İstatistik ve SPSS
Ters maddeleri nasıl kodlarım, toplam puanı nasıl hesaplarım?
Kısa yanıt
En sık neden: Ölçeğin puanlama yönergesi (hangi maddelerin ters olduğu, alt boyutların hangi maddelerden oluştuğu) okunmamıştır. Çözüm için (1) ölçeğin puanlama anahtarını bul, (2) ters maddeleri yeni değişkene çevir, (3) kontrol et, (4) toplam ya da ortalama puanı hesapla. Ayrıntılı adımlar aşağıda.
Bu durum size tanıdık mı?
- Ölçekte bazı maddeler olumsuz ifade edilmiş, nasıl puanlanacağını bilmiyorsun.
- Toplam puanı hesap makinesiyle ya da Excel’de elle hesaplamaya çalışıyorsun.
- Alt boyut puanlarının toplam mı yoksa ortalama mı olacağına karar veremiyorsun.
- Güvenirlik analizinde bazı maddelerin madde-toplam korelasyonu negatif çıktı.
Olası nedenler
- Ölçeğin puanlama yönergesi (hangi maddelerin ters olduğu, alt boyutların hangi maddelerden oluştuğu) okunmamıştır.
- Ters maddeler çevrilmeden toplam puana katılmıştır.
- Ters kodlama orijinal değişkenin üzerine yazılmış, hangi verinin çevrildiği karışmıştır.
Adım adım çözüm
- 1
Ölçeğin puanlama anahtarını bul
Ölçeğin geliştirildiği ya da Türkçeye uyarlandığı makalede hangi maddelerin ters puanlandığı, alt boyutların hangi maddelerden oluştuğu ve puanın nasıl hesaplandığı (toplam / ortalama) yazar. Gerekirse ölçek yazarına sor. Bu bilgiyi kendi kafana göre belirleme.
- 2
Ters maddeleri yeni değişkene çevir
SPSS: Transform > Recode into Different Variables (Dönüştür > Farklı Değişkenlere Yeniden Kodla). Örneğin m3’ü seç, yeni ad olarak m3_r yaz, Change de; Old and New Values bölümünde 5’li ölçek için 1→5, 2→4, 3→3, 4→2, 5→1 tanımla. Kısa yol: Ters puan = (en yüksek puan + en düşük puan) − ham puan; 1–5 ölçekte 6 − ham puan, 1–7 ölçekte 8 − ham puan. Orijinal değişkenin üzerine yazma (Recode into Same Variables kullanma); hata yaptığında geri dönemezsin.
- 3
Kontrol et
Analyze > Descriptive Statistics > Crosstabs (Analiz > Tanımlayıcı İstatistikler > Çapraz Tablolar) ile m3 ve m3_r’yi çaprazla: 1’ler 5’e, 5’ler 1’e dönüşmüş olmalı. Ayrıca çevrilmiş maddenin diğer maddelerle korelasyonu artık pozitif olmalıdır.
- 4
Toplam ya da ortalama puanı hesapla
Transform > Compute Variable (Dönüştür > Değişken Hesapla). Hedef değişken: kaygi_ort. Sayısal ifade: MEAN(m1, m2, m3_r, m4, m5_r). Toplam için SUM(...) kullanabilirsin. Ters maddelerin çevrilmiş (_r) hâlini kullandığından emin ol.
- 5
Eksik yanıtlar için kural koy
MEAN fonksiyonu yalnızca dolu maddelerin ortalamasını alır; çok az madde yanıtlamış kişiye de puan üretir. MEAN.8(m1 to m10) yazarsan en az 8 maddeyi yanıtlamış kişiler için puan hesaplanır. Toplam puanı “m1 + m2 + …” diye yazarsan tek bir eksik madde bile o kişinin puanını boş bırakır. Kullandığın kuralı yöntem bölümünde belirt.
- 6
Toplam mı ortalama mı?
Ölçeğin özgün puanlaması neyse onu kullan. Ortalama puan, farklı sayıda madde içeren alt boyutları aynı 1–5 aralığında karşılaştırmayı kolaylaştırır; toplam puan ise ölçeğin norm ve kesme puanlarıyla karşılaştırma gerekiyorsa tercih edilir.
- 7
Jamovi’de aynı işlem
Ters madde için Data > Transform ile dönüşüm tanımla ya da Compute ile yeni değişkene 6 - m3 yaz. Ortalama için Compute alanına MEAN(m1, m2, m3_r, m4) yaz. Ayrıca Factor > Reliability Analysis bölümünde ters maddeleri Reverse Scaled Items kutusuna koyarak güvenirliği doğrudan hesaplayabilirsin.
* Ters maddeleri yeni değişkenlere çevir (1-5 ölçek).
RECODE m3 m7 m9 (1=5) (2=4) (3=3) (4=2) (5=1) INTO m3_r m7_r m9_r.
EXECUTE.
* En az 8 madde yanıtlanmışsa ortalama puanı hesapla.
COMPUTE kaygi_ort = MEAN.8(m1, m2, m3_r, m4, m5, m6, m7_r, m8, m9_r, m10).
EXECUTE.
Ölçek puanları toplanmıştır.
Konuyu derinlemesine öğrenin