Araştırma Yöntemleri · Ders 6/14
Karma Yöntem Desenleri
Yakınsayan paralel, açımlayıcı sıralı ve keşfedici sıralı desenleri gösterim, örnek ve bütünleştirme yollarıyla öğrenirsin.
Karma yöntem, iki yöntemi aynı kapakta toplamak değil; iki farklı türde kanıtı bilinçli olarak birleştirmektir. Doğru yapıldığında nicel verinin kapsamını nitel verinin derinliğiyle buluşturur. Yanlış yapıldığında ise yarım bir nicel ve yarım bir nitel çalışmadan oluşan bir teze dönüşür.
Bu derste Creswell ve Plano Clark’ın (2018) sınıflamasındaki üç temel deseni öğreneceksin. Literatürde gömülü, dönüştürücü ve çok aşamalı gibi ileri desenler de vardır; ancak lisansüstü tezlerin çoğu bu üç temel desene oturur.
| Simge | Anlamı |
|---|---|
| NİCEL / NİTEL (büyük harf) | Öncelikli (ağırlıklı) aşama |
| nicel / nitel (küçük harf) | İkincil aşama |
| → | Sıralı: Bir aşama diğerinden sonra gelir |
| + | Eş zamanlı: Aşamalar aynı anda yürür |
1. Yakınsayan paralel desen
- Yakınsayan paralel desen (convergent parallel)
- Nicel ve nitel verilerin aynı dönemde, birbirinden bağımsız olarak toplanıp ayrı ayrı analiz edildiği ve ardından sonuçların birbirini doğrulayıp doğrulamadığını görmek için karşılaştırıldığı/birleştirildiği desen. Gösterim: NİCEL + NİTEL → karşılaştırma. Creswell ve Plano Clark (2018) bu deseni kısaca “yakınsayan desen” (convergent design) olarak da adlandırır.
Örnek tez başlığı: Aile Hekimlerinin Tele-Tıp Uygulamalarına Bakışı: Yakınsayan Paralel Karma Yöntem Araştırması
Yöntem cümlesi: Araştırmada aile hekimlerinin tele-tıp uygulamalarına ilişkin tutumlarını hem genel eğilim hem de deneyim düzeyinde anlamak amacıyla yakınsayan paralel karma desen kullanılmıştır. Nicel veriler 312 aile hekiminden Tele-Tıp Tutum Ölçeği ile, nitel veriler aynı dönemde 14 aile hekimiyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. İki veri seti ayrı analiz edilmiş; bulgular ortak gösterim tablosunda karşılaştırılarak örtüşen ve ayrışan yönler tartışılmıştır.
2. Açımlayıcı sıralı desen
- Açımlayıcı sıralı desen (explanatory sequential)
- Önce nicel verinin toplanıp analiz edildiği, ardından nicel sonuçları açıklamak için nitel verinin toplandığı desen. Nitel katılımcılar çoğu zaman nicel sonuçlara göre seçilir (ör. en yüksek ve en düşük puanlılar, uç değerler). Gösterim: NİCEL → nitel.
Örnek tez başlığı: Lise Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişliği ve Nedenleri: Açımlayıcı Sıralı Karma Yöntem Çalışması
Yöntem cümlesi: Araştırmanın ilk aşamasında 420 lise öğretmeninin tükenmişlik düzeyleri ölçek aracılığıyla belirlenmiş, ikinci aşamada tükenmişlik puanı en yüksek ve en düşük olan 12 öğretmenle görüşmeler yapılarak nicel bulguların nedenleri açıklanmaya çalışılmıştır. Bütünleştirme, nitel katılımcıların nicel sonuçlara göre seçilmesi ve bulguların tartışma bölümünde birlikte yorumlanmasıyla sağlanmıştır.
3. Keşfedici sıralı desen
- Keşfedici sıralı desen (exploratory sequential)
- Önce nitel verinin toplanıp analiz edildiği, bu bulgulardan bir araç, değişken listesi ya da müdahale geliştirildiği ve sonra bunun nicel olarak sınandığı desen. Ölçek geliştirme çalışmalarında sık kullanılır. Gösterim: NİTEL → nicel.
Örnek tez başlığı: Gig Ekonomisinde Çalışan Kuryelerin İş Güvencesizliği Algısı: Ölçek Geliştirme ve Doğrulama
Yöntem cümlesi: Araştırmada, kuryelere özgü iş güvencesizliği algısını ölçen bir araç bulunmadığından keşfedici sıralı karma desen kullanılmıştır. İlk aşamada 18 kuryeyle görüşmeler yapılmış ve tematik analizle elde edilen temalardan 42 maddelik taslak ölçek oluşturulmuştur. İkinci aşamada taslak ölçek 610 kuryeye uygulanmış; açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleriyle yapı geçerliği incelenmiştir.
| Özellik | Yakınsayan paralel | Açımlayıcı sıralı | Keşfedici sıralı |
|---|---|---|---|
| Sıra | Eş zamanlı | Önce nicel, sonra nitel | Önce nitel, sonra nicel |
| Amaç | Sonuçları karşılaştırmak, doğrulamak | Nicel sonuçları açıklamak | Keşfetmek, araç/model geliştirip sınamak |
| Bütünleştirme noktası | Analiz sonrası birleştirme | İkinci aşamanın örneklem ve sorularını belirleme + yorum | İlk aşamadan araç/değişken üretme + yorum |
| Tipik kullanım | Kapsamlı durum belirleme | Beklenmedik ya da çarpıcı sonuçların nedenleri | Ölçek geliştirme, az bilinen olgular |
| Zorluk | İki veriyi aynı anda yönetmek; çelişkili sonuçları yorumlamak | Uzun süre; ikinci aşamayı planlamak | Uzun süre; geliştirilen aracın kalitesi |
Bütünleştirme: Karma yöntemin kalbi
Bütünleştirmeyi tezinde görünür kılmak
- 1
Bütünleştirme noktasını yöntemde yaz
Verilerin nerede birleştiğini (örneklem seçiminde, araç geliştirmede, yorumda) açıkça belirt.
- 2
Ortak gösterim tablosu (joint display) hazırla
Bir sütunda nicel bulgu, diğerinde ilgili nitel tema ve alıntı, son sütunda “örtüşme / tamamlama / çelişki” yorumu.
- 3
Uyumsuzlukları saklama
İki veri farklı şey söylüyorsa bu bir hata değil, tartışılması gereken bir bulgudur.
- 4
Tartışma bölümünü birleşik yaz
Nicel ve nitel tartışmayı ayrı ayrı yazıp bırakma; en az bir alt başlıkta birlikte yorumla.
Nicel bulgu: Öğretmenlerin duygusal tükenme puanı ortalaması yüksek (X̄ = 3,84/5).
Nitel tema: “Bitmeyen bürokrasi” – Ö7: “Ders anlatmaktan çok form dolduruyorum, akşam eve geldiğimde konuşacak hâlim kalmıyor.”
Bütünleştirme yorumu: Tamamlama. Nitel veriler, yüksek duygusal tükenmenin önemli bir kaynağının idari iş yükü olduğunu göstererek nicel bulguyu açıklamaktadır.
Araştırmada önce anket uygulanmış, sonra görüşme yapılmıştır. Anket sonuçları Bölüm 4.1’de, görüşme sonuçları Bölüm 4.2’de verilmiştir.
Araştırmada karma yöntem kullanılmıştır.
Kendini dene
Kendini dene
Karma desen kontrol listesi
0/7Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar