Benzerlik ve Yapay Zekâ Tespit Raporları · Ders 9/11
Örnek Rapor Senaryoları: Bu Durumda Ne Yapmalı?
Gerçekçi benzerlik raporu senaryoları üzerinden oranı ayrıştırmayı, önceliklendirmeyi ve doğru adımı seçmeyi pratik edersin.
Şimdiye kadar öğrendiklerini uygulama zamanı. Aşağıdaki senaryolar, Türk üniversitelerinde öğrencilerin sıkça karşılaştığı durumlardan esinlenen kurgusal vakalardır. Her birinde önce kendin düşün, sonra çözümü oku. Senaryolardaki sınır değerleri yalnızca örnektir; gerçek durumda kendi enstitünün yönergesine göre karar verirsin.
Hızlı senaryo tablosu
| Durum | İlk teşhis | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| %38 çıktı, %20’si kaynakça | Kaynakça filtresi uygulanmamış | Yönerge izin veriyorsa kaynakça hariç raporu al (oranın %18 dolayına inmesi beklenir). Kalan eşleşmeleri yine incele. |
| %22 çıktı ama tek kaynak %9 (başka bir tez) | Tek kaynak sınırı aşılıyor; o tezden uzun pasajlar olabilir | O tezle örtüşen bölümleri aç, kaynak göster ve gerçek parafrazla yeniden yaz. Fikir/yapı aktarımı varsa danışmanınla konuş. |
| %45 çıktı, 1 numaralı kaynak %33 “Submitted to (üniversiten)” | Kendi önceki taslağın depoda | Eşleşmeyi doğrula, danışmana bildir; kurum kuralına göre gerekçeli hariç tutma ya da depodan silme. |
| %27 çıktı, eşleşmeler 70 kaynağa dağılmış, hepsi <%1 | Kalıp ifadeler ve terimler | Yönergedeki küçük eşleşme filtresini uygula; yöntem bölümünü çalışmana özgü hâle getir. |
| %19 çıktı ama alıntılar dâhil edilince %35 | Aşırı doğrudan alıntı | Oran sınırın altında olsa bile alıntıları azalt; jüri bunu eleştirir. |
| %8 çıktı ama bir paragraf web sitesinden atıfsız | Düşük oranlı intihal | Paragrafı kaynağıyla yeniden yaz ya da çıkar. Oranın düşük olması önemli değil. |
| %3 çıktı, raporda kelime sayısı tezinkinden çok az | Metin çıkarılamamış (taranmış PDF, görsel metin, korumalı dosya) | Raporun güvenilirliği yok; dosyayı Word ya da metin içeren PDF olarak yeniden yükle. |
| %26 çıktı, %7’si tezden yayımlanan kendi makalen | Kendi yayınınla örtüşme | Makaleni tezde kaynak göster ve beyan ekle; kurumun bu durumda hariç tutmaya izin verip vermediğini sor. |
Ayrıntılı vaka 1: Eğitim bilimleri – %38 ama kaynakça
Elif, sınıf öğretmenliği alanında yüksek lisans tezini bitirdi. Danışmanının gönderdiği ilk rapor %38. Raporun sonunda kaynakça bölümünün tamamen renkli olduğunu görüyor. Filtre panelinde “Exclude Bibliography” kutusu işaretsiz.
Çözüm
- 1
Panik yapma
Kaynakçanın tamamen renkli olması, filtrenin kapalı olduğunu gösterir. Bu, intihalle ilgili değildir.
- 2
Yönergeyi kontrol et
Enstitü “kaynakça hariç” rapor istiyorsa danışmanından filtreyi uygulamasını rica et.
- 3
Yeni oranı oku
Kaynakça hariç oran %18 çıktı. En yüksek tek kaynak %2.
- 4
Yine de renkleri gez
Elif, 2. bölümde bir yamalı parafraz ve bir atıfsız tanım buldu; düzeltti. Son rapor %16.
Ayrıntılı vaka 2: İşletme – tek kaynak sorunu
Burak, işletme alanında “iş yükü ve tükenmişlik” üzerine tez yazıyor. Toplam oran %21, ancak 1 numaralı kaynak başka bir üniversitede yazılmış benzer konulu bir yüksek lisans tezi ve %8. Eşleşmeler kuramsal çerçevede ve hipotez gerekçelerinde yoğunlaşıyor.
Çözüm
- 1
Ciddiyeti kabul et
Toplam oran sınırın altında olsa da tek kaynak sınırı aşılıyor ve eşleşmeler fikir yoğun bölümlerde. Bu, o tezin kuramsal çerçevesinin büyük ölçüde aktarıldığını düşündürür.
- 2
Asıl kaynaklara git
O tezin atıf yaptığı birincil kaynakları bul ve onları kendin oku. Başkasının tezindeki özetleri kendi literatür taramanmış gibi kullanma.
- 3
Yeniden yaz
Kuramsal çerçeveyi kendi organizasyonunla, kendi araştırma sorularına göre yeniden kur.
- 4
Atıf ver
O tezden gerçekten yararlandığın yerlerde tezi de kaynak göster.
- 5
Danışmana açık ol
Ne yaptığını ve neden yaptığını danışmanına anlat.
“İş yükünün artması, çalışanların duygusal kaynaklarını tüketerek tükenmişlik düzeylerini artırmaktadır. Bu nedenle iş yükü ile tükenmişlik arasında pozitif yönlü bir ilişki beklenmektedir.” (Başka bir tezle birebir aynı, atıfsız)
Ayrıntılı vaka 3: İlahiyat – ayet, hadis ve klasik metinler
Zeynep, tefsir alanında tez yazıyor. Toplam oran %29; eşleşmelerin önemli kısmı ayet mealleri, hadis metinleri ve klasik eserlerden yapılan uzun aktarımlar. Alıntılar tırnak içinde ve kaynaklı.
Bu tür alanlarda birincil metinlerin aynen aktarılması zorunlu olabilir; benzerlik doğal olarak yükselir. Zeynep’in yapması gereken: (1) yönerge izin veriyorsa alıntıları hariç tutan raporu almak, (2) uzun meal ve aktarımların gerçekten gerekli olup olmadığını gözden geçirmek, (3) danışmanıyla alanın doğasına uygun bir açıklama notu hazırlamak. Bazı enstitüler alan farklılıklarını değerlendirmede dikkate alabilir; bunu da yönergeden ya da enstitüden öğrenmek gerekir. Hukuk tezlerinde kanun maddeleri ve içtihat metinleri için de benzer bir durum söz konusudur.
Ayrıntılı vaka 4: Hemşirelik – düşük oran, ciddi sorun
Mehmet’in raporu %7. Danışmanı, rapordaki 3 numaralı kaynağın (%3) bir sağlık bilgilendirme sitesi olduğunu ve “Kuramsal Bilgiler” bölümündeki diyabet bakımına ilişkin bir sayfanın atıfsız olarak bu siteyle aynı olduğunu fark ediyor.
Oran sınırların çok altında; ancak atıfsız kopyalama var. Mehmet’in o sayfayı güvenilir akademik kaynaklara (kılavuzlar, hakemli makaleler) dayanarak yeniden yazması ve kaynak göstermesi gerekir. Bu vaka, oranın değil içeriğin belirleyici olduğunu bir kez daha gösterir.
Kendini dene
Kendini dene
Raporumu senaryoya göre analiz ettim
0/5Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar