Farklı disiplinlerden on gerçekçi vaka üzerinde YZ kullanımının etik olup olmadığına karar vermeyi ve doğru alternatifi bulmayı pratik et.
20 dk 7 soru 4 uygulamaOrta düzey
Bu modülde öğrendiklerini şimdi gerçek hayata yakın durumlarda sınama zamanı. Aşağıdaki vakalar farklı disiplinlerden, farklı tez aşamalarından seçildi. Her vakada önce kendi kararını ver, sonra cevabı aç. Amaç “doğru şıkkı” bulmaktan çok, karar verirken kullandığın soruları içselleştirmek.
Karar çerçevesi: 5 soru
1
Katkı
Fikir, argüman, yorum ve sentez kimin? YZ benim yerime düşünüyor mu?
2
Doğruluk
YZ’nin ürettiği olgu, sayı, kaynak ve yorumları doğruladım mı?
3
Gizlilik
Kişisel, gizli ya da başkasına ait yayımlanmamış bir şey paylaştım mı?
4
Şeffaflık
Bu kullanımı danışmana anlatabilir ve tezde beyan edebilir miyim?
5
Kural
YÖK rehberi, üniversite yönergesi, enstitü kılavuzu ve (makalede) dergi politikası ne diyor?
Vaka 1 – Konu daraltma
Kendini dene
Sosyoloji öğrencisi Deniz, “göç ve kimlik” gibi geniş bir ilgi alanını daraltmak için YZ’den 10 farklı araştırma sorusu istiyor. Bunlardan ikisini seçip YÖK Ulusal Tez Merkezi ve DergiPark’ta tarıyor; birinin Türkiye’de az çalışıldığını görüp danışmanıyla konuşarak son hâline getiriyor. Bu kullanım hangi bölgededir?
Vaka 2 – “Sadece giriş bölümü”
Kendini dene
İşletme öğrencisi Serkan, “Giriş zaten genel bilgi, önemli değil” diyerek giriş bölümünü YZ’ye yazdırıyor, ardından kendi bulduğu birkaç kaynağı metne serpiştiriyor. Değerlendirme nedir?
Vaka 3 – SPSS çıktısının yorumu
Uygulama
Eğitim bilimleri öğrencisi Merve, regresyon analizinin SPSS çıktısını YZ’ye yapıştırıp “Bunu tez diliyle yorumla” diyor. Çıkan paragrafta “Öğretmen özerkliği iş doyumunu %34 oranında artırmaktadır” cümlesi var (R² = ,34). Merve paragrafı bulgular bölümüne koymayı düşünüyor. Bu kullanım etik mi? Paragraftaki sorun nedir? Doğru yol ne olmalı?
uygulama_cevabim.docxTaslak
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Vaka 4 – Eksik kaynakça
Kendini dene
Hukuk öğrencisi Ahmet, metnin içinde atıf yaptığı ama künyesini kaydetmediği 6 kaynak için YZ’ye “Bu atıfların tam künyelerini APA biçiminde ver” diyor ve çıktıyı kaynakçaya ekliyor. Değerlendirme nedir?
Vaka 5 – Danışmanın notları
Kendini dene
Tarih öğrencisi Gizem, danışmanının tez taslağına yazdığı ayrıntılı yorumları ve danışmanın henüz yayımlanmamış bir makalesinden paylaştığı bölümü YZ’ye yükleyip “Bu yorumlara göre tezimi düzelt” diyor. Bu kullanımda hangi sorun(lar) var?
Vaka 6 – Kod hata ayıklama
Kendini dene
Bilgisayar mühendisliği öğrencisi Kerem, derin öğrenme modelinin eğitim kodunda aldığı bir bellek hatasını YZ’ye soruyor; önerilen çözümü anlıyor, uyguluyor, deney sonuçlarını kendi doğruluyor ve tezinin yöntem bölümünde ve YZ beyanında bu kullanımı belirtiyor. Değerlendirme nedir?
Vaka 7 – Görüşme alıntıları
Uygulama
Sağlık yönetimi öğrencisi Burcu, 12 görüşmeden elde ettiği temalardan birini destekleyecek güçlü bir katılımcı alıntısı bulamıyor. YZ’den “Bu temaya uygun, bir hemşirenin ağzından iki gerçekçi alıntı yaz” istemeyi düşünüyor. Bu etik mi? Ne yapmalı?
uygulama_cevabim.docxTaslak
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Vaka 8 – İngilizce özet
Kendini dene
İlahiyat öğrencisi Hatice, Türkçe özetini kendisi yazıyor; İngilizce özeti YZ ile çeviriyor, ardından alan terimlerini (ör. tefsir usulü, hadis rivayeti) danışmanıyla kontrol edip düzeltiyor ve YZ beyanında belirtiyor. Değerlendirme nedir?
Vaka 9 – Benzerlik oranını düşürmek
Kendini dene
Psikoloji öğrencisi Onur’un benzerlik raporunda kuramsal çerçevede yüksek eşleşmeler var; bazı paragrafları kaynaklardan neredeyse aynen almış. YZ’den “Bu paragrafları benzerlik programına takılmayacak şekilde yeniden yaz” istiyor. Değerlendirme nedir?
Vaka 10 – Hakemlik
Uygulama
Doktora öğrencisi Selin’e danışmanı, bir dergiden gelen hakemlik davetinde ortak hakem olarak yardım etmesini önerdi. Selin, makaleyi hızlıca anlamak için PDF’i bir YZ aracına yükleyip özetletmek ve hakem raporunun taslağını YZ’ye yazdırmak istiyor. Bu kullanımı değerlendir.
uygulama_cevabim.docxTaslak
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Word örneğiVaka 9 için doğru yol
taslak_vaka-9-icin-dogru-yol.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
YZ ile eşanlamlılaştırılmış hâl: “Öz yeterlik, bireyin belirli bir işi başarıyla yerine getirme kapasitesine dair inancı olarak betimlenmektedir ve bu inanç davranışları şekillendirmektedir.” (Atıf yok; kaynak cümle neredeyse aynen alınıp kelimeleri değiştirilmiş.)
Gerçek örnekBir öğrencinin karar günlüğü (kurgusal)
ornek_bir-ogrencinin-karar-gunlugu-kurgu.docx
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Durum: Yöntem bölümümdeki örneklem hesaplamasını YZ’ye kontrol ettirmek istiyorum. 1. Katkı: Hesaplamayı ben yaptım; YZ yalnızca denetleyecek. ✓ 2. Doğruluk: YZ’nin söylediğini G*Power ile ve istatistik kitabıyla karşılaştıracağım. ✓ 3. Gizlilik: Yalnızca etki büyüklüğü, alfa ve güç değerlerini paylaşacağım; veri yok. ✓ 4. Şeffaflık: Danışmanıma söyleyebilirim; beyan sayfasında “yöntemsel denetim” olarak belirteceğim. ✓ 5. Kural: Enstitü kılavuzu YZ beyanı istiyor; beyan edeceğim. ✓ Karar: Kullanım uygun.