Atıf ve Kaynak Gösterme: APA 7 · Ders 1/15
Atıf Nedir, Neden ve Ne Zaman Yapılır?
Atfın ne olduğunu, akademik metinde neden vazgeçilmez olduğunu, hangi bilgiye atıf gerekip hangisine gerekmediğini ve APA 7’nin Türkiye’deki uyarlamalarını öğrenirsin.
Tezinde yazdığın her cümle iki kaynaktan birinden gelir: ya senin kendi düşüncen, verin ve yorumundur ya da başka birinin emeğidir. Atıf (kaynak gösterme), bu ikisini okura dürüstçe ayırt etmenin yoludur. Jüri üyeleri, hakemler ve benzerlik raporu (Turnitin, iThenticate, intihal.net) ilk olarak bu ayrımın ne kadar temiz yapıldığına bakar.
Bu modül sana APA 7 (American Psychological Association, Publication Manual, 7. baskı, 2020) stilini A’dan Z’ye öğretir. APA; eğitim bilimleri, psikoloji, sağlık bilimleri, işletme, sosyal hizmet ve birçok sosyal bilim alanında Türkiye’de en yaygın kullanılan stildir. Pek çok enstitünün tez yazım kılavuzu da APA’yı ya doğrudan ya da uyarlanmış hâliyle kullanır.
- Atıf (citation)
- Bir bilginin, fikrin, verinin ya da ifadenin kimden geldiğini metin içinde kısa bir işaretle (ör. Yılmaz, 2021) göstermek. Bu kısa işaret, okuru kaynakçadaki tam künyeye götürür.
- Kaynakça (reference list)
- Metinde atıf yaptığın tüm kaynakların ve yalnızca onların, tam künyeleriyle alfabetik olarak listelendiği bölüm. APA’da “bibliyografya” (okunan ama atıf yapılmayan eserleri de kapsayan liste) değil, “kaynakça” esastır.
Neden atıf yaparız?
- Akademik dürüstlük: Başkasının emeğini kendi emeğin gibi sunmak intihaldir. YÖK’ün Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, intihali bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemler arasında açıkça sayar.
- Kanıt sunmak: “Öğrencilerin okuma motivasyonu düşüktür” cümlesi kendi başına bir iddiadır; atıf onu kanıta dayalı hâle getirir.
- Okuru yönlendirmek: Okur, konuyu derinleştirmek isterse kaynağa ulaşabilmelidir.
- Literatürdeki yerini göstermek: Kimlerin ne söylediğini gösterdiğinde, senin katkının nerede başladığı netleşir.
- Güvenilirlik kazanmak: Doğru ve tutarlı atıf, jüriye özenli ve yetkin bir araştırmacı olduğunu gösterir.
Ne zaman atıf gerekir?
| Durum | Atıf gerekir mi? | Not |
|---|---|---|
| Başkasının cümlesini aynen aktarıyorsun | Evet, sayfa numarasıyla | Tırnak işareti veya blok alıntı zorunlu |
| Başkasının fikrini kendi cümlelerinle anlatıyorsun | Evet | Parafraz da atıf ister |
| Bir istatistik, oran, sayı veriyorsun | Evet | Ör. TÜİK verisi, başka çalışmanın bulgusu |
| Bir kuram, model, tanım kullanıyorsun | Evet | Ör. Bandura’nın öz yeterlik kavramı |
| Başkasının tablosunu/şeklini kullanıyor ya da uyarlıyorsun | Evet | Tablo/şekil notunda telif bilgisiyle |
| Bir ölçek, test, anket kullanıyorsun | Evet | Hem geliştiren hem Türkçe uyarlama çalışması |
| Kendi önceki yayınından yararlanıyorsun | Evet | Atıfsız yeniden kullanım “kendi kendini intihal”dir |
| Genel bilgi (Ankara Türkiye’nin başkentidir) | Hayır | Herkesin bildiği, tartışmasız bilgi |
| Kendi verin, bulgun, yorumun | Hayır | Ama yorumunu literatürle karşılaştırırken atıf yap |
| Alanın ortak terimi (ör. “örneklem”) | Genellikle hayır | Özel bir tanım veriyorsan atıf yap |
- Genel bilgi (common knowledge)
- Alanındaki ortalama bir okurun kaynağa bakmadan bildiği, birçok kaynakta tartışmasız biçimde yer alan bilgi. Örneğin “Türkiye Cumhuriyeti 1923’te kuruldu.” Ancak “Türkiye’de 2023 yılında yükseköğretimdeki öğrenci sayısı ...” gibi bir sayı genel bilgi değildir; kaynak ister.
Üniversite öğrencilerinin çoğu sınav kaygısı yaşamaktadır ve bu kaygı başarıyı düşürmektedir.
Ankara, Türkiye’nin başkentidir (Yılmaz, 2018). Araştırmanın verileri Ankara’daki üç lisede toplanmıştır (Demir, 2020).
APA 7 ve Türkiye’deki uyarlamalar
APA kuralları İngilizce metin için yazılmıştır. Türkçe yazılan tez ve makalelerde bazı İngilizce ifadeler Türkçeleştirilir. Bu uyarlamalar çok yaygındır ama tek bir resmî Türkçe APA sürümü yoktur; enstitüden enstitüye, dergiden dergiye farklılık görülebilir.
| APA 7 (İngilizce) | Türkçe metinde yaygın kullanım | Örnek |
|---|---|---|
| & | ve | (Kaya ve Demir, 2022) |
| et al. | vd. (ve diğerleri) | (Kaya vd., 2022) |
| p. / pp. | s. / ss. | (Kaya, 2022, s. 14) / (ss. 14–16) |
| para. | par. / paragraf | (Kaya, 2022, par. 3) |
| n.d. | t.y. (tarih yok) | (Kaya, t.y.) |
| in press | baskıda | (Kaya, baskıda) |
| as cited in | akt. (aktaran) | (Piaget, 1952, akt. Kaya, 2022) |
| Ed. / Eds. | Ed. (bazen Ed.ler / Edl.) | A. Kaya (Ed.) |
| Trans. | Çev. | (S. Demir, Çev.) |
| 2nd ed. | 2. bs. / 2. baskı | (2. bs.) |
| In | içinde | A. Kaya (Ed.), Kitap adı içinde (ss. 10–20) |
| Vol. | Cilt / C. | (Cilt 2) |
| personal communication | kişisel iletişim / kişisel görüşme | (A. Kaya, kişisel iletişim, 5 Mart 2024) |
| Retrieved ... from | ... tarihinde ... adresinden erişildi | Yalnızca değişken içerikte |
Atıf ile intihal arasındaki ince çizgi
- Kaynak göstermeden aynen kopyalamak: açık intihal.
- Kaynak gösterip tırnak koymadan aynen kopyalamak: yine intihal sayılabilir; çünkü sözcükler de kaynağa aittir.
- Cümledeki birkaç kelimeyi eş anlamlısıyla değiştirmek (“yama yapma”, patchwriting): kaynak gösterilse bile yetersiz parafrazdır.
- Okumadığın bir kaynağı, başka bir kaynaktaki atıftan kopyalayıp okumuş gibi göstermek: yanıltıcıdır; “aktaran” (ikincil kaynak) kullanmalısın.
- Uydurma ya da yanlış künye (ör. yapay zekânın ürettiği var olmayan makaleler): ciddi etik ihlal.
Okuma motivasyonu, bireyin okuma etkinliğine yönelme, onu sürdürme ve okumaya değer verme eğilimi olarak tanımlanmaktadır (Aydın, 2018). İlkokul düzeyinde yapılan çalışmalar, okuma motivasyonunun okuduğunu anlama başarısını anlamlı biçimde yordadığını göstermektedir (Çelik ve Uslu, 2020; Kara vd., 2021). Bununla birlikte, ortaokul öğrencilerinde bu ilişkinin zayıfladığına işaret eden bulgular da vardır (Özkan, 2022). Bu çalışmada, söz konusu tutarsızlığın sınıf düzeyinden mi yoksa kullanılan ölçme araçlarından mı kaynaklandığı incelenmektedir.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
1. Türkiye’nin en kalabalık ili İstanbul’dur.
2. Öz yeterlik, bireyin bir görevi başarıyla yerine getirebileceğine ilişkin inancıdır.
3. Bu araştırmada 312 hemşireye ulaşılmıştır.
4. Hemşirelerde tükenmişlik oranının %40’ın üzerinde olduğu bildirilmiştir.
5. Bulgular, vardiyalı çalışmanın tükenmişlikle ilişkili olduğunu göstermiştir.
Atıf temel ilkeleri kontrol listesi
0/7Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar