Diğer Atıf Stilleri ve Kaynak Yönetimi · Ders 10/13
Zotero ile Kaynak Kütüphanesi Kurmak
Zotero’yu kurar, Zotero Connector ile tarayıcıdan, PDF’ten ve DOI ile kaynak ekler; koleksiyon, etiket ve notlarla kütüphaneni düzenler, senkronizasyon, yedekleme ve grup kütüphanesini öğrenirsin.
Bir yüksek lisans tezinde onlarca, bir doktora tezinde yüzlerce kaynak kullanırsın. Bunları Word dosyasında elle yazıp sıralamak hem zaman kaybıdır hem de hataya açıktır. Kaynak yönetim yazılımı, kaynaklarını bir veri tabanında saklar, PDF’lerini düzenler ve Word’de tek tıkla atıf ve kaynakça üretir.
Zotero, ücretsiz ve açık kaynaklı bir kaynak yönetim yazılımıdır. Windows, macOS ve Linux’ta çalışır; iOS ve (2025’ten beri) Android için de mobil uygulaması vardır. Mobil uygulamalar kütüphaneni görüntüleme, PDF okuma ve not alma için kullanışlıdır; Word’de atıf ve kaynakça üretimi ise masaüstü uygulamasıyla yapılır. Binlerce atıf stilini destekler (ISNAD, APA, IEEE, Chicago, Vancouver dahil) ve Türkçe arayüzü vardır. Bu nedenle bu rehberde ana araç olarak Zotero’yu öğretiyoruz.
1. Kurulum
Zotero ve Zotero Connector kurulumu
- 1
Zotero’yu indir
zotero.org adresindeki Download sayfasından işletim sistemine uygun Zotero masaüstü uygulamasını indir ve kur. Kurulum sırasında Word eklentisi de otomatik olarak yüklenir.
- 2
Zotero Connector’ı ekle
Aynı sayfadan tarayıcın (Chrome, Firefox, Edge) için Zotero Connector eklentisini kur. Safari’de Connector, macOS’taki Zotero uygulamasıyla birlikte gelir ve Safari ayarlarından etkinleştirilir.
- 3
Zotero hesabı aç
zotero.org’da ücretsiz bir hesap oluştur. Bu hesap senkronizasyon, yedekleme ve grup kütüphaneleri için gereklidir.
- 4
Hesabını bağla
Zotero’da Edit > Settings > Sync (Windows/Linux) ya da Zotero > Settings > Sync (macOS) yoluyla hesabınla oturum aç.
- 5
Word’ü kontrol et
Word’ü yeniden başlat; şeritte Zotero sekmesini görmelisin. Görmüyorsan Zotero’da Settings > Cite > Word Processors bölümünden Word eklentisini yeniden yükle.
2. Tarayıcıdan kaynak eklemek (Zotero Connector)
- 1
Kaynağın sayfasını aç
DergiPark’taki bir makale sayfası, Google Akademik sonuç sayfası, PubMed kaydı, bir kütüphane kataloğu ya da yayınevi sayfası olabilir.
- 2
Connector simgesine bak
Tarayıcı araç çubuğundaki Zotero simgesi sayfayı tanıdığında şekil değiştirir: makale için sayfa simgesi, kitap için kitap simgesi, birden çok sonuç içeren sayfa için klasör simgesi.
- 3
Kaydet
Simgeye tıkla. Klasör simgesinde hangi kaynakları kaydetmek istediğini seçeceğin bir liste açılır. Kayıt sırasında hangi koleksiyona kaydedileceğini de seçebilirsin.
- 4
PDF’i kontrol et
Erişim iznin olan ya da açık erişimli makalelerde Connector PDF’i de indirip kayda ekler. PDF eklenmediyse yayıncı sayfasından PDF’i indirip kayda sürükleyebilirsin.
- 5
Kaydı denetle
Zotero’da kaydı aç ve yazar, başlık, dergi, cilt, sayı, sayfa, yıl, DOI alanlarını kontrol et. Connector’ın getirdiği veriler sitenin sağladığı meta veriye bağlıdır ve hatalı olabilir.
Makalenin PDF’i tarayıcıda açıkken Connector’a tıklandı; Zotero kaydı “Web Page” türünde ve başlığı dosya adı (“makale_son.pdf”) olarak oluşturdu.
3. DOI, ISBN ya da PMID ile eklemek
- 1
Sihirli değnek düğmesi
Zotero araç çubuğundaki sihirli değnek simgesine (Add Item by Identifier, tanımlayıcı ile öğe ekle) tıkla.
- 2
Tanımlayıcıyı yapıştır
DOI (ör. 10.xxxx/ornek biçiminde), ISBN, PubMed kimliği (PMID) ya da arXiv kimliğini yapıştır ve Enter’a bas. Birden fazla tanımlayıcıyı alt alta yapıştırarak toplu ekleme yapabilirsin.
- 3
Kaydı kontrol et
Zotero bilgileri ilgili kayıt servislerinden çeker. Türkçe kitaplarda ISBN kaydı eksik ya da hatalı olabilir; yayınevi ve basım yerini kitabın künye sayfasından doğrula.
4. PDF’ten meta veri almak
- 1
PDF’i sürükle
Bilgisayarındaki PDF’leri Zotero’nun orta bölmesine sürükle.
- 2
Otomatik tanıma
Zotero PDF’in içindeki bilgileri (çoğunlukla DOI’yi) kullanarak meta veriyi otomatik bulmaya çalışır ve PDF’i bir üst kaydın (parent item) altına yerleştirir.
- 3
Elle tetikleme
Otomatik tanıma çalışmadıysa PDF’e sağ tıklayıp Retrieve Metadata for PDF (PDF için meta veriyi getir) komutunu kullan.
- 4
Tanınmazsa
Eski taramalarda ya da DOI’siz Türkçe yayınlarda tanıma başarısız olabilir. PDF’e sağ tıklayıp Create Parent Item (Üst öğe oluştur) seç; DOI varsa yapıştır, yoksa boş kayıt oluşturup alanları elle doldur.
5. Elle kayıt oluşturmak ve doğru öğe türü
Yazma eser, arşiv belgesi, ansiklopedi maddesi ya da internette meta verisi olmayan bir kaynak için kaydı elle oluşturursun: Araç çubuğundaki yeşil artı (New Item, Yeni Öğe) düğmesine tıkla ve doğru öğe türünü seç. Öğe türü, kaynakçanın biçimini doğrudan belirler.
| Kaynak | Zotero öğe türü (Item Type) |
|---|---|
| Dergi makalesi | Journal Article |
| Kitap | Book |
| Editörlü kitapta bölüm | Book Section |
| Yüksek lisans / doktora tezi | Thesis (Type alanına “Doktora Tezi” vb. yaz) |
| Ansiklopedi maddesi (ör. TDV İA) | Encyclopedia Article |
| Yazma eser | Manuscript |
| Kongre bildirisi | Conference Paper |
| Web sayfası | Web Page |
| Rapor | Report |
| Kanun, yönetmelik | Statute |
6. Koleksiyonlar, etiketler ve notlar
- Koleksiyon (Collection)
- Kütüphanendeki kaynakları gruplayan klasör benzeri yapı. Bir kaynak birden fazla koleksiyonda görünebilir ama kütüphanede tek kayıt olarak durur; kopyalanmaz. Sol bölmede My Library’ye sağ tıklayıp New Collection (Yeni Koleksiyon) ile oluşturulur; alt koleksiyonlar da açılabilir.
Tez - Matematik Kaygısı
├─ 01 Giriş ve Kuramsal Çerçeve
├─ 02 İlgili Araştırmalar
│ ├─ Yurt içi
│ └─ Yurt dışı
├─ 03 Yöntem ve Ölçek
├─ 04 Tartışma
└─ Okunacaklar
- Etiket (Tag)
- Kaynağa eklenen anahtar kelime. Koleksiyonlardan bağımsızdır; “ölçek geliştirme”, “nitel”, “önemli”, “okundu” gibi kesişen kategoriler için idealdir. Sağ bölmedeki Tags bölümünden eklenir. Sık kullandığın etiketlere renk atayıp klavyedeki 1–9 tuşlarıyla tek tuşla etiketleyebilirsin.
- Not (Note)
- Kaynağın altına eklenen (child note) ya da bağımsız (standalone note) metin. Okuma notlarını, özet çıkarımlarını ve alıntı yapacağın cümleleri sayfa numarasıyla buraya yazabilirsin. Zotero’nun yerleşik PDF okuyucusunda yaptığın vurgulamalardan da not oluşturabilirsin.
Not: “Güzel makale, kullan.”
7. Senkronizasyon ve yedekleme
- Veri senkronizasyonu: Kayıtlar, notlar, etiketler ve koleksiyonlar Zotero hesabına senkronize edilir. Böylece başka bilgisayarda ya da zotero.org web kütüphanesinde aynı kütüphaneye ulaşırsın.
- Dosya senkronizasyonu: PDF gibi ekler için Zotero ücretsiz olarak sınırlı bir depolama alanı (yazım tarihinde 300 MB) sunar; daha fazlası için ücretli plan ya da kendi WebDAV sunucunu kullanabilirsin. Güncel kotayı zotero.org’dan kontrol et.
- Yerel yedek: Zotero verileri bilgisayarında “Zotero veri klasörü”nde durur (zotero.sqlite dosyası ve storage klasörü). Klasörün yerini Settings > Advanced > Files and Folders > Show Data Directory ile bulabilirsin. Zotero’yu kapatıp bu klasörün tamamını düzenli olarak harici diske ya da bulut klasörüne kopyala.
8. Grup kütüphanesi
- 1
Grup oluştur
zotero.org’da oturum aç, Groups bölümünden yeni grup oluştur. Grup türünü seç: Özel (Private), herkese görünür ama kapalı üyelikli ya da açık üyelikli.
- 2
Üye davet et
Danışmanını, proje ekibini ya da tez arkadaşlarını e-posta veya kullanıcı adıyla davet et ve yetkilerini (yalnızca okuma / düzenleme) belirle.
- 3
Masaüstünde gör
Senkronizasyondan sonra grup kütüphanesi Zotero’nun sol bölmesinde ayrı bir kütüphane olarak görünür. Kaynakları kendi kütüphanenden gruba sürükleyerek paylaşabilirsin.
- 4
Ortak makalede kullan
Ortak yazılan bir makalede herkes aynı grup kütüphanesinden atıf eklerse kaynakça tutarlı kalır.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Zotero kurulum ve düzen kontrol listesi
0/7Takıldığın bir yer mi var?