Anket ve Ölçek Hazırlama · Ders 2/14
Hazır Ölçek Bulma ve Kullanım İzni Alma
Türkçe geçerlik ve güvenirliği yapılmış ölçekleri nerede ve nasıl bulacağını, uygunluğunu nasıl değerlendireceğini ve yazardan kullanım iznini nasıl alacağını öğrenirsin.
Hazır ölçek kullanmak tezin yükünü ciddi biçimde azaltır; ama doğru ölçeği bulmak, güvenilir olup olmadığını değerlendirmek ve kullanım iznini belgelemek senin sorumluluğundur. Etik kurullar ve enstitüler giderek daha sık “ölçek kullanım izni belgesi” istemektedir. Bu derste ölçek arama stratejisini, ölçeği değerlendirme ölçütlerini ve izin e-postasını adım adım öğreneceksin.
Ölçekleri nerede ararsın?
| Kaynak | Ne bulursun? | Arama ipucu |
|---|---|---|
| YÖK Ulusal Tez Merkezi | Tezlerde kullanılan ve geliştirilen ölçekler; çoğu tezin ekinde ölçeğin tam metni bulunur | Başlıkta “ölçeği”, “geçerlik”, “uyarlama” kelimeleriyle ara; tam metni erişime açık (izinli) tezleri indir |
| DergiPark | Türkçe dergilerde yayımlanan ölçek geliştirme ve uyarlama makaleleri | “… ölçeği Türkçe formu”, “… ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması” |
| ULAKBİM TR Dizin | Hakemli ulusal dergilerdeki ölçek çalışmaları | Konu + “ölçek geliştirme” |
| Google Akademik | Hem Türkçe hem yabancı çalışmalar; “Alıntılanma sayısı” ile ölçeğin ne kadar kullanıldığını görürsün | Tırnak içinde tam ölçek adı; “Türkçe uyarlaması” |
| Web of Science, Scopus, PubMed, ERIC, APA PsycInfo (kurum aboneliği varsa) | Ölçeğin özgün (çoğunlukla İngilizce) geliştirme makalesi | “scale development”, “validation”, “psychometric properties” |
| Ölçeği kullanan güncel makaleler | Ölçeğin hangi örneklemlerde kullanıldığı ve alfa değerleri | Yöntem bölümündeki “Veri toplama araçları” başlığına bak |
Bir makale ya da tezin içinden ölçek bulma
- 1
Konunla ilgili güncel 5–10 çalışma seç
Senin değişkenlerini kullanan tez ve makaleleri bul. Özellikle son beş yılda yapılanlara öncelik ver.
- 2
“Veri Toplama Araçları” bölümüne git
Burada kullanılan ölçeğin adı, kim tarafından geliştirildiği, kim tarafından Türkçeye uyarlandığı, madde sayısı, alt boyutları ve alfa değeri yazar.
- 3
Kaynakçadan özgün uyarlama çalışmasına ulaş
Tezde ölçeği kullanan kişiyi değil, ölçeği geliştiren ya da uyarlayan çalışmayı kaynak göstermelisin. Kaynakçadan o çalışmayı bul ve oku.
- 4
Ölçeğin tam metnine ulaş
Uyarlama makalesinin ekinde, tezin ekler bölümünde ya da yazarın kişisel sayfasında olabilir. Bulamazsan izin e-postasında ölçeği iste.
- 5
Puanlama anahtarını öğren
Ters maddeler hangileri? Alt boyutlar hangi maddelerden oluşuyor? Toplam puan mı, ortalama mı hesaplanıyor? Bu bilgiyi yazılı olarak sakla.
Ölçeğin uygunluğunu değerlendir
Bulduğun her ölçek senin araştırmana uygun olmayabilir. Kullanmadan önce aşağıdaki ölçütlere bakmalısın.
| Ölçüt | Neye bakarsın? | Uyarı işareti |
|---|---|---|
| Hedef kitle | Uyarlama hangi grupta yapıldı? (lise, üniversite, hemşire, yaşlı) | Yetişkin ölçeğini çocuklara uygulamak |
| Yapı geçerliği | AFA ve/veya DFA yapılmış mı, uyum indeksleri raporlanmış mı? | Hiç faktör analizi yok |
| Güvenirlik | Cronbach alfa, test-tekrar test, McDonald omega | Alfa değerinin .70’in belirgin altında olması |
| Güncellik | Kavramın içeriği değişmiş olabilir (ör. teknoloji ölçekleri) | Eski teknolojilere atıf yapan maddeler |
| Uzunluk | Madde sayısı, yanıt süresi | Üç ölçek × 40 madde = katılımcı yorgunluğu |
| Yayın yeri | Hakemli dergi, tez | Kaynağı belirsiz internet sitesi |
| Ticari durum | Ölçek telifli ve ücretli mi? | Bazı klinik ölçekler ve kişilik envanterleri lisans gerektirir |
Kullanım izni neden ve kimden alınır?
- Türkçe uyarlaması kullanılacaksa: Türkçe uyarlamayı yapan yazar(lar)dan izin alınır. Çoğu durumda bu yeterlidir; bazı uyarlamacılar özgün yazardan da izin alınmasını isteyebilir.
- Ölçeği sen uyarlayacaksan: Ölçeği geliştiren özgün yazardan uyarlama izni alınır.
- Yazar vefat etmiş ya da ulaşılamıyorsa: Ortak yazarlara, yazarın kurumuna ya da derginin editörüne yaz; ulaşma girişimlerini (tarihli e-postalar) belgele ve danışmanınla konuş.
- Ölçek makalede “kullanıma açıktır” notuyla yayımlanmışsa: Bu not yine de genellikle atıf şartı içerir. Etik kurul başvurusunda bu notun ekran görüntüsünü ve makale künyesini sunabilirsin.
- Lisanslı ölçeklerde: Hak sahibi kurumun belirlediği prosedür izlenir.
İzin e-postası yazmak
Yazarlar genellikle yoğun akademisyenlerdir. Kısa, net, kibar ve bilgilendirici bir e-posta yanıt alma şansını artırır. E-postanı kurumsal (üniversite uzantılı) adresinden göndermek güven verir.
Konu: Kullanım İzni Talebi
Sayın Prof. Dr./Doç. Dr./Dr. Öğr. Üyesi ,
Anabilim Dalında yüksek lisans/doktora öğrencisiyim. danışmanlığında “” başlıklı tez çalışmamı yürütmekteyim.
Araştırmamda üzerinde düzeyini belirlemeyi amaçlıyorum. Bu amaçla, yılında nda yayımlanan çalışmanızda Türkçe geçerlik ve güvenirliğini yaptığınız “”nı kullanmak istiyorum.
Ölçeği yalnızca bilimsel amaçla, maddelerinde herhangi bir değişiklik yapmadan kullanacağımı ve çalışmanıza uygun biçimde atıf yapacağımı belirtmek isterim. Uygun görmeniz hâlinde ölçeğin tam metnini ve puanlama yönergesini de paylaşabilirseniz çok memnun olurum.
Desteğiniz için şimdiden teşekkür eder, saygılarımı sunarım.
|
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Subject: Permission Request to Adapt the into Turkish
Dear Professor/Dr. ,
My name is , and I am a master’s/PhD student in at , Türkiye, working under the supervision of .
For my thesis, I am studying among . I believe the , which you developed in (), would be a valuable instrument for this purpose. As no Turkish version is currently available, I would like to request your permission to translate and adapt the scale into Turkish following standard procedures (forward-backward translation, expert review, linguistic equivalence and confirmatory factor analysis).
The scale will be used for non-commercial academic purposes only, and your original work will be properly cited in all outputs. I would be happy to share the Turkish version and the results with you.
Thank you very much for your time and consideration.
Kind regards,
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Merhaba hocam, ölçeğinizi kullanabilir miyim? Acil lazım, teşekkürler.
Ölçek Demir (2022) tarafından kullanılmıştır ve alfa değeri .88’dir. (Demir, ölçeği yalnızca tezinde kullanmış.)
Mesleki Değerlere Verilen Önem Ölçeği: Ölçek, Harris ve Moore (2014) tarafından geliştirilmiş, Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması Öz (2017) tarafından yapılmıştır. Ölçek 31 madde ve beş alt boyuttan oluşmaktadır. Beşli Likert tipinde (1 = Hiç önemli değil, 5 = Çok önemli) yanıtlanan ölçekte ters madde bulunmamaktadır. Puanlar 31–155 arasında değişmekte olup yüksek puan mesleki değerlere verilen önemin yüksek olduğunu göstermektedir. Öz’ün (2017) çalışmasında ölçeğin Cronbach alfa katsayısı .94 olarak bildirilmiştir. Bu araştırmada alfa katsayısı .92 bulunmuştur. Ölçeğin kullanımı için Türkçe uyarlamayı yapan yazardan e-posta yoluyla izin alınmıştır (Ek-3).
Kendini dene
Kendini dene
Hazır ölçek kullanım kontrol listesi
0/8Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar