Benzerlik ve Yapay Zekâ Tespit Raporları · Ders 11/11
Yapay Zekâ Oranı Yüksek Çıkarsa: Kurum Politikaları ve Savunma
Kurumların yapay zekâ skorlarına yaklaşımını, yüksek bir skorla karşılaştığında izleyeceğin adımları ve yazım sürecini nasıl belgeleyeceğini öğrenirsin.
Danışmanından ya da enstitüden “Raporunda yapay zekâ oranı yüksek çıktı” mesajını almak korkutucu olabilir; özellikle tezi gerçekten kendin yazdıysan. Önceki derste bu skorların olasılıksal olduğunu ve yanlış pozitif üretebildiğini gördük. Bu derste somut olarak ne yapacağını, kurumların nasıl yaklaştığını ve kendini en iyi nasıl koruyacağını öğreneceksin.
Evrensel bir AI eşiği yoktur
Benzerlik oranı için birçok kurum yazılı sınırlar belirlerken, yapay zekâ skoru için evrensel olarak kabul görmüş bir eşik yoktur. “%20’nin altı güvenli” gibi internette dolaşan sayıların bilimsel ya da resmî bir dayanağı bulunmaz. Kurumların yaklaşımları oldukça farklıdır:
- Skoru hiç kullanmayan kurumlar: Yurt dışında bazı üniversiteler (ör. Vanderbilt Üniversitesi 2023’te), güvenilirlik ve yanlış pozitif kaygısıyla Turnitin’in yapay zekâ göstergesini devre dışı bıraktığını açıklamıştır.
- Skoru yalnızca ön uyarı olarak kullananlar: Skor tek başına kanıt sayılmaz; yüksek çıkarsa danışman öğrenciyle görüşür, süreç belgeleri istenir.
- Kendi iç sınırını belirleyenler: Bazı enstitüler belirli bir skorun üzerinde ek inceleme ya da açıklama isteyebilir.
- Beyan temelli yaklaşım: Kurum, skordan çok öğrencinin yapay zekâ kullanımını açıkça beyan etmesini esas alır.
En iyi koruma: Yazım sürecini belgelemek
Bir yapay zekâ skoru kaynak gösteremez; ama sen gösterebilirsin. Tezini yazarken bıraktığın izler, metnin senin emeğin olduğunun en güçlü kanıtıdır. Bu yüzden belgeleme işini sorun çıktıktan sonra değil, tezin ilk gününden başlat.
| Belge | Nasıl? | Neden işe yarar? |
|---|---|---|
| Sürüm geçmişi | Word’de OneDrive ile otomatik kaydetme ve Dosya > Bilgi > Sürüm Geçmişi (File > Info > Version History); Google Dokümanlar’da Dosya > Sürüm geçmişi > Sürüm geçmişini göster (File > Version history > See version history). Sürümler arasında küçük arayüz farkları olabilir. | Metnin günler, haftalar içinde nasıl geliştiğini gösterir; tek seferde yapıştırılmış metin ile kademeli yazım arasındaki fark görülür. |
| Tarihli taslaklar | “Bolum2_taslak_2026-03-14.docx” gibi adlarla düzenli kopyalar | Sürüm geçmişi olmayan çalışmalarda ilerlemeyi gösterir. |
| Okuma notları ve özetler | Zotero/Mendeley notları, el yazısı notların fotoğrafları | Fikirlerin kaynaklardan nasıl türetildiğini gösterir. |
| Danışman yazışmaları ve geri bildirimler | E-posta, düzeltme yorumları | Metnin danışman denetiminde aşamalı geliştiğini gösterir. |
| Veri ve analiz dosyaları | SPSS/Jamovi çıktıları, R betikleri, görüşme dökümleri | Bulgular bölümünün gerçek analizlere dayandığını gösterir. |
| Yapay zekâ kullanım kaydı (kullandıysan) | Hangi araç, hangi tarihte, ne amaçla; örnek istemler | Şeffaf beyan için gerekir ve kullanımın sınırlı olduğunu gösterir. |
Skor yüksek çıktıysa: Adım adım
Yüksek AI skoru için eylem planı
- 1
Sakin kal ve bilgiyi topla
Hangi araç kullanıldı, skor neydi, hangi bölümler vurgulandı? Mümkünse raporun kopyasını ya da ekran görüntüsünü iste.
- 2
Kurumun politikasını oku
Yapay zekâ kullanımına ve tespit araçlarına ilişkin enstitü yönergesini bul. Skor tek başına kanıt sayılıyor mu, hangi süreç işletiliyor?
- 3
Vurgulanan bölümlere bak
Bunlar kalıp yöntem cümleleri mi, çeviri aracından geçmiş bir özet mi, Grammarly ile yeniden yazılmış paragraflar mı, yoksa gerçekten yapay zekâ çıktısı mı?
- 4
Belgelerini hazırla
Sürüm geçmişi, tarihli taslaklar, notlar, danışman yazışmaları ve veri dosyalarını düzenli bir klasörde topla.
- 5
Danışmanınla dürüstçe konuş
Hangi araçları (dil düzeltme, çeviri, yapay zekâ) ne amaçla kullandığını açıkça anlat. Saklamak, sonradan ortaya çıktığında durumu çok ağırlaştırır.
- 6
Gerekirse kendi sesinle yeniden yaz
Vurgulanan bölümlerde araç desteğiyle tekdüzeleşmiş ifadeler varsa, onları kendi düşünce akışınla, kendi örneklerinle yeniden yaz. Amaç skoru “kandırmak” değil, metni gerçekten senin metnin hâline getirmektir.
- 7
Sözlü olarak hâkimiyetini göster
Danışman ya da komite isterse bölümleri, kaynaklarını ve analizlerini anlatmaya hazır ol. Metne hâkimiyet, en ikna edici kanıtlardan biridir.
- 8
Süreci yazılı kayda geçir
Görüşmelerin sonucunu e-postayla özetle. İtiraz hakkın varsa yönergedeki usule göre kullan.
“Hocam ben yapay zekâ kullanmadım, bu programlar saçma zaten. Başka bir sitede denedim, %5 çıktı.”
Kendi sesinle yeniden yazmak
“Dijital dönüşüm, günümüzde işletmeler için kritik bir öneme sahiptir. Bu süreç, verimliliği artırmakta, maliyetleri düşürmekte ve rekabet avantajı sağlamaktadır. Dolayısıyla işletmelerin dijital dönüşüme uyum sağlaması büyük önem taşımaktadır.”
Yapay Zekâ ve Dijital Araç Kullanım Beyanı
Bu tezin hazırlanmasında aşağıdaki araçlar belirtilen amaçlarla kullanılmıştır:
• – İngilizce özetin dil bilgisi ve yazım denetimi.
• – Türkçe özetin İngilizceye ilk çevirisi; çeviri yazar tarafından gözden geçirilip düzenlenmiştir.
• –
Tezin kavramsal çerçevesi, yöntemi, analizleri, bulguların yorumu ve tüm metin yazar tarafından oluşturulmuştur. Araç çıktıları yazar tarafından kontrol edilmiş olup içerikten yazar sorumludur.
– –
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Öğrenci S.K.’nin İngilizce yazılmış doktora tezinin “Literature Review” bölümü yapay zekâ göstergesinde yüksek skorla işaretlenmiştir. Öğrenci; Ekim 2025’ten itibaren tutulan sürüm geçmişini, 14 tarihli taslağı, Zotero okuma notlarını ve danışmanla yazışmalarını sunmuştur. Komite ile yapılan görüşmede öğrenci işaretlenen bölümlerdeki kaynakları ve argüman yapısını ayrıntılı biçimde açıklamıştır. Komite, skorun tek başına kanıt niteliği taşımadığını ve sunulan belgelerin metnin öğrenci tarafından aşamalı olarak yazıldığını gösterdiğini değerlendirmiştir. Öğrenciye, bölümdeki bazı genel ifadeleri kendi çalışmasına özgü hâle getirmesi önerilmiştir.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
AI skoru yüksek çıktığında
0/7Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar