Araştırma Yöntemleri · Ders 3/14
Nicel Desenler I: Tarama, Korelasyonel ve Nedensel Karşılaştırma
Deneysel olmayan nicel desenleri tanımı, örnek tez başlığı ve hazır yöntem cümlesiyle öğrenir, hangisinin senin sorunuza uyduğunu ayırt edersin.
Türkiye’de yazılan nicel tezlerin büyük çoğunluğu deneysel olmayan desenlerle yürütülür: Araştırmacı hiçbir şeye müdahale etmez, var olan durumu ölçer ve değişkenler arasındaki fark ya da ilişkileri inceler. Bu derste üç temel deseni öğreneceksin: tarama (betimsel ve ilişkisel), korelasyonel ve nedensel karşılaştırma.
1. Betimsel tarama
- Betimsel (genel) tarama
- Bir evrenin ya da örneklemin belirli özelliklerini, tutumlarını, görüşlerini veya düzeylerini olduğu gibi betimlemeyi amaçlayan desen. “Durum nedir?” sorusuna cevap verir; fark ve ilişki analizleri de eklenebilir.
Örnek tez başlığı: Okul Öncesi Öğretmenlerinin Dijital Okuryazarlık Düzeylerinin Belirlenmesi: Konya İli Örneği
Yöntem cümlesi: Bu araştırmada, okul öncesi öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeylerini mevcut hâliyle betimlemek amaçlandığından nicel araştırma yaklaşımlarından betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modelinde araştırmaya konu olan durum, herhangi bir müdahalede bulunulmadan kendi koşulları içinde ve olduğu gibi tanımlanmaya çalışılır.
2. İlişkisel tarama
- İlişkisel tarama
- İki ya da daha fazla değişken arasında birlikte değişimin varlığını ve derecesini belirlemeyi amaçlayan tarama türü. Korelasyon, regresyon ve bazı kaynaklara göre grup karşılaştırmaları (t testi, ANOVA) bu desenle birlikte kullanılır.
Örnek tez başlığı: Hemşirelerde Algılanan Örgütsel Destek ile İşten Ayrılma Niyeti Arasındaki İlişki
Yöntem cümlesi: Araştırmada hemşirelerin algıladıkları örgütsel destek ile işten ayrılma niyetleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlandığından ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır.
3. Korelasyonel desen
- Korelasyonel desen
- Değişkenler arasındaki ilişkinin yönünü (pozitif/negatif) ve gücünü korelasyon katsayılarıyla belirleyen; ilişkiden yola çıkarak bir değişkenin diğerini yordama gücünü (regresyon) inceleyen desen. Nedensellik iddiasında bulunmaz.
Örnek tez başlığı: Üniversite Öğrencilerinin Akıllı Telefon Bağımlılığı, Uyku Kalitesi ve Akademik Başarı Arasındaki İlişkiler
Yöntem cümlesi: Bu çalışma, akıllı telefon bağımlılığı ve uyku kalitesinin akademik başarıyı yordama düzeyini belirlemeyi amaçlayan korelasyonel desende bir araştırmadır. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon katsayısı, yordama ilişkileri ise çoklu doğrusal regresyon analiziyle incelenmiştir.
4. Nedensel karşılaştırma (ex post facto)
- Nedensel karşılaştırma deseni
- Zaten var olan bir durumun (bağımsız değişkenin) olası nedenlerini veya sonuçlarını, bu duruma sahip olan ve olmayan grupları karşılaştırarak inceleyen desen. Araştırmacı bağımsız değişkeni manipüle edemez çünkü değişken zaten gerçekleşmiştir (ör. okul öncesi eğitim almış olmak, depremi yaşamış olmak, ebeveyn kaybı).
Örnek tez başlığı: Okul Öncesi Eğitim Alan ve Almayan İlkokul 1. Sınıf Öğrencilerinin Sosyal Becerilerinin Karşılaştırılması
Yöntem cümlesi: Araştırmada okul öncesi eğitim alma durumu araştırmacı tarafından manipüle edilemeyen ve öğrenciler araştırmaya dâhil olmadan önce gerçekleşmiş bir değişken olduğundan nedensel karşılaştırma deseni kullanılmıştır. Okul öncesi eğitim alan (n = 112) ve almayan (n = 98) öğrencilerin sosyal beceri puanları karşılaştırılmıştır.
| Desen | Temel soru | Tipik analiz | Nedensellik iddiası |
|---|---|---|---|
| Betimsel tarama | Durum / düzey nedir? | Frekans, yüzde, ortalama, standart sapma | Yok |
| İlişkisel tarama | Değişkenler birlikte değişiyor mu, gruplar farklı mı? | Korelasyon, t testi, ANOVA, ki-kare | Yok |
| Korelasyonel | İlişkinin yönü ve gücü nedir, X Y’yi yordar mı? | Pearson/Spearman, regresyon, yol analizi | Yok (yordama var) |
| Nedensel karşılaştırma | Var olan bir durumun olası nedeni/sonucu nedir? | Bağımsız gruplar t testi, ANOVA, ANCOVA | Sınırlı, temkinli |
Araştırmada 300 öğrencinin sınav kaygısı ölçülmüş ve cinsiyete göre karşılaştırılmıştır. Bu nedenle araştırma deneysel desendedir.
Sosyal medya kullanım süresi arttıkça öğrencilerin yalnızlık düzeyi artmaktadır; yani sosyal medya yalnızlığa neden olmaktadır.
Depremi yaşamış öğrencilerin kaygı puanları daha yüksek bulunmuştur; deprem kaygıyı artırmıştır.
Bu araştırmada amaçlandığından nicel araştırma yaklaşımlarından kullanılmıştır. . Araştırmada bağımsız, bağımlı değişken olarak ele alınmıştır. Araştırmacı değişkenler üzerinde herhangi bir müdahalede bulunmamıştır.
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Kendini dene
Kendini dene
Deneysel olmayan nicel desen kontrolü
0/6Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar