Yapay Zekâ
ChatGPT’nin verdiği kaynaklar gerçek değil çıktı
Kısa yanıt
En sık neden: Dil modellerinin metin üretirken gerçek olmayan ama gerçekçi görünen künyeler üretebilmesi (halüsinasyon). Çözüm için (1) hiçbir kaynağı doğrulamadan kullanma, (2) her kaynağı tek tek kontrol et, (3) bulunamayanları kaynakçadan çıkar, (4) bulunanları da okuyup karşılaştır. Ayrıntılı adımlar aşağıda.
Bu durum size tanıdık mı?
- Yapay zekânın verdiği makaleyi Google Akademik’te, DergiPark’ta ya da derginin sitesinde bulamıyorsun.
- DOI bağlantısı çalışmıyor ya da bambaşka bir makaleye gidiyor.
- Yazar gerçek ama böyle bir makalesi yok; ya da dergi gerçek ama o cilt/sayıda öyle bir makale yok.
- Danışmanın kaynakçandaki bazı kaynakların var olmadığını fark etti.
Olası nedenler
- Dil modellerinin metin üretirken gerçek olmayan ama gerçekçi görünen künyeler üretebilmesi (halüsinasyon).
- Yapay zekâyı kaynak arama motoru gibi kullanmak.
- Önerilen kaynakları açıp okumadan kaynakçaya eklemek.
- Gerçek bir makalenin yanlış yıl, cilt, sayfa ya da yazarla aktarılması.
Adım adım çözüm
- 1
Hiçbir kaynağı doğrulamadan kullanma
Okumadığın ve tam metnine ulaşmadığın kaynağı kaynakçana ekleme. Bu kural yapay zekâ olsun olmasın akademik dürüstlüğün temelidir; var olmayan bir kaynağa atıf yapmak, bilimsel etik ihlal türlerinden uydurma kapsamında değerlendirilebilir.
- 2
Her kaynağı tek tek kontrol et
Başlığı tırnak içinde Google Akademik’te ara; DOI’yi https://doi.org/ adresinde çözümle; Türkçe kaynaklar için DergiPark ve ULAKBİM TR Dizin’e, tezler için YÖK Ulusal Tez Merkezi’ne bak; derginin kendi sitesinde ilgili cilt ve sayıyı aç.
- 3
Bulunamayanları kaynakçadan çıkar
Doğrulanamayan her kaynağı ve ona dayanan iddiayı metinden çıkar. İddia önemliyse gerçek bir kaynak bul ve okuyarak yeniden yaz.
- 4
Bulunanları da okuyup karşılaştır
Kaynak gerçek olsa bile yapay zekânın ona yüklediği bulgu yanlış olabilir. Makalenin özetini ve bulgularını kendin oku, metnindeki iddianın gerçekten o makalede olup olmadığını kontrol et.
- 5
Kaynak taramasını doğru araçlarla yap
Literatür taramasını Google Akademik, Web of Science, Scopus, PubMed, ERIC, DergiPark, TR Dizin ve YÖK Ulusal Tez Merkezi gibi veri tabanlarında yap. Kaynakları Zotero ya da Mendeley ile doğrudan veri tabanından içe aktar; böylece künyeler doğru gelir.
- 6
Danışmanına durumu dürüstçe anlat
Danışman fark ettiyse hatayı kabul et, tüm kaynakçayı yeniden doğruladığını ve düzelttiğini göster. Bu durumu saklamak, tezin güvenilirliğine ciddi zarar verir.
Her kaynak için doğrulama listesi
0/6İşletme yüksek lisans öğrencisi Burak, yapay zekâdan “örgütsel bağlılık ve uzaktan çalışma” konusunda Türkçe kaynak istedi. Gelen listede gerçek bir dergi adı, gerçekçi bir yazar adı ve DOI vardı. DOI’yi çözümlediğinde bağlantı başka alanda bir makaleye gitti; dergi arşivinde ilgili sayıyı açtığında böyle bir makale olmadığını gördü. Burak listedeki 12 kaynaktan yalnızca 4’ünün gerçek olduğunu, bunlardan 1’inin de yıl ve sayfa bilgisinin yanlış olduğunu tespit etti. Kaynakçasını DergiPark ve Google Akademik üzerinden yeniden kurdu.
Konuyu derinlemesine öğrenin