Tez Bölümlerini Yazmak · Ders 7/14
Yöntem Bölümü II: Nitel Tam Örnek
Nitel desen, çalışma grubu, görüşme formu, araştırmacının rolü, inandırıcılık ölçütleri ve analiz sürecini içeren tam bir nitel yöntem bölümü yazmayı öğrenirsin.
Nitel yöntem bölümü, nicel yöntem bölümüyle aynı soruları cevaplar (ne, kimle, nasıl, hangi analizle), ama farklı bir dil ve farklı ölçütlerle. Nitel araştırmada örneklem büyüklüğü güç analiziyle değil veri doygunluğuyla, güvenirlik Cronbach alfayla değil inandırıcılık stratejileriyle gerekçelendirilir. Ayrıca nitel araştırmada araştırmacı veri toplama aracının bir parçasıdır; bu yüzden araştırmacının rolü ayrı bir alt başlık olarak yazılır.
Nitel yöntem bölümünün alt başlıkları
| Nicel | Nitel karşılığı | Nitel bölümde ne yazılır? |
|---|---|---|
| Araştırma modeli | Araştırma deseni | Olgubilim, durum çalışması, temellendirilmiş kuram, etnografi, anlatı araştırması + gerekçe |
| Evren ve örneklem | Çalışma grubu / katılımcılar | Amaçlı örnekleme türü, katılımcı seçim ölçütleri, sayı ve doygunluk, katılımcı özellikleri tablosu |
| Veri toplama araçları | Veri toplama araçları | Görüşme formunun hazırlanma süreci, uzman görüşü, pilot görüşme, soru sayısı |
| — | Araştırmacının rolü | Araştırmacının konumu, deneyimi, olası önyargıları ve bunları yönetme yolları |
| Verilerin toplanması | Verilerin toplanması | Görüşme yeri, süresi, kayıt biçimi, transkripsiyon |
| Verilerin analizi | Verilerin analizi | İçerik/tematik analiz adımları, kodlama süreci, yazılım (MAXQDA, NVivo, ATLAS.ti) |
| Geçerlik ve güvenirlik | İnandırıcılık (geçerlik-güvenirlik) | İnandırıcılık, aktarılabilirlik, tutarlılık, teyit edilebilirlik stratejileri |
| Etik | Etik | Etik kurul, onam, ses kaydı izni, takma ad/kod kullanımı |
Nitel desenler: kısa hatırlatma
- Olgubilim (fenomenoloji): Bir olgunun bireyler tarafından nasıl deneyimlendiğini anlamayı amaçlar. “Hemşireler tükenmişliği nasıl deneyimliyor?”
- Durum çalışması (örnek olay): Sınırları belli bir durumu (bir okul, bir program, bir kurum) çoklu veri kaynaklarıyla derinlemesine inceler.
- Temellendirilmiş kuram: Veriden hareketle bir süreci açıklayan kuram geliştirmeyi amaçlar.
- Etnografi: Bir grubun kültürünü uzun süreli gözlemle inceler.
- Anlatı araştırması: Bireylerin yaşam öykülerini ve anlatılarını inceler.
- Temel nitel araştırma: Belirli bir desene dayanmadan, katılımcıların bir konuya ilişkin görüşlerini betimleyen yaklaşım (Türkiye’de sık kullanılır; desen adı verilmeden “nitel araştırma” denmesi jüride eleştirilebilir).
Araştırmada nitel yöntem kullanılmıştır. Nitel araştırma, gözlem, görüşme ve doküman analizi gibi nitel veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı araştırmalardır.
Çalışma grubu ve doygunluk
Nitel araştırmada katılımcılar genellikle amaçlı örnekleme ile seçilir: ölçüt örnekleme, maksimum çeşitlilik, kartopu, tipik durum, aykırı durum gibi. Katılımcı sayısı için kesin bir kural yoktur; olgubilim çalışmalarında sıklıkla 5–25 katılımcı arasında çalışıldığı görülür. Önemli olan sayıyı veri doygunluğu (yeni görüşmelerin yeni kod ya da tema üretmemesi) gibi bir ölçütle gerekçelendirmektir.
Araştırmaya 10 öğretmen katılmıştır.
İnandırıcılık stratejileri
Nitel araştırmada geçerlik ve güvenirlik yerine sıklıkla Lincoln ve Guba’nın (1985) önerdiği ölçütler kullanılır: inandırıcılık (iç geçerlik karşılığı), aktarılabilirlik (dış geçerlik), tutarlılık (güvenirlik) ve teyit edilebilirlik (nesnellik). Her biri için somut olarak ne yaptığını yazmalısın.
| Ölçüt | Strateji örnekleri |
|---|---|
| İnandırıcılık (credibility) | Uzun süreli etkileşim, katılımcı teyidi (görüşme dökümlerini ya da bulgu özetini katılımcılara onaylatma), uzman incelemesi, veri çeşitlemesi |
| Aktarılabilirlik (transferability) | Ayrıntılı betimleme: katılımcı ve bağlamın ayrıntılı anlatımı, doğrudan alıntılar, amaçlı örnekleme |
| Tutarlılık (dependability) | İki kodlayıcıyla bağımsız kodlama ve kodlayıcılar arası uyum, süreç kayıtları (denetim izi) |
| Teyit edilebilirlik (confirmability) | Ham verilerin saklanması, araştırmacı günlüğü, araştırmacının önyargılarının açıklanması (düşünümsellik) |
Tam örnek: nitel yöntem bölümü
BÖLÜM 3
YÖNTEM
Bu bölümde araştırmanın deseni, çalışma grubu, veri toplama aracı, araştırmacının rolü, verilerin toplanması ve analizi, inandırıcılığı artırmaya yönelik önlemler ve etik ilkeler açıklanmıştır.
3.1. Araştırma Deseni
Bu araştırma, nitel araştırma desenlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseninde yürütülmüştür. Olgubilim, bireylerin bir olguya ilişkin yaşantılarını ve bu yaşantılara yükledikleri anlamları derinlemesine ortaya koymayı amaçlar. Araştırmada yoğun bakım hemşirelerinin pandemi sonrası dönemde mesleki tükenmişliği nasıl deneyimledikleri ve bu deneyime nasıl anlam verdikleri incelendiğinden, olgubilim deseni araştırmanın amacına en uygun desen olarak belirlenmiştir.
3.2. Çalışma Grubu
Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt ve maksimum çeşitlilik örneklemesi birlikte kullanılarak belirlenmiştir. Katılım ölçütleri; (a) İzmir’deki iki eğitim ve araştırma hastanesinden birinin erişkin yoğun bakım ünitesinde çalışıyor olmak, (b) yoğun bakımda en az üç yıllık deneyime sahip olmak ve (c) pandemi döneminde de yoğun bakımda görev yapmış olmaktır. Maksimum çeşitliliği sağlamak için katılımcılar cinsiyet, yaş, meslekte çalışma süresi, eğitim düzeyi ve görev türü (sorumlu hemşire/servis hemşiresi) bakımından farklılaşacak şekilde seçilmiştir.
Görüşmeler eş zamanlı olarak analiz edilmiş; on dördüncü görüşmeden itibaren yeni kod ortaya çıkmadığı görülmüş, doygunluğu doğrulamak amacıyla iki görüşme daha yapılmıştır. Bu görüşmelerde de yeni koda ulaşılmaması üzerine veri toplama 16 katılımcıyla sonlandırılmıştır. Katılımcıların kimliklerini korumak amacıyla her katılımcıya görüşme sırasına göre K1, K2… K16 biçiminde kod verilmiştir. Katılımcıların özellikleri Tablo 3.1’de sunulmuştur.
Tablo 3.1
Katılımcıların Özellikleri
Kod Cinsiyet Yaş Yoğun bakım deneyimi (yıl) Eğitim Görev
K1 Kadın 29 5 Lisans Servis hemşiresi
K2 Kadın 41 16 Yüksek lisans Sorumlu hemşire
K3 Erkek 33 8 Lisans Servis hemşiresi
…
K16 Kadın 36 11 Lisans Servis hemşiresi
3.3. Veri Toplama Aracı
Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formuyla toplanmıştır (Ek 3). Form hazırlanırken önce ilgili literatür incelenmiş ve 12 soruluk bir taslak oluşturulmuştur. Taslak form, nitel araştırma ve yoğun bakım hemşireliği alanlarında uzman üç öğretim üyesinin görüşüne sunulmuş; uzman önerileri doğrultusunda iki soru birleştirilmiş, araştırmanın kapsamı dışında kaldığı belirtilen iki soru çıkarılmış ve yönlendirici olduğu belirtilen bir soru yeniden yazılmıştır. Ardından çalışma grubuna dahil edilmeyen iki yoğun bakım hemşiresiyle pilot görüşme yapılmış ve soruların anlaşılırlığı ile görüşme süresi sınanmıştır. Formun son hâli dokuz ana soru ve bunlara bağlı sonda sorulardan oluşmaktadır. Örnek soru: “Pandemi sona erdikten sonra yoğun bakımda sıradan bir iş gününüzü anlatır mısınız?”
3.4. Araştırmacının Rolü
Araştırmacı, yedi yıl yoğun bakım hemşiresi olarak çalışmış ve pandemi döneminde de yoğun bakımda görev yapmıştır. Bu deneyim, katılımcılarla güven ilişkisi kurmayı ve alana özgü ifadeleri anlamayı kolaylaştırmış; ancak araştırmacının kendi deneyimlerinin veriyi yorumlamasını etkileme olasılığını da beraberinde getirmiştir. Bu nedenle araştırmacı, veri toplamaya başlamadan önce kendi deneyimlerini ve beklentilerini yazılı olarak kaydetmiş (paranteze alma), süreç boyunca araştırmacı günlüğü tutmuş ve kodlama sürecinde danışmanıyla düzenli tartışma toplantıları yapmıştır. Araştırmacının görüşme yapılan hastanelerde çalışmıyor olması, katılımcıların hiyerarşik bir baskı hissetmeden konuşabilmesine olanak sağlamıştır.
3.5. Verilerin Toplanması
Görüşmeler 3 Mart – 18 Nisan 2025 tarihleri arasında, katılımcıların tercih ettiği zamanda ve hastane içindeki sessiz bir eğitim odasında yüz yüze yapılmıştır. Görüşmeler katılımcıların yazılı izniyle ses kaydına alınmış; en kısa görüşme 38, en uzun görüşme 74 dakika sürmüştür (ortalama 52 dakika). Ses kayıtları her görüşmeden sonraki 48 saat içinde araştırmacı tarafından tam olarak yazıya dökülmüş ve toplam 214 sayfalık (12 punto, tek satır aralığı) bir veri seti elde edilmiştir.
3.6. Verilerin Analizi
Veriler, Braun ve Clarke’ın (2006) tematik analiz yaklaşımı izlenerek MAXQDA 2022 programı desteğiyle analiz edilmiştir. Analiz altı aşamada yürütülmüştür: (1) Dökümler birkaç kez okunarak veriye aşinalık kazanılmış ve ilk notlar alınmıştır; (2) veri satır satır incelenerek başlangıç kodları oluşturulmuştur; (3) kodlar benzerlik ve ilişkilerine göre gruplanarak olası temalar belirlenmiştir; (4) temalar kodlanmış verilerle ve veri setinin bütünüyle karşılaştırılarak gözden geçirilmiştir; (5) temalar tanımlanmış ve adlandırılmıştır; (6) temalar doğrudan alıntılarla desteklenerek raporlanmıştır. Analiz sürecinde oluşturulan kod listesi ve tema haritası Ek 4’te sunulmuştur.
3.7. İnandırıcılık
İnandırıcılığı artırmak için görüşme dökümleri katılımcılara gönderilmiş ve 13 katılımcıdan dökümlerin söylediklerini doğru yansıttığına ilişkin onay alınmıştır (katılımcı teyidi). Ayrıca dökümlerin %25’i nitel araştırma deneyimine sahip ikinci bir araştırmacı tarafından bağımsız olarak kodlanmış, kodlar karşılaştırılmış ve görüş ayrılıkları tartışılarak uzlaşıya varılmıştır. Aktarılabilirliği sağlamak için çalışma grubu ve araştırma ortamı ayrıntılı biçimde betimlenmiş, bulgular doğrudan alıntılarla desteklenmiştir. Teyit edilebilirlik için ses kayıtları, dökümler, araştırmacı günlüğü ve kodlama dosyaları saklanmıştır.
3.8. Etik
Araştırma için Ege Kıyısı Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan (16.01.2025 tarih ve 2025/02-07 sayılı karar; Ek 1) ve hastanelerin yönetimlerinden kurum izni (Ek 2) alınmıştır. Katılımcılara araştırmanın amacı, gönüllülük, ses kaydı ve gizlilik konularında bilgi verilmiş; yazılı bilgilendirilmiş onamları alınmıştır. Dökümlerde katılımcıların, hastaların ve çalışma arkadaşlarının adları ile kimliği belli edebilecek bilgiler çıkarılmış; ses kayıtları şifreli bir depolama biriminde saklanmış ve tezin tamamlanmasından sonra imha edilmek üzere kayıt altına alınmıştır.
Veriler içerik analizi ile analiz edilmiştir. Kodlar ve temalar oluşturulmuştur.
Kendini dene
Kendini dene
Nitel yöntem kontrol listesi
0/10Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar