İstatistik ve SPSS
Levene testi anlamlı çıktı, ne yapmalıyım?
Kısa yanıt
En sık neden: Grupların puanlarının yayılımı (standart sapmaları) birbirinden belirgin biçimde farklıdır. Çözüm için (1) panik yapma: bu bir “yasak” değil, bir “yön” işaretidir, (2) bağımsız örneklemler t testinde ikinci satırı oku, (3) tek yönlü anova’da welch ya da brown-forsythe kullan, (4) post hoc testi buna göre seç. Ayrıntılı adımlar aşağıda.
Bu durum size tanıdık mı?
- Levene testinde Sig. değeri ,05’ten küçük çıktı.
- t testi tablosunda iki satır var, hangisini okuyacağını bilmiyorsun.
- ANOVA’da varyanslar homojen değil uyarısı aldın, post hoc olarak hangi testi seçeceğini bilmiyorsun.
Olası nedenler
- Grupların puanlarının yayılımı (standart sapmaları) birbirinden belirgin biçimde farklıdır.
- Grup büyüklükleri dengesizdir; küçük grupta aşırı yanıtlar varyansı büyütmüştür.
- Büyük örneklemde Levene testi küçük farkları bile anlamlı bulabilir.
Adım adım çözüm
- 1
Panik yapma: Bu bir “yasak” değil, bir “yön” işaretidir
Levene testinin anlamlı çıkması analiz yapamayacağın anlamına gelmez; varyansların eşit olduğunu varsaymayan bir versiyonu kullanman gerektiğini gösterir.
- 2
Bağımsız örneklemler t testinde ikinci satırı oku
SPSS Analyze > Compare Means > Independent-Samples T Test (Analiz > Ortalamaları Karşılaştır > Bağımsız Örneklemler T Testi) çıktısında Levene Sig. ≤ ,05 ise Equal variances not assumed satırındaki t, df (genellikle ondalıklı olur) ve Sig. değerlerini raporla. Bu satır Welch t testidir. Jamovi’de T-Tests > Independent Samples T-Test altında Welch’s kutusunu işaretle.
- 3
Tek yönlü ANOVA’da Welch ya da Brown-Forsythe kullan
SPSS Analyze > Compare Means > One-Way ANOVA (Analiz > Ortalamaları Karşılaştır > Tek Yönlü ANOVA) penceresinde Options düğmesine bas; Homogeneity of variance test, Welch ve Brown-Forsythe kutularını işaretle. Klasik F yerine Welch F değerini raporla. Jamovi’de ANOVA > One-Way ANOVA bölümünde “Welch’s (unequal variances)” seçeneği varsayılan olarak gelir.
- 4
Post hoc testi buna göre seç
Aynı pencerede Post Hoc düğmesinde Equal Variances Not Assumed bölümünden Games-Howell seç. Varyanslar homojense Tukey ya da Scheffe gibi testler kullanılır.
- 5
Grup büyüklüklerine ve uç değerlere bak
Bir grup çok küçükse (ör. 8 kişi) ya da uç değerler varsa varyans farkı buradan kaynaklanabilir. Uç değerleri incele, ancak sırf varsayım sağlansın diye veri silme.
- 6
Yöntem ve bulgularda açıkça belirt
Varyans homojenliğinin hangi testle kontrol edildiğini, sağlanmadığında hangi düzeltilmiş testin kullanıldığını yaz. Bu, jürinin en sık kontrol ettiği noktalardan biridir.
Test of Homogeneity of Variances
Levene Statistic df1 df2 Sig.
4,87 2 247 ,008
Robust Tests of Equality of Means
Statistic(a) df1 df2 Sig.
Welch 6,214 2 118,43 ,003
Brown-Forsythe 5,902 2 201,77 ,003
a. Asymptotically F distributed.
Levene testi anlamlı çıktığı için ANOVA yapılamamıştır. / F(2, 247) = 5,40, p = ,005 (Levene anlamlı olmasına rağmen klasik F raporlanmış).
Konuyu derinlemesine öğrenin