Benzerlik Oranı ≠ İntihal Oranı

Bu modülün en önemli cümlesi şudur: Benzerlik oranı, intihal oranı değildir. Öğrenciler arasında “%15 intihalim çıktı” gibi ifadeler çok yaygındır; oysa rapordaki yüzde yalnızca metnin ne kadarının başka metinlerle örtüştüğünü söyler. Bu örtüşmenin bir kısmı tamamen meşrudur, bir kısmı ise düşük bir oranla bile ciddi bir etik ihlal olabilir.

Benzerlik oranı

Belgedeki metnin, programın veri tabanındaki kaynaklarla örtüşen kısmının yüzdesi. Teknik ve otomatik bir ölçümdür.

İntihal

Başkasının fikrini, verisini, ifadesini ya da eserini kaynak göstermeden veya kendisininmiş gibi sunmak. Bir etik ve hukuki değerlendirmedir; insan tarafından, bağlam incelenerek yapılır. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği de intihali benzer biçimde, başkalarının fikir, yöntem, veri ya da eserlerini bilimsel kurallara uygun atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi sunmak olarak tanımlar. Daha önce yayımlanmış kendi çalışmanı kaynak göstermeden yeniden kullanmak ise yükseköğretim etik düzenlemelerinde çoğunlukla ayrı bir ihlal türü olarak (“tekrar yayım”) ele alınır; gündelik dilde buna “kendi kendini intihal” de denir.

Benzerlik raporu bir tanı aracı değil, bir tarama aracıdır: nereye bakılması gerektiğini gösterir, hükmü vermez.

Masum (meşru) benzerlik kaynakları

• Doğru gösterilmiş doğrudan alıntılar: Tırnak içinde ve kaynakla verilmiş ifadeler örtüşür; bu beklenen bir durumdur.
• Kaynakça: APA, Chicago gibi stillerde yazılmış girdiler başka çalışmalardaki girdilerle birebir aynıdır.
• Terimler ve özel adlar: “Millî Eğitim Bakanlığı”, “yapısal eşitlik modellemesi”, “Likert tipi beşli derecelendirme” gibi ifadeleri başka türlü yazmak ya mümkün değildir ya da anlamı bozar.
• Kalıp ifadeler: “Bu araştırmanın amacı ... incelemektir”, “Verilerin normal dağılım gösterip göstermediği Shapiro-Wilk testi ile incelenmiştir” gibi standart cümleler.
• Ölçek maddeleri ve yasal metinler: Kullandığın ölçeğin maddeleri, kanun maddeleri, ayet/hadis metinleri gibi aynen aktarılması gereken içerik.
• Kurum şablonları: Enstitünün zorunlu tuttuğu etik beyan, onay sayfası, “Bilimsel Etik Bildirimi” gibi metinler tüm tezlerde aynıdır.

Sorunlu benzerlik türleri

• Kaynaksız kopyalama: Bir paragrafın atıf olmadan aynen alınması. Oranı %1 bile olsa intihaldir.
• Yamalı (patchwriting) parafraz: Kaynak gösterilmiş ama cümle yapısı ve kelimeler büyük ölçüde korunmuş metin. Kaynak verdiğin için çoğu zaman kasıtlı intihal olarak görülmez ama akademik olarak yetersizdir ve jüriler tarafından sorgulanır.
• Aşırı alıntıya dayalı metin: Her şey tırnak içinde ve atıflı olsa bile bölümlerin büyük kısmı alıntıdan oluşuyorsa, bu senin sentezin değildir.
• Tek bir kaynaktan yoğun eşleşme: Bir tezden ya da makaleden uzun pasajların örtüşmesi, yapı ve fikir aktarımını düşündürür.
• Kendi yayınını kaynak göstermeden tekrar kullanma: Daha önce yayımladığın makalenin bölümlerini tezde ya da yeni makalede atıfsız kullanmak.

Eşleşmeyi değerlendirirken sorulacak dört soru