Anket ve Ölçek Hazırlama · Ders 5/14
İyi Soru Yazmanın Kuralları
Anket ve ölçek maddelerini açık, tek fikirli, tarafsız ve hedef kitlenin anlayacağı biçimde yazmanın temel kurallarını örneklerle öğrenirsin.
Bir anketin kalitesi, en zayıf sorusunun kalitesi kadardır. Katılımcı soruyu senin kastettiğinden farklı anlarsa, ne kadar büyük örneklemle çalışırsan çalış verin yanlış şeyi ölçer ve hiçbir istatistik bunu düzeltemez. İyi bir soru; her katılımcının aynı biçimde anladığı, yanıtlayabildiği ve dürüstçe yanıtlamak isteyeceği sorudur.
Bir sorunun geçmesi gereken dört test
| Aşama | Katılımcının zihninde | Senin görevin |
|---|---|---|
| Anlama | “Ne soruluyor?” | Açık, kısa, bilinen sözcükler |
| Hatırlama | “Bunu biliyor muyum, hatırlıyor muyum?” | Makul zaman dilimi, bildiği konu |
| Yargıya varma | “Benim durumum hangisine uyuyor?” | Net zaman çerçevesi, tanımlı terimler |
| Yanıtlama | “Seçeneklerden hangisini işaretlemeliyim? Doğruyu söylesem mi?” | Kapsayıcı ve ayrışık seçenekler, tarafsız dil, gizlilik güvencesi |
On temel kural
- Kısa ve sade yaz. Bir madde genellikle 20 kelimeyi geçmemeli.
- Her soruda tek bir fikir sor. “ve”, “ile”, “veya” bağlaçları çift yüklü soru alarmıdır.
- Hedef kitlenin dilini kullan. Lise öğrencisine “öz düzenleme stratejileri” demek yerine davranışı tarif et.
- Tarafsız ol. Soru, belirli bir cevabı “doğru” gibi göstermemeli.
- Zaman çerçevesi ver. “Son bir ayda”, “geçen hafta” gibi.
- Belirsiz nicelik sözcüklerinden kaçın. “Sık sık”, “düzenli”, “bazen” herkes için farklı anlama gelir; mümkünse sayı sor.
- Olumsuz ve çift olumsuz yapıdan kaçın.
- Varsayımda bulunma. Herkesin araba sahibi, çalışan ya da evli olduğunu varsayma; gerekirse filtre soru kullan.
- Seçenekleri kapsayıcı ve ayrışık yap. Her katılımcı tam olarak bir seçeneğe uymalı; aralıklar çakışmamalı.
- Hassas konularda yumuşak ve normalleştirici dil kullan, “Belirtmek istemiyorum” seçeneği ekle.
Üniversitemizde sunulan kütüphane hizmetlerinin, özellikle de son dönemde hayata geçirilen dijital veri tabanı erişim olanaklarının, akademik çalışmalarınızı ne ölçüde kolaylaştırdığını düşündüğünüzü belirtir misiniz?
Ne sıklıkla spor yaparsınız?
Aylık hane geliriniz: ( ) 0–10.000 TL ( ) 10.000–20.000 TL ( ) 20.000–30.000 TL
(Ortaokul öğrencilerine) Öğrenme süreçlerimde metabilişsel izleme stratejilerini kullanırım.
Sosyal medyayı çok kullanır mısınız? ( ) Evet ( ) Hayır
Filtre (atlama) sorular
Herkes için geçerli olmayan sorular varsa, önce bir filtre soru sor ve uygun olmayan katılımcıyı sonraki bölüme yönlendir. Çevrim içi araçlarda buna “dallanma”, “atlama mantığı” ya da (Google Formlar’da) “cevaba göre bölüme git” denir.
5. Şu anda gelir getiren bir işte çalışıyor musunuz?
( ) Evet → 6. soruya geçiniz
( ) Hayır → 10. soruya geçiniz
6. Haftada ortalama kaç saat çalışıyorsunuz? ........ saat
7. İşinizden genel olarak ne kadar memnunsunuz?
( ) Hiç memnun değilim ( ) Memnun değilim ( ) Kararsızım ( ) Memnunum ( ) Çok memnunum
Seçenek yazma ilkeleri
- Seçenekler mantıklı bir sırada olmalı (küçükten büyüğe, olumsuzdan olumluya).
- Gerekirse “Diğer (belirtiniz): ……” seçeneği ekle; ama pilot uygulamada çok sık işaretleniyorsa seçenekler eksiktir.
- “Fikrim yok / Bilmiyorum” seçeneği, katılımcının gerçekten bilmeyebileceği konularda eklenmeli; ölçek maddelerinde ise “Kararsızım” orta noktası ile karıştırılmamalı.
- Birden fazla seçenek işaretlenebilecekse bunu açıkça yaz: “(Birden fazla seçenek işaretleyebilirsiniz.)”
- Seçenek sayısı çoksa (ör. il listesi) açılır menü kullan.
Kendini dene
Kendini dene
Her soru için hızlı kontrol
0/8Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar