Anket ve Ölçek Hazırlama · Ders 7/14
Soru Türleri ve Ölçme Düzeyleri
Kapalı ve açık uçlu, çoktan seçmeli, sıralama, derecelendirme, Likert ve anlamsal farklılık sorularını; bunların nominal, ordinal, aralık ve oran ölçme düzeylerine ve yapabileceğin analizlere etkisini öğrenirsin.
Soruyu nasıl sorduğun, elde edeceğin verinin türünü; verinin türü de hangi istatistiksel analizi yapabileceğini belirler. Pek çok öğrenci analiz aşamasında “yaşı aralık olarak sormuştum, şimdi korelasyon yapamıyorum” gibi sorunlarla karşılaşır. Bu dersin amacı soru türünü analiz planınla birlikte seçmeni sağlamaktır.
Ölçme düzeyleri
| Düzey | Özellik | Örnek | Uygun istatistikler |
|---|---|---|---|
| Sınıflama (nominal) | Kategoriler; sıra yok | Cinsiyet, bölüm, il, medeni durum | Frekans, yüzde, mod, ki-kare |
| Sıralama (ordinal) | Kategoriler sıralı; aralıklar eşit değil | Eğitim düzeyi, gelir aralığı, sınıf düzeyi, sıralama sorusu | Medyan, yüzdelikler, Spearman, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis |
| Eşit aralıklı (interval) | Eşit aralık; mutlak sıfır yok | Santigrat sıcaklık, standart puanlar; Likert ölçek toplam puanları genellikle bu düzeyde kabul edilir | Ortalama, standart sapma, t testi, ANOVA, Pearson |
| Oranlı (ratio) | Eşit aralık + mutlak sıfır | Yaş (yıl), boy, kilo, gelir (TL), çalışma süresi (dakika) | Tüm istatistikler; oran yorumları (“iki katı”) |
Yaşınız: ( ) 18–24 ( ) 25–34 ( ) 35–44 ( ) 45+
(Sonra araştırmacı yaş ile kaygı arasında Pearson korelasyonu yapmak istiyor.)
Soru türleri
- Kapalı uçlu soru
- Yanıt seçeneklerinin araştırmacı tarafından önceden verildiği soru. Kodlaması ve analizi kolaydır; ancak seçenekler eksikse veri kaybolur.
- Açık uçlu soru
- Katılımcının yanıtı kendi sözcükleriyle yazdığı soru. Zengin ve beklenmedik bilgi verir; ancak kodlanması zaman alır ve çevrim içi anketlerde sıklıkla boş bırakılır.
| Tür | Örnek | Ölçme düzeyi | Not |
|---|---|---|---|
| İki seçenekli (dikotom) | Daha önce uzaktan eğitim aldınız mı? ( ) Evet ( ) Hayır | Nominal | Filtre soru olarak çok işe yarar |
| Çoktan seçmeli – tek yanıt | Fakülteniz: ( ) Eğitim ( ) Mühendislik ( ) Tıp ( ) Diğer | Nominal | Seçenekler ayrışık olmalı |
| Çoktan seçmeli – çoklu yanıt | Hangi sosyal medya platformlarını kullanıyorsunuz? (Birden fazla seçebilirsiniz) | Her seçenek ayrı bir nominal (0/1) değişken | Veri girişinde her seçenek ayrı sütun olur |
| Sıralama | Aşağıdaki iş özelliklerini önem sırasına göre 1’den 5’e sıralayınız: maaş, güvence, ortam, gelişim, esneklik | Ordinal | 5–7’den fazla öğe sıralatmak zordur |
| Derecelendirme | Kampüs yemekhanesine 1–10 arasında puan veriniz | Ordinal/aralık | Uçların anlamı belirtilmeli |
| Likert tipi | Matematik dersinde kendimi yeterli hissederim. (1 Kesinlikle katılmıyorum … 5 Kesinlikle katılıyorum) | Madde: ordinal; ölçek puanı: aralık kabul edilir | Tutum ölçeklerinde en yaygın biçim |
| Anlamsal farklılık | Bu ders: Sıkıcı 1-2-3-4-5-6-7 İlgi çekici | Ordinal/aralık | Zıt sıfat çiftleri kullanılır |
| Açık uçlu sayısal | Haftada kaç saat ders dışı çalışıyorsunuz? ...... saat | Oranlı | Yanıt doğrulama (yalnızca sayı) eklenmeli |
| Açık uçlu metin | Uzaktan eğitimde yaşadığınız en büyük sorun nedir? | Nitel veri | İçerik analiziyle kodlanır |
Likert tipi: 5’li mi, 7’li mi?
| Tür | 5’li örnek | 7’li örnek |
|---|---|---|
| Katılım | Kesinlikle katılmıyorum – Katılmıyorum – Kararsızım – Katılıyorum – Kesinlikle katılıyorum | Kesinlikle katılmıyorum – Katılmıyorum – Kısmen katılmıyorum – Kararsızım – Kısmen katılıyorum – Katılıyorum – Kesinlikle katılıyorum |
| Sıklık | Hiçbir zaman – Nadiren – Bazen – Sık sık – Her zaman | Hiçbir zaman – Çok nadiren – Nadiren – Bazen – Sık sık – Çok sık – Her zaman |
| Önem | Hiç önemli değil – Az önemli – Orta derecede önemli – Önemli – Çok önemli | — |
| Memnuniyet | Hiç memnun değilim – Memnun değilim – Kararsızım – Memnunum – Çok memnunum | — |
- 5’li: Türkiye’de en yaygın biçim; çoğu katılımcı için anlaşılır ve hızlı yanıtlanır.
- 7’li: Daha ince ayrım sağlar; eğitim düzeyi yüksek gruplarda tercih edilebilir. Çocuklar ve yaşlılar için zorlayıcı olabilir.
- 3’lü: Çocuklar için kullanılabilir; ancak varyansı düşürür ve güvenirliği azaltabilir.
- Çift sayılı (4’lü, 6’lı): Orta noktayı kaldırır ve katılımcıyı bir tarafa zorlar; “kararsız” olan gerçekten kararsızsa yanlış veri üretebilir.
- Hazır ölçek kullanıyorsan: Özgün ölçeğin seçenek sayısını değiştirme. 5’li bir ölçeği 7’li uygulamak, özgün geçerlik ve güvenirlik kanıtının senin formuna genellenmesini engeller.
Ders kitabımız anlaşılırdır. 1 – 2 – 3 – 4 – 5 (etiket yok)
Derslere hazırlıklı gelirim. (Kesinlikle katılmıyorum … Kesinlikle katılıyorum)
Anlamsal farklılık ölçeği
Aşağıdaki sıfat çiftlerini düşünerek “X Markası” hakkındaki izleniminizi işaretleyiniz.
Güvenilmez 1 2 3 4 5 6 7 Güvenilir
Pahalı 1 2 3 4 5 6 7 Uygun fiyatlı
Eski moda 1 2 3 4 5 6 7 Modern
Soğuk 1 2 3 4 5 6 7 Samimi
Açık uçlu mu, kapalı uçlu mu?
| Kapalı uçlu | Açık uçlu | |
|---|---|---|
| Yanıtlama süresi | Kısa | Uzun |
| Analiz | Hızlı, sayısal | Kodlama gerektirir |
| Bilgi zenginliği | Seçeneklerle sınırlı | Yüksek, beklenmedik bilgiler |
| Boş bırakma | Düşük | Yüksek |
| Ne zaman? | Seçenekler önceden biliniyorsa | Keşif amaçlı; pilot uygulamada seçenek belirlemek için |
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Soru türü ve ölçme düzeyi kontrolü
0/6Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar