Akademik Çalışmada Yapay Zekâ · Ders 6/12
Etkili ve Etik İstem (Prompt) Yazma
YZ’yi yazdırmak için değil düşünmeni güçlendirmek için kullanan, açık, bağlamlı ve sınırları belirli istemler yazmayı; kopyalanabilir istem şablonlarıyla öğren.
YZ’den alacağın cevabın kalitesi büyük ölçüde istemin (prompt) kalitesine bağlıdır. Ama akademik bağlamda istem yazmanın ikinci bir boyutu daha var: etik çerçeve. İyi bir akademik istem, YZ’ye senin yerine düşünmesini değil, senin düşünceni sınamasını söyler. Bu derste hem etkili hem etik istemlerin yapısını öğrenecek ve tez sürecinin her aşaması için kullanabileceğin hazır şablonlar alacaksın.
- İstem (prompt)
- Bir YZ aracına verilen talimat, soru ya da girdi metni. İstem; görevi, bağlamı, sınırları ve istenen çıktı biçimini içerebilir.
İyi bir istemin 6 bileşeni
| Bileşen | Ne işe yarar | Örnek ifade |
|---|---|---|
| Rol | YZ’nin hangi bakış açısıyla cevap vereceğini belirler. | “Eğitim bilimleri alanında deneyimli bir tez danışmanı gibi davran.” |
| Bağlam | Düzey, alan, amaç gibi bilgileri verir. | “Yüksek lisans tezimin kuramsal çerçeve bölümündeyim; alanım okul öncesi eğitim.” |
| Görev | Ne istediğini net ve tek bir eylemle söyler. | “Aşağıdaki paragrafın mantık akışını değerlendir.” |
| Sınır (etik çerçeve) | YZ’nin ne yapmaması gerektiğini söyler. | “Metni yeniden yazma; yalnızca sorunları işaretle ve nedenini açıkla.” |
| Çıktı biçimi | Cevabın düzenini belirler. | “Numaralı liste hâlinde, her madde en fazla iki cümle.” |
| Doğrulama talebi | Belirsizliği görünür kılar. | “Emin olmadığın noktaları açıkça belirt; kaynak uydurma.” |
Zayıf ve güçlü istem karşılaştırmaları
“Bana tez konusu bul.”
“Bu paragrafı düzelt.”
“Verilerimi hangi testle analiz edeyim?”
“Erken çocukluk döneminde ekran süresi hakkında 10 kaynak ver.”
Hazır istem şablonları
Aşağıdaki şablonları köşeli parantez içindeki alanları doldurarak kullanabilirsin. Her şablon, YZ’yi eleştirmen, öğretmen ya da danışman rolünde tutacak şekilde tasarlanmıştır.
Aşağıdaki paragraf tezimin bölümünden. Alanım .
Bu paragrafın mantık akışını eleştir ama yeniden yazma.
Şunları değerlendir:
1. Ana iddia açık ve ilk cümlelerde mi?
2. Cümleler arası geçişler mantıklı mı?
3. Kanıtsız genelleme ya da aşırı iddia var mı?
4. Gereksiz tekrar var mı?
Her sorunu ilgili cümleyi alıntılayarak belirt ve nedenini bir iki cümleyle açıkla.
Paragraf:
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Aşağıdaki Türkçe akademik metindeki dil bilgisi, yazım ve noktalama hatalarını TDK yazım kurallarına göre işaretle.
Metni yeniden yazma ve üslubu değiştirme.
Her hata için şu biçimi kullan:
- Hatalı ifade → Önerilen düzeltme (Kural: kısa açıklama)
Emin olmadığın durumlarda “emin değilim” yaz.
Metin:
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Araştırma sorum:
Bağımsız değişken(ler):
Bağımlı değişken(ler):
Örneklem:
Araştırma soruma uygun istatistik testleri ve varsayımlarını listele.
Her test için: (1) ne zaman uygun olduğu, (2) varsayımları ve nasıl test edileceği, (3) varsayım karşılanmazsa alternatifi, (4) raporlanması gereken değerler (ör. etki büyüklüğü).
Kesin karar verme; seçimi etkileyen koşulları açıkla.
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Araştırma sorum:
Bu soruyu bir tez jürisi üyesi gibi eleştir:
1. Soru yeterince dar ve araştırılabilir mi?
2. Kavramlar ölçülebilir biçimde tanımlanmış mı?
3. Soru, önerdiğim yöntemle cevaplanabilir mi?
4. Etik ya da uygulama açısından olası sorunlar neler?
Soruyu benim yerime yeniden yazma; yalnızca sorunları ve düşünmem gereken soruları listele.
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Tezimdeki ana argüman şu:
Bu argümana bir eleştirmenin yöneltebileceği en güçlü 5 karşı argümanı listele.
Her biri için bu karşı argümanı sınamak üzere literatürde ne tür kanıtlar aramam gerektiğini belirt.
Belirli kaynak ya da yazar adı verme.
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
ile .
Kodum:
Aldığım hata mesajı:
Hatanın nedenini açıkla ve düzeltilmiş kodu ver. Düzeltmenin her satırının ne işe yaradığını kısaca açıkla ki ben de anlayayım.
(Not: Gerçek veri yerine sahte/örnek değişken adları kullandım.)
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Tezimin bölümü için planladığım başlık sırası:
Araştırma sorum:
Bu sıralamada mantıksal bir boşluk, tekrar ya da araştırma sorusuyla ilgisiz görünen başlık var mı? Yalnızca değerlendir; yeni içerik yazma.
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Aşağıda okuduğum bir makaleden kendi cümlelerimle çıkardığım özet var. Makalenin özet (abstract) bölümünü de ekliyorum.
Benim özetimde makalenin özetiyle çelişen, eksik ya da aşırı genellenmiş bir nokta var mı? Yalnızca karşılaştır ve farkları listele.
Makalenin özeti:
Benim özetim:
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Aşağıdaki anket maddelerini için hazırladım.
Her maddeyi şu sorunlar açısından değerlendir: çift anlamlılık, iki soruyu tek maddede sorma (double-barreled), yönlendirici ifade, olumsuz ifade karmaşası, hedef grubun dil düzeyine uygunluk.
Maddeleri yeniden yazma; sorunu ve nedenini belirt.
Maddeler:
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Planladığım çalışma:
Bu çalışmada dikkat etmem gereken etik konuları listele (ör. bilgilendirilmiş onam, gizlilik, kırılgan gruplar, veri saklama).
Etik kurul başvurusu için hazırlanmam gereken belgeler konusunda genel bir kontrol listesi öner.
Kurumuma özgü kuralları bilmediğini dikkate al ve hangi noktaları kendi etik kurulumdan teyit etmem gerektiğini belirt.
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Öğrencinin paragrafı: “(1) Günümüzde teknoloji çok gelişmiştir. (2) Bu nedenle öğretmenlerin dijital yeterlikleri önemlidir. (3) Araştırmalar öğretmenlerin dijital yeterliklerinin düşük olduğunu göstermektedir. (4) Uzaktan eğitim de pandemi döneminde yaygınlaşmıştır.”
YZ’nin geri bildirimi (özet):
- Cümle 1 çok genel ve kanıtsız; paragrafın ana iddiasına katkısı sınırlı.
- Cümle 3 “araştırmalar” diyor ama hangi araştırmalar, hangi bağlamda, belirtilmemiş; atıf gerekiyor.
- Cümle 4, paragrafın mantık sırasını bozuyor; uzaktan eğitim, dijital yeterliğin önemini gerekçelendiren bir bağlam olarak cümle 2’den önce gelebilir.
- Ana iddia (öğretmenlerin dijital yeterliklerinin geliştirilmesi gerektiği) açıkça ifade edilmemiş.
Öğrenci bu geri bildirimle paragrafı kendi cümleleriyle yeniden yazıyor ve cümle 3 için okuduğu iki çalışmaya atıf ekliyor.
İstem yazarken püf noktaları
- Tek seferde tek görev: “Dil bilgisini düzelt, akışı eleştir ve kaynak ekle” gibi karma istemler yerine görevleri ayır.
- Takip sorusu sor: “Bu öneriyi neden yaptın?”, “Hangi durumda bu yanlış olur?” gibi sorular cevabı derinleştirir.
- Belirsizliği iste: “Emin olmadığın noktaları belirt” demek halüsinasyonu tamamen engellemez ama görünür kılmaya yardım eder.
- Gizli bilgiyi çıkar: İsteme katılımcı adı, ham veri, kurum içi gizli bilgi koyma (“Veri Gizliliği, KVKK ve YZ” dersine bak).
- İstemlerini sakla: Önemli istem ve cevapları tarih ile bir dosyada tut; beyan yazarken ve danışmana anlatırken işine yarar.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
İstemimi göndermeden önce
0/6Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar