Yapay zekâyı nereye kadar kullanabilirim, beyan etmem gerekir mi?

Olası nedenler

• Kurumların yapay zekâ politikalarının farklı olması ve hızla değişmesi.
• Fikir üretme, dil desteği ve içerik üretme gibi farklı kullanımların aynı kefeye konması.
• Yazarlığın ve sorumluluğun kimde olduğu konusunun düşünülmemesi.
• Dergilerin ve yayınevlerinin de kendi kurallarının bulunması.

Adım adım çözüm

1. 1

   Önce kurumunun yazılı politikasını bul

   Üniversitenin, enstitünün ve varsa bölümün yapay zekâ yönergesini ara; tez yazım kılavuzunda bir madde olup olmadığına bak. Yoksa danışmanına sor ve yanıtı yazılı al. Türkiye’deki genel çerçeve için YÖK’ün Mayıs 2024’te yayımladığı “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber”i de oku; bu rehber bağlayıcı bir yönetmelik değil, yol gösterici bir metindir ve birçok üniversite buna dayanarak kendi kurallarını ve beyan formlarını yayımlamıştır. Kurumdan kuruma değişir; kesin kural kurumunun kuralıdır.

2. 2

   Temel ilkeyi bil: yazar ve sorumlu sensin

   Yaygın yayın etiği yaklaşımlarında (ör. COPE’nin yapay zekâ ve yazarlık üzerine tutum açıklaması) yapay zekâ araçları yazar olarak kabul edilmez; metnin doğruluğundan, kaynaklardan ve yorumlardan tamamen sen sorumlusun. Yapay zekânın ürettiği bir hata da senin hatandır.

3. 3

   Kullanımları risk düzeyine göre ayır

   Düşük risk (genellikle kabul görme eğiliminde): bir kavramı anlamak için açıklama istemek, arama terimi önerisi almak, yazdığın metindeki yazım hatalarını bulmak. Orta risk (genellikle beyan gerektirir): dil düzeltme, yapı önerisi, kod/analiz sözdizimi yardımı. Yüksek risk (birçok kurumda yasak ya da ciddi biçimde kısıtlı): bölüm, paragraf ya da sonuç yorumu yazdırmak, kaynak ürettirmek, veri ürettirmek.

4. 4

   Kullandığın her şeyi kaydet

   Hangi aracı, hangi tarihte, hangi amaçla kullandığını ve kullandığın istemleri (prompt) bir dosyada tut. Beyan yazarken ve olası bir soruda bu kayıt işine yarar.

5. 5

   Beyan et

   Kurumun açık bir kural koymamış olsa bile içerik ya da dil üzerinde etkisi olan kullanımları beyan etmek en güvenli ve dürüst yoldur. Beyanı genellikle tezin başındaki etik beyanın yanında ya da yöntem bölümünde ver (bkz. YZ beyanı kartı).

6. 6

   Kişisel ve gizli veriyi yükleme

   Katılımcı verisi, görüşme dökümü ya da yayımlanmamış başkasına ait metin gibi içerikleri yapay zekâ araçlarına yüklemeden önce etik kurul izni ve KVKK açısından düşün (bkz. katılımcı verisi kartı).

Konuyu derinlemesine öğrenin