Tez Bölümlerini Yazmak · Ders 10/14
Tartışma: Bulguları Yorumlamak
Bulguları yorumlamayı, literatürle destekleyen ve çelişen yönleriyle karşılaştırmayı, olası açıklamalar ve kuramsal-uygulamalı çıkarımlar sunmayı, “bulguları tekrar etme” hatasından kaçınmayı öğrenirsin.
Tartışma, tezin özgün katkısının görüldüğü bölümdür. Bulgular bölümü “ne buldum?” sorusuna cevap verir; tartışma ise “bu ne anlama geliyor?” sorusuna. Jüri üyeleri bir öğrencinin araştırmacı olup olmadığını en çok bu bölümden anlar: Bulgularını literatürle konuşturabiliyor mu, beklenmedik sonuçları açıklayabiliyor mu, sonuçlarının sınırlarını görebiliyor mu? Ne yazık ki tartışma, tezlerin en kısa ve en çok aceleye getirilen bölümüdür; çoğu zaman bulguların yeniden yazılması ve sonuna “bu bulgu X’in çalışmasıyla tutarlıdır” eklenmesinden ibaret kalır.
Tartışma paragrafının beş hareketi
- 1
Bulguyu kısaca hatırlat
Tek cümleyle, istatistik vermeden: “Araştırmada akademik öz yeterlik puanlarının sınıf düzeyi arttıkça düştüğü belirlenmiştir.” Ayrıntı bulgulardadır.
- 2
Yorumla
Bulgunun ne anlama geldiğini söyle: Beklenen miydi, beklenmedik miydi, araştırma sorusuna cevabı ne?
- 3
Literatürle karşılaştır
Destekleyen çalışmalar ve çelişen çalışmalar. Sadece “tutarlıdır” deme; hangi açıdan tutarlı, hangi açıdan farklı?
- 4
Olası açıklamalar sun
Bulgunun nedeni ne olabilir? Kuramsal açıklama, bağlamsal açıklama (Türkiye’ye özgü koşullar), yöntemsel açıklama. Kesin değil, olasılık dili kullan.
- 5
Çıkarım yap
Bu bulgu kuram için ne ifade ediyor? Uygulayıcılar için ne ifade ediyor?
5. TARTIŞMA
Araştırmada, çevrim içi derslere katılım süresi arttıkça öğrencilerin akademik öz yeterlik puanlarının da arttığı belirlenmiştir.1 Bu bulgu, uzaktan eğitimde etkileşim süresinin öz yeterliği desteklediğini bildiren çalışmalarla tutarlıdır (Kurt, 2020; Lee ve Park, 2021).2 Buna karşın Ersoy (2022), katılım süresi ile öz yeterlik arasında anlamlı bir ilişki bulmamıştır.3 Bu farklılık, Ersoy'un çalışmasındaki derslerin eş zamansız yürütülmesiyle ve dolayısıyla etkileşim olanağının sınırlı kalmasıyla açıklanabilir.4 Bu sonuç, öğretim elemanlarının çevrim içi derslerde canlı etkileşim fırsatlarını artırmasının öğrencilerin öz yeterliğini güçlendirebileceğini düşündürmektedir.5
Sonuç olarak tablo 4'te görüldüğü gibi r = .41, p < .001 bulunmuş ve bu çok güzel bir sonuçtur.6
- 11 · Bulguyu hatırlatBulgu tek cümleyle ve istatistik vermeden hatırlatılır. Sayılar bulgular bölümünde kaldı.
- 22 · DestekleyenAlanyazınla karşılaştırma: Destekleyen çalışmalar gruplanarak verilir.
- 33 · ÇelişenÇelişen bulguyu saklamak en büyük hatalardan biridir. Jüri bu karşılaştırmayı arar.
- 44 · AçıklamaOlası açıklama: Farkı örneklem, yöntem ya da bağlam farkıyla açıklar. “Açıklanabilir” temkinli bir ifadedir.
- 55 · ÇıkarımUygulamaya yönelik çıkarım: Bulgunun ne işe yaradığını söyler ve paragrafı kapatır.
- 6Hatalı cümleÜç hata: (1) İstatistik tartışmada tekrarlanmış, (2) “çok güzel” öznel bir yargı, (3) “Tablo” büyük harfle yazılmalı. Bu cümle tartışmadan çıkarılmalı.
Tartışma bulguyu tekrar etmez; onu alanyazınla konuşturur ve açıklar. Örnek metin kurgusaldır; atıflar yalnızca biçimi göstermek içindir.
En sık hata: bulguları tekrar etmek
Araştırmada öğrencilerin akademik öz yeterlik puanlarının sınıf düzeyine göre anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur, F(3, 408) = 9.84, p < .001, η² = .07. Tukey HSD testi sonuçlarına göre 5. sınıf öğrencilerinin puanları (M = 3.78) 7. sınıf (M = 3.46) ve 8. sınıf (M = 3.35) öğrencilerinin puanlarından yüksektir. 6. sınıf öğrencilerinin puanları da 8. sınıftan yüksektir. Bu bulgu Arslan’ın (2019) çalışmasıyla tutarlıdır.
Literatürle karşılaştırma: destekleyen ve çelişen
Literatürle karşılaştırmanın amacı, bulgunun “doğru” olduğunu kanıtlamak değil, onu bilgi birikiminin içine yerleştirmektir. Çelişen bulgular tezini zayıflatmaz; tam tersine, çelişkiyi açıklama girişimin tartışmanın en değerli kısmıdır.
| Amaç | Kalıp ifadeler |
|---|---|
| Destekleyen | “… ile örtüşmektedir”, “… bulgularını desteklemektedir”, “Benzer biçimde … de … saptamıştır.” |
| Kısmen destekleyen | “… ile kısmen tutarlıdır; ancak …”, “… genel eğilimle uyumlu olmakla birlikte ilişkinin gücü daha düşüktür.” |
| Çelişen | “… bulgularından farklıdır”, “Buna karşın …”, “Bu bulgu, … ile çelişmektedir.” |
| Açıklama | “Bu farklılık, … ile açıklanabilir.”, “Olası bir neden …”, “Bu durumun … kaynaklanmış olması muhtemeldir.” |
| Temkinli çıkarım | “… olduğunu düşündürmektedir”, “… işaret etmektedir”, “… olabileceği söylenebilir.” |
Araştırmada cinsiyete göre anlamlı fark bulunmamıştır. Ancak Yıldırım (2018) kızlar lehine fark bulmuştur. Bu durum ilginçtir.
Olası açıklamalar: üç kaynak
- Kuramsal açıklama: Bulgu, kuramın öngörüleriyle nasıl açıklanıyor? (ör. sosyal bilişsel kuramda öz yeterliğin kaynakları)
- Bağlamsal açıklama: Türkiye’ye, kuruma, döneme özgü koşullar (sınav sistemi, pandemi, yönetmelik değişiklikleri, kültürel özellikler)
- Yöntemsel açıklama: Örneklemin özellikleri, ölçme aracının kapsamı, desenin sınırlılıkları, veri toplama zamanı
Kuramsal ve uygulamaya yönelik çıkarımlar
Tartışmanın son kısmı ya da her alt başlığın sonu, bulguların “ne işe yaradığını” gösterir. Kuramsal çıkarım, bulguların kuramı nasıl desteklediğini, genişlettiğini ya da sınırladığını söyler. Uygulamaya yönelik çıkarım ise bulguların öğretmen, hemşire, yönetici, mühendis ya da politika yapıcı için ne anlama geldiğini söyler. Somut öneriler Sonuç ve Öneriler bölümünde maddeler hâlinde verilir; tartışmada bunların gerekçesi kurulur.
Akademik öz yeterliğin alt boyutları arasında öğrenmeyi düzenleme boyutunun öz düzenlemeli öğrenme stratejilerini en güçlü biçimde yordaması, öz yeterlik ile öz düzenleme arasındaki ilişkinin genel bir “kendine güven” duygusundan çok, öğrencinin kendi öğrenme sürecini yönetebileceğine ilişkin özgül inancı üzerinden kurulduğunu düşündürmektedir. Bu bulgu, öz yeterliğin göreve özgü bir yapı olduğu yönündeki kuramsal görüşü desteklemekte ve öz yeterlik ile öz düzenleme modellerinin bütünleştirilmesinde “düzenleyici öz yeterlik” kavramına daha merkezi bir yer verilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Uygulama açısından ise bulgular, öğrencilerin öz düzenleme becerilerini geliştirmeye yönelik programların yalnızca strateji öğretimiyle sınırlı kalmaması, öğrencilerin bu stratejileri başarıyla kullanabileceklerine dair inançlarını güçlendiren adım adım başarı deneyimleri de içermesi gerektiğini göstermektedir.
Tam örnek tartışma paragrafı (sağlık, nitel)
Araştırmanın önemli bulgularından biri, katılımcıların pandemi döneminde gördükleri toplumsal ilginin kısa sürede yerini görünmezliğe bırakmasını derin bir hayal kırıklığı olarak deneyimlemeleridir. Pandemi döneminde sağlık çalışanlarına yönelik toplumsal takdirin geçici olduğunu ve sonrasında “unutulma” duygusunun ortaya çıktığını bildiren çalışmalar (Gürel, 2023; Moreno ve Ellis, 2022) bu bulguyu desteklemektedir. Ancak bu araştırmada takdir eksikliğinin toplumsal düzeyden çok kurum içi ilişkilerde, özellikle ödüllendirme süreçlerinde yoğunlaştığı görülmüştür. Bu durum, Türkiye’de hemşirelerin performans değerlendirmesi ve ödüllendirme uygulamalarının birimden birime farklılık göstermesiyle açıklanabilir. Nitekim birim sorumlularından düzenli geri bildirim aldığını belirten katılımcıların kendilerini görünmez hissetmemesi, tanınmanın kurumsal politikalardan çok yakın yöneticinin tutumuna bağlı olabileceğine işaret etmektedir. Çaba-ödül dengesizliği modeline göre yüksek çabanın karşılığında yeterli ödül (maddi karşılık, takdir, statü) alınamaması tükenmişliğin temel kaynaklarından biridir; bu araştırmanın bulguları, ödülün maddi olmayan boyutunun, özellikle sözel takdirin, yoğun bakım hemşireleri için ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Bu bulgu, tükenmişliği azaltmaya yönelik kurumsal müdahalelerin yalnızca ücret ve nöbet düzenlemeleriyle sınırlı kalmaması, birim sorumlularının geri bildirim ve takdir becerilerini geliştiren eğitimleri de kapsaması gerektiğini düşündürmektedir.
Tartışma bölümünün düzeni
Tartışma genellikle bulgularla aynı sırayı izler: araştırma sorularına ya da temalara göre alt başlıklar. Ancak bazı tezlerde, özellikle bulgular birbirine bağlıysa, tartışma en önemli bulgudan başlayarak ya da birkaç genel tema etrafında örgütlenir. Bölümün başında kısa bir giriş paragrafıyla araştırmanın amacını ve temel bulguları hatırlatmak, sonunda da tartışmayı toparlayan bir paragraf yazmak okunurluğu artırır.
Araştırmada belirlenmiştir. Bu bulgu, . , ve çalışmalarının bulgularıyla örtüşmektedir. Buna karşın bildirmiştir. Bu farklılık, ile açıklanabilir. ’na göre ; bu açıdan bulgu . Bununla birlikte dikkate alındığında, . Bu bulgu, için olduğunu düşündürmektedir.
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Tartışma kontrol listesi
0/9Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar