Tez Bölümlerini Yazmak · Ders 6/14
Yöntem Bölümü I: Bileşenler ve Nicel Tam Örnek
Araştırma modeli, evren-örneklem, veri toplama araçları, geçerlik-güvenirlik, süreç, analiz ve etik alt başlıklarını öğrenir; tam bir nicel yöntem bölümünü baştan sona incelersin.
Yöntem bölümünün tek bir ölçütü vardır: Tekrarlanabilirlik. Başka bir araştırmacı yalnızca senin yöntem bölümünü okuyarak aynı araştırmayı aynı biçimde yapabilmelidir. Bu yüzden yöntem bölümü süslü değil, kesin, eksiksiz ve şeffaf yazılır. Jüri üyeleri savunmada en çok yöntem bölümüne soru sorar; çünkü bulguların güvenilirliği yöntemin sağlamlığına bağlıdır.
Yöntem bölümünün alt başlıkları
| Alt başlık | Cevapladığı soru | Olmazsa olmaz bilgi |
|---|---|---|
| Araştırma modeli / deseni | Hangi araştırma türü ve neden? | Desenin adı + bu araştırmaya neden uygun olduğu |
| Evren ve örneklem / Çalışma grubu | Kimle? | Evren tanımı, örnekleme yöntemi, n, örneklem büyüklüğü gerekçesi, demografik özellikler |
| Veri toplama araçları | Neyle ölçtün? | Aracın kaynağı, madde sayısı, boyutları, puanlama, geçerlik-güvenirlik kanıtları (orijinal ve bu örneklem) |
| Verilerin toplanması (süreç) | Nasıl, ne zaman, nerede? | Tarih aralığı, uygulama biçimi (yüz yüze/çevrim içi), süre, izinler |
| Verilerin analizi | Hangi analizle? | Ön işlemler (kayıp veri, uç değer), varsayım testleri, her soru için analiz, anlamlılık düzeyi, yazılım |
| Etik | Katılımcı hakları nasıl korundu? | Etik kurul adı, tarih ve karar/sayı no; bilgilendirilmiş onam; gizlilik |
1. Araştırma modeli
Modeli sadece adlandırmak yetmez; neden bu modeli seçtiğini araştırma sorusuyla ilişkilendirerek açıklamalısın. Temel nicel modeller: betimsel tarama, ilişkisel tarama (korelasyonel), nedensel karşılaştırma, deneysel ve yarı deneysel desenler. Nitel desenler bir sonraki derste ele alınacak.
Bu araştırmada tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeli, geçmişte ya da halen var olan bir durumu var olduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan araştırma yaklaşımıdır.
2. Evren ve örneklem
- Evren ve örneklem
- Evren, bulguları genellemek istediğin grubun tamamıdır (ör. Trabzon il merkezindeki devlet ortaokullarında öğrenim gören öğrenciler). Örneklem, evrenden belirli bir yöntemle seçilen ve veri topladığın alt gruptur. Nitel araştırmalarda “çalışma grubu” ya da “katılımcılar” ifadesi tercih edilir.
Örneklem alt başlığında şunlar bulunmalıdır: evrenin tanımı ve (biliniyorsa) büyüklüğü, örnekleme yöntemi (basit seçkisiz, tabakalı, küme, uygun/kolay ulaşılabilir vb.) ve neden seçildiği, örneklem büyüklüğünün nasıl belirlendiği (ör. G*Power ile güç analizi ya da evren büyüklüğüne göre örneklem tablosu), dağıtılan ve geri dönen form sayısı, analizden çıkarılan formlar ve nedeni, katılımcıların demografik özellikleri (genellikle tabloyla).
Araştırmanın örneklemini 412 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerin 214’ü kız, 198’i erkektir.
3. Veri toplama araçları ve geçerlik-güvenirlik
Her ölçek için ayrı alt başlık aç ve şu bilgileri ver: geliştiren ya da uyarlayan araştırmacılar ve yıl, ne ölçtüğü, madde sayısı, alt boyutlar, derecelendirme türü (ör. 5’li Likert), puan aralığı ve puanın yorumu, ters puanlanan maddeler, orijinal çalışmadaki geçerlik (ör. doğrulayıcı faktör analizi uyum indeksleri) ve güvenirlik (Cronbach alfa, McDonald omega) değerleri ve bu araştırmanın örnekleminde hesaplanan güvenirlik katsayıları.
4–6. Süreç, analiz ve etik
Veri toplama sürecinde “ne zaman, nerede, nasıl, ne kadar sürede” sorularını cevapla. Analiz alt başlığında önce veri ön işlemlerini (kayıp veri, uç değerler, normallik), sonra her araştırma sorusu için kullanılan analizi yaz. Etik alt başlığında etik kurulun tam adını, karar tarihini ve sayısını, bilgilendirilmiş onamın (reşit olmayanlarda veli onamının) nasıl alındığını ve gizliliğin nasıl korunduğunu belirt.
Tam örnek: nicel yöntem bölümü
BÖLÜM 3
YÖNTEM
Bu bölümde araştırmanın modeli, evren ve örneklemi, veri toplama araçları, verilerin toplanması ve analizi ile araştırmada izlenen etik ilkelere yer verilmiştir.
3.1. Araştırma Modeli
Bu araştırma, ilişkisel tarama modelinde desenlenmiştir. İlişkisel tarama modeli, iki ya da daha fazla değişken arasında birlikte değişimin varlığını ve derecesini belirlemeyi amaçlar. Araştırmada ortaokul öğrencilerinin akademik öz yeterlik inançları ile öz düzenlemeli öğrenme stratejileri arasındaki ilişki herhangi bir müdahale yapılmadan incelendiğinden ve değişkenler arasında neden-sonuç ilişkisi kurulması amaçlanmadığından bu model tercih edilmiştir. Araştırmanın bağımsız değişkenleri akademik öz yeterliğin alt boyutları, cinsiyet ve sınıf düzeyi; bağımlı değişkeni ise öz düzenlemeli öğrenme stratejileridir.
3.2. Evren ve Örneklem
Araştırmanın evrenini 2025–2026 eğitim-öğretim yılında Trabzon il merkezindeki devlet ortaokullarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Örneklemin evreni temsil gücünü artırmak amacıyla, il merkezinde sosyoekonomik düzeyi farklı mahallelerde yer alan dört okul amaçlı olarak belirlenmiş; bu okullarda 5., 6., 7. ve 8. sınıf düzeyleri tabaka olarak alınmış ve her tabakadan şubeler seçkisiz olarak seçilmiştir (tabakalı örnekleme).
Örneklem büyüklüğü G*Power 3.1 programıyla belirlenmiştir. Çoklu doğrusal regresyon analizi için orta etki büyüklüğü (f² = 0.15), .05 anlamlılık düzeyi, .95 istatistiksel güç ve üç yordayıcı değişken (akademik öz yeterliğin alt boyutları) esas alındığında gereken en küçük örneklem büyüklüğü 119 olarak hesaplanmıştır. Grup karşılaştırmalarında yeterli güç sağlamak amacıyla daha büyük bir örneklemle çalışılmıştır. Toplam 450 öğrenciye ulaşılmış; 21 form yarım bırakıldığı, 17 form ise tüm maddelerde aynı seçenek işaretlendiği için analiz dışında bırakılmıştır. Analizler 412 öğrencinin verileriyle gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların demografik özellikleri Tablo 3.1’de sunulmuştur.
Tablo 3.1
Katılımcıların Demografik Özellikleri
Değişken Grup n %
Cinsiyet Kız 214 51.9
Erkek 198 48.1
Sınıf düzeyi 5. sınıf 98 23.8
6. sınıf 105 25.5
7. sınıf 104 25.2
8. sınıf 105 25.5
Toplam 412 100.0
Tablo 3.1’de görüldüğü gibi katılımcıların cinsiyete ve sınıf düzeyine göre dağılımı birbirine yakındır.
3.3. Veri Toplama Araçları
Araştırmada veriler Kişisel Bilgi Formu, Akademik Öz Yeterlik Ölçeği ve Öz Düzenlemeli Öğrenme Stratejileri Ölçeği ile toplanmıştır.
3.3.1. Kişisel Bilgi Formu
Araştırmacı tarafından hazırlanan formda öğrencilerin cinsiyetine ve sınıf düzeyine ilişkin iki soru yer almaktadır (Ek 1).
3.3.2. Akademik Öz Yeterlik Ölçeği
Ölçek, Kaplan ve Er (2017) tarafından ortaokul öğrencilerinin akademik öz yeterlik inançlarını belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek; akademik performans, sınıf içi katılım ve öğrenmeyi düzenleme olmak üzere üç alt boyut ve 18 maddeden oluşmaktadır. Maddeler “Hiç katılmıyorum (1)” ile “Tamamen katılıyorum (5)” arasında derecelendirilmiş beşli Likert tipindedir; ters puanlanan madde bulunmamaktadır. Ölçekten alınabilecek puanlar 18 ile 90 arasında değişmekte olup yüksek puan yüksek akademik öz yeterliğe işaret etmektedir. Geliştirme çalışmasında doğrulayıcı faktör analizi sonucunda üç faktörlü yapının kabul edilebilir uyum gösterdiği (χ²/sd = 2.41, CFI = .94, RMSEA = .061, SRMR = .052) ve Cronbach alfa iç tutarlık katsayısının ölçeğin tamamı için .89, alt boyutlar için .78 ile .84 arasında olduğu bildirilmiştir. Bu araştırmada Cronbach alfa katsayısı ölçeğin tamamı için .91, alt boyutlar için .80, .83 ve .85 olarak hesaplanmıştır. Ölçeğin kullanımı için geliştiricilerden yazılı izin alınmıştır (Ek 3).
3.3.3. Öz Düzenlemeli Öğrenme Stratejileri Ölçeği
Ölçek, Turan ve Kaya (2019) tarafından geliştirilmiş olup planlama, izleme, çaba düzenleme ve değerlendirme alt boyutlarında toplam 24 maddeden oluşmaktadır. Beşli Likert tipindeki ölçekte üç madde ters puanlanmaktadır; alınabilecek puanlar 24 ile 120 arasındadır. Orijinal çalışmada dört faktörlü yapının doğrulandığı (CFI = .93, RMSEA = .058) ve Cronbach alfa katsayısının .92 olduğu bildirilmiştir. Bu araştırmada Cronbach alfa katsayısı ölçeğin tamamı için .90, alt boyutlar için .76 ile .84 arasında bulunmuştur. Kullanım izni Ek 4’te sunulmuştur.
3.4. Verilerin Toplanması
Veri toplama sürecine başlamadan önce Karadeniz Kıyısı Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’ndan onay (12.09.2025 tarih ve 2025/08-14 sayılı karar; Ek 2) ve Trabzon İl Millî Eğitim Müdürlüğü’nden araştırma izni (Ek 5) alınmıştır. Öğrencilerin velilerine bilgilendirilmiş veli onam formu gönderilmiş, yalnızca veli onamı alınan ve kendisi de gönüllü olan öğrenciler araştırmaya dahil edilmiştir. Ölçekler 6–24 Ekim 2025 tarihleri arasında, okul yönetimi ve ders öğretmenleriyle belirlenen ders saatlerinde, araştırmacı tarafından sınıf ortamında yüz yüze uygulanmıştır. Uygulama öncesinde öğrencilere araştırmanın amacı açıklanmış, cevapların gizli tutulacağı ve istedikleri anda çalışmadan ayrılabilecekleri belirtilmiştir. Uygulama yaklaşık 20 dakika sürmüştür.
3.5. Verilerin Analizi
Veriler IBM SPSS Statistics 27 programıyla analiz edilmiştir. Analizlere geçmeden önce kayıp veri ve uç değer incelemesi yapılmıştır. Kayıp veri oranı her değişken için %1’in altında olduğundan kayıp değerler seri ortalamasıyla tamamlanmıştır. Tek değişkenli uç değerler z puanlarıyla (±3.29), çok değişkenli uç değerler Mahalanobis uzaklığıyla incelenmiş; uç değer olarak belirlenen 6 gözlem analizden çıkarılmamış, analizler bu gözlemlerle ve bu gözlemler olmaksızın tekrarlandığında sonuçların değişmediği görülmüştür. Normallik varsayımı çarpıklık ve basıklık katsayılarıyla incelenmiş; değerlerin ±1.5 aralığında olması nedeniyle dağılımların normale yakın olduğu kabul edilmiştir (Tabachnick ve Fidell, 2013).
Birinci araştırma sorusu için aritmetik ortalama ve standart sapma; ikinci ve üçüncü sorularda cinsiyete göre karşılaştırmalar için bağımsız örneklemler t testi, sınıf düzeyine göre karşılaştırmalar için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Varyansların homojenliği Levene testiyle sınanmış, anlamlı farklarda grupların hangileri arasında fark olduğu Tukey HSD testiyle belirlenmiştir. Dördüncü soru için Pearson korelasyon katsayısı, beşinci soru için çoklu doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Regresyon analizi öncesinde çoklu bağlantı sorunu VIF ve tolerans değerleriyle incelenmiştir. Etki büyüklüğü olarak t testinde Cohen’s d, ANOVA’da eta kare (η²) hesaplanmıştır. Anlamlılık düzeyi .05 olarak alınmıştır.
3.6. Araştırmanın Etik İlkeleri
Araştırma, Helsinki Bildirgesi ilkeleri ve Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’ne uygun olarak yürütülmüştür. Katılım gönüllülük esasına dayanmış, öğrencilerden ve velilerinden yazılı onam alınmıştır. Ölçeklerde ad, soyad ya da okul numarası istenmemiş; veriler kodlanarak şifreli bir bilgisayarda saklanmış ve yalnızca araştırmacı ile danışman tarafından erişilebilir tutulmuştur.
Veriler SPSS programında analiz edilmiştir. t testi, ANOVA ve korelasyon yapılmıştır. p < .05 anlamlı kabul edilmiştir.
Kendini dene
Kendini dene
Nicel yöntem kontrol listesi
0/12Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar