenler

• Literatür taraması yeterince geniş yapılmamış olabilir (farklı anahtar sözcükler, tezler, yabancı ölçekler).
• “Anket” (bilgi toplama formu) ile “ölçek” (gizil bir yapıyı ölçen, geçerliği kanıtlanmış araç) kavramları karıştırılmaktadır.
• Ölçek geliştirme ve uyarlamanın kendi başına bir araştırma süreci olduğu bilinmemektedir.

Adım adım çözüm

1. 1

   Taramayı genişlet

   Eş anlamlı yapı adlarıyla (ör. “akademik erteleme / akademik erteleme davranışı / procrastination”) ULAKBİM TR Dizin, DergiPark, YÖK Ulusal Tez Merkezi, Google Akademik ve uluslararası veri tabanlarında ara. Bazen aradığın ölçek bir tezin ekinde ya da daha genel bir ölçeğin alt boyutu olarak bulunur.

2. 2

   Ne istediğini netleştir: anket mi, ölçek mi?

   Katılımcıların durumunu, tercihini ya da görüşünü betimlemek istiyorsan (ör. “Hangi ders kaynaklarını kullanıyorsunuz?”) uzman görüşüyle hazırlanmış bir anket formu yeterli olabilir; maddeler tek tek frekans ve yüzde ile raporlanır. Bir yapıyı (kaygı, tutum, öz yeterlik) puanlayıp gruplar arasında karşılaştırmak istiyorsan geçerlik ve güvenirliği kanıtlanmış bir ölçek gerekir.

3. 3

   Uyarlamayı değerlendir

   Uygun bir yabancı ölçek varsa, yazardan izin alarak Türkçeye uyarlamak bir seçenektir. Uyarlama yalnızca çeviri değildir: çeviri–geri çeviri, uzman görüşü, dil eşdeğerliği, pilot uygulama, doğrulayıcı faktör analizi ve güvenirlik analizlerini gerektirir.

4. 4

   Geliştirmenin iş yükünü gerçekçi değerlendir

   Ölçek geliştirme tipik olarak şu adımları içerir: kuramsal çerçeve ve yapının tanımı → madde havuzu (ölçeğin hedef uzunluğundan belirgin biçimde fazla madde) → uzman görüşü ve kapsam geçerliği (ör. Lawshe yöntemi) → ön uygulama ve dil kontrolü → büyük örneklemde açımlayıcı faktör analizi → farklı bir örneklemde doğrulayıcı faktör analizi → güvenirlik (iç tutarlılık, gerekirse test-tekrar test) → ölçüt geçerliği. Bu süreç çoğu zaman bir tezin tamamını oluşturur.

5. 5

   Danışmanınla karar ver

   Tezinin amacı bir ilişkiyi ya da farkı incelemekse, ölçek geliştirmek ayrı ve büyük bir çalışma demektir. Tezin amacı ölçek geliştirmekse bu durum tez başlığına ve amaçlarına yansımalıdır. İkisini birden yapmak süre ve örneklem açısından oldukça yüklüdür.

6. 6

   Kendi çevirini “geçerli ölçek” gibi sunma

   Yabancı bir ölçeği kendin çevirip geçerlik çalışması yapmadan kullanırsan jüri bunun geçerliğini sorgular. En azından bu durumu sınırlılık olarak belirtmen gerekir; doğrusu ise uyarlama sürecini yürütmektir.

Konuyu derinlemesine öğrenin