Tez Bölümlerini Yazmak · Ders 5/14
Kuramsal Çerçeve ve İlgili Araştırmalar
Literatürü tema bazlı düzenlemeyi, kaynakları özetlemek yerine sentezlemeyi, eleştirel değerlendirme yapmayı ve bölümü araştırmana bağlayarak bitirmeyi öğrenirsin.
Kuramsal çerçeve bölümü, tezin en uzun ve çoğu zaman en zayıf yazılan bölümüdür. Öğrencilerin büyük kısmı bu bölümü “okuduğum her şeyin özeti” olarak yazar: Bir paragraf bir kaynak, bir sonraki paragraf başka bir kaynak… Sonuç, kırk sayfa boyunca hiçbir argüman kurmayan bir “kaynak kataloğu”dur. Bu derste, literatür bölümünü bir argüman olarak yazmayı öğreneceksin: Okuyucuyu adım adım senin araştırma sorunun neden gerekli olduğuna götüren bir argüman.
Bu bölümün iki işlevi
- Kuramsal çerçeve: Araştırmanın dayandığı kuram(lar), temel kavramların tanımları, kavramlar arası ilişkilerin kuramsal açıklaması. Okuyucuya “Bu araştırmaya hangi gözlükle bakıyorum?” sorusunun cevabını verir.
- İlgili araştırmalar: Bu konuda yapılmış görgül (ampirik) çalışmaların sentezi. Neler bulunmuş, nerede tutarlılık ve çelişki var, ne eksik?
Üç düzenleme biçimi
| Biçim | Nasıl görünür? | Ne zaman uygun? | Risk |
|---|---|---|---|
| Tema bazlı | Alt başlıklar kavramlara/ilişkilere göre: “Öz yeterlik ve strateji kullanımı”, “Öz yeterlikte gelişimsel farklılıklar” | Çoğu tez için en iyi seçenek | Tema seçimi araştırma sorularıyla uyumsuzsa dağılabilir |
| Kronolojik | Kavramın tarih içindeki gelişimi: 1970’ler, 1990’lar, 2010 sonrası | Kavramın tarihsel dönüşümü araştırmanın konusuysa; tarih, hukuk tarihi, düşünce tarihi | Kolayca “sonra bu çalışma yapıldı, sonra şu” listesine döner |
| Yazar bazlı | Her alt başlık bir kuramcı ya da çalışma: “Bandura’nın görüşleri”, “Zimmerman’ın modeli” | Kuramların karşılaştırıldığı bölümlerde, sınırlı ölçüde | Sentez yapılmaz, kaynaklar yan yana dizilir |
2.2. İlgili Araştırmalar
2.2.1. Yurt İçinde Yapılan Araştırmalar
2.2.2. Yurt Dışında Yapılan Araştırmalar
(Her birinde yıl sırasıyla, her paragrafta bir çalışma özeti)
Sentez nedir?
- Sentez
- Birden fazla kaynağı tek bir fikir etrafında bir araya getirip aralarındaki benzerlik, farklılık ve örüntüleri gösterme işidir. Özet “A şunu dedi, B bunu dedi” der; sentez “A ve B şu konuda uzlaşıyor, ancak C farklı bir örneklemde bunun tersini buldu; bu farkın nedeni ölçme aracı olabilir” der.
Sentez yazmanın anahtarı, paragrafı kaynakla değil fikirle başlatmaktır. Paragrafın ilk cümlesi (konu cümlesi) bir iddia ya da örüntü ifade eder; ardından gelen cümleler bu iddiayı birden fazla kaynakla destekler, karşılaştırır ve değerlendirir.
Brown ve Lee (2019), 520 lise öğrencisiyle yaptıkları çalışmada öz yeterlik ile öz düzenleme arasında pozitif ilişki bulmuştur. Aydın (2018), üniversite öğrencileriyle yaptığı çalışmada öz yeterliğin öz düzenlemeyi yordadığını belirlemiştir. Martins (2021), ortaokul öğrencileriyle yaptığı çalışmada iki değişken arasında orta düzeyde ilişki bulmuştur. Çelik (2021) ise matematik dersinde bu ilişkiyi incelemiş ve anlamlı ilişki bulmuştur.
Sentez paragrafının anatomisi
- 1
Konu cümlesi
Paragrafın ana iddiası: bir örüntü, bir uzlaşı ya da bir tartışma. “Araştırmalar … konusunda farklı sonuçlar ortaya koymaktadır.”
- 2
Destek
İddiayı destekleyen çalışmalar, birlikte atıf yapılarak: (Kaynak, yıl; Kaynak, yıl).
- 3
Karşılaştırma
Benzerlik ve farklılıklar: “Buna karşın…”, “Benzer biçimde…”, “Bu bulgudan farklı olarak…”
- 4
Değerlendirme
Farklılığın olası nedeni, çalışmaların güçlü ve zayıf yanları: örneklem, ölçme aracı, desen.
- 5
Bağlantı
Paragrafın senin araştırmana ne söylediği: “Bu durum, … incelenmesini gerekli kılmaktadır.”
Eleştirel değerlendirme
Eleştirel değerlendirme, kaynakları kötülemek değil, ne kadar güvenilebileceklerini ve neyi kanıtlayıp neyi kanıtlamadıklarını göstermektir. Bir çalışmaya şu soruları sorarak eleştirel bakabilirsin:
- Örneklem büyüklüğü ve türü bulguları genellemeye yeterli mi?
- Desen, iddia edilen sonuca uygun mu? (Korelasyonel bir çalışmadan neden-sonuç çıkarılmış mı?)
- Ölçme aracının geçerlik ve güvenirlik kanıtları raporlanmış mı?
- Bulgular farklı bağlamlarda (kültür, kademe, dönem) tekrarlanmış mı?
- Çalışma ne kadar güncel? Konunun koşulları değişmiş mi (ör. pandemi öncesi/sonrası)?
- Etki büyüklüğü raporlanmış mı, yoksa sadece “anlamlı” denip geçilmiş mi?
Yıldız (2020), oyun temelli öğrenmenin matematik başarısını artırdığını bulmuştur. Bu çalışma oyun temelli öğrenmenin çok etkili olduğunu göstermektedir.
Farklı disiplinlerden sentez örnekleri
Uzaktan çalışmanın iş doyumu üzerindeki etkisine ilişkin bulgular tek yönlü değildir. Bazı araştırmalar uzaktan çalışmanın esneklik ve özerklik algısını artırarak iş doyumunu yükselttiğini bildirirken (Karaca, 2021; Novak ve Hill, 2022), diğerleri sosyal izolasyon ve iş-yaşam sınırlarının bulanıklaşması nedeniyle doyumun zamanla azaldığını göstermektedir (Ergin ve Polat, 2023). Bu çelişkili bulgular, çalışmalar arasındaki önemli bir yöntemsel farkla açıklanabilir: Olumlu sonuç bildiren araştırmaların çoğu pandeminin ilk aylarında, kesitsel olarak yürütülmüşken, olumsuz etki bildiren çalışmalar daha uzun süreli uzaktan çalışma deneyimine sahip örneklemlerle yapılmıştır. Bu durum, uzaktan çalışma süresinin ilişkide düzenleyici bir rol oynayabileceğini düşündürmekte ve bu değişkenin araştırmalara dahil edilmesini gerekli kılmaktadır.
Geri dönüştürülmüş agrega içeren betonların basınç dayanımına ilişkin çalışmalar, ikame oranı arttıkça dayanımın azaldığı konusunda genel bir uzlaşı göstermektedir (Demirtaş, 2019; Okafor ve Lin, 2021). Bununla birlikte azalmanın büyüklüğü çalışmalar arasında belirgin biçimde değişmekte; %30 ikame oranında bazı çalışmalar %5’in altında bir dayanım kaybı bildirirken (Okafor ve Lin, 2021), diğerleri %15’e varan kayıplar rapor etmektedir (Sarı, 2020). Bu farklılığın başlıca nedeninin, geri dönüştürülmüş agreganın su emme oranı ve ön işlem (ön ıslatma) uygulanıp uygulanmamasındaki farklılıklar olduğu görülmektedir. Ancak ön ıslatma süresinin sistematik olarak değiştirildiği çalışma sayısı oldukça azdır; bu da ön işlem koşullarının dayanım üzerindeki etkisinin kontrollü deneylerle incelenmesine ihtiyaç olduğunu göstermektedir.
Bölümü bitirmek: genel değerlendirme
Literatür bölümünün en çok ihmal edilen kısmı sonudur. Birçok tezde bölüm, son kaynak özetinden sonra aniden biter ve Yöntem başlar. Oysa bölümün sonunda kısa bir genel değerlendirme (1–2 sayfa) olmalı: Literatürden ne öğrendik, nerede boşluk var, bu araştırma o boşluğa nasıl yerleşiyor? Bu kısım, girişteki boşluk iddiasını ayrıntılı kanıtla kapatır ve doğrudan Yöntem’e köprü kurar.
2.2.4. İlgili Araştırmaların Genel Değerlendirmesi
İncelenen araştırmalar üç temel örüntüye işaret etmektedir. Birincisi, akademik öz yeterlik ile öz düzenlemeli öğrenme arasındaki pozitif ilişki farklı kademelerde ve kültürlerde tutarlı biçimde gözlenmektedir; ancak ilişkinin gücü kademeye göre değişmektedir. İkincisi, cinsiyete ilişkin bulgular çelişkilidir ve farklılıklar çoğunlukla derse özgü öz yeterlik ölçülerinde ortaya çıkmaktadır. Üçüncüsü, sınıf düzeyine bağlı değişim konusundaki çalışmalar az sayıdadır ve sonuçları tutarsızdır.
Türkiye’de yapılan çalışmalar değerlendirildiğinde, araştırmaların büyük kısmının üniversite öğrencileri ve öğretmen adaylarıyla yürütüldüğü, ortaokul düzeyindeki çalışmaların ise tek bir derse odaklandığı ve öz yeterliği tek boyutlu olarak ele aldığı görülmektedir. YÖK Ulusal Tez Merkezi, DergiPark ve TR Dizin’de yapılan taramada, ortaokul öğrencilerinde akademik öz yeterliğin alt boyutlarının öz düzenlemeli öğrenme stratejilerini yordama gücünü inceleyen sınırlı sayıda çalışmaya ulaşılmıştır.
Bu araştırma, söz konusu boşluğa yönelik olarak ilişkiyi ortaokul düzeyinde, derslerden bağımsız bir ölçüyle ve alt boyutlar düzeyinde incelemekte; ayrıca sınıf düzeyine bağlı değişime ilişkin çelişkili bulgulara yeni kanıt sunmayı amaçlamaktadır.
İncelenen araştırmalar temel örüntüye işaret etmektedir. Birincisi, . İkincisi, . Üçüncüsü, .
’da yapılan çalışmalar değerlendirildiğinde, görülmektedir. ’nda yapılan taramada ile ilgili çalışmaya ulaşılmıştır.
Bu araştırma, söz konusu boşluğa yönelik olarak , ve bakımından literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Kuramsal çerçeve kontrol listesi
0/9Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar