Benzerlik ve Yapay Zekâ Tespit Raporları · Ders 7/11
Yüksek Oranı Meşru Yollarla Düşürmek
Gerçek parafraz, alıntıları azaltma, eksik atıfları düzeltme ve yöntem bölümündeki kalıp ifadeleri dönüştürme ile oranı dürüstçe düşürmeyi adım adım öğrenirsin.
Yüksek bir oran gördüğünde amaç “sayıyı düşürmek” değil, metni gerçekten senin metnin hâline getirmektir. İyi haber şu: Bunu doğru yaptığında oran kendiliğinden düşer, tezin de daha akıcı ve daha güçlü olur. Bu derste danışmanların ve jürilerin onaylayacağı yöntemleri adım adım uygulayacağız.
Önce teşhis: Oran nereden geliyor?
| Oranın kaynağı | Meşru çözüm |
|---|---|
| Kaynakça | Yönergeye uygunsa kaynakça filtresini uygula; başlığı standart yaz. |
| Uzun doğrudan alıntılar | Alıntıları kısalt, çoğunu parafraza çevir; yalnızca kelimesi kelimesine gerekli olanı tırnakta bırak. |
| Yamalı parafraz | Kaynağı kapatıp fikri baştan kendi cümlenle yaz. |
| Atıfsız eşleşmeler | Kaynağı bul, atıf ekle, gerekirse yeniden yaz. Bulamıyorsan o pasajı çıkar. |
| Yöntem kalıpları | Çalışmana özgü ayrıntılarla zenginleştir, kalıpları azalt. |
| Kendi önceki taslağın | Önceki derste anlatılan prosedürü izle (gerekçeli hariç tutma vb.). |
| Ölçek maddeleri, yasal metinler | Kurum izin veriyorsa eklere taşı veya alıntı olarak işaretle; kuralı danışmana sor. |
Adım 1: Gerçek parafraz
Gerçek parafraz tekniği
- 1
Oku ve anla
Kaynak pasajı en az iki kez oku. Ana fikri, gerekçesini ve bağlamını anla.
- 2
Kapat
Kaynağı ekrandan kaldır ya da kitabı kapat. Göz ucuyla bakarak yazmak yamalı parafraza yol açar.
- 3
Kendine anlat
Fikri bir arkadaşına anlatır gibi sesli ya da not olarak ifade et.
- 4
Kendi yapınla yaz
Cümle yapısını, sırasını ve kelimeleri kendi tarzınla kur. Fikri kendi araştırma sorunla ilişkilendir.
- 5
Karşılaştır ve atıf ver
Kaynağa dönüp anlamı doğru aktardığını ve uzun aynı dizilerin kalmadığını kontrol et. Atfı ekle.
Kaynak: “Lityum iyon bataryalarda sıcaklığın artması, iç direncin azalmasına ancak uzun vadede kapasite kaybının hızlanmasına neden olmaktadır.”
Tez: “Lityum iyon bataryalarda sıcaklık artışı, iç direncin düşmesine ancak uzun dönemde kapasite kaybının hızlanmasına yol açmaktadır (Öztürk, 2021).”
Adım 2: Alıntıyı azalt
Doğrudan alıntı; tanımlar, kuramcının kendine özgü ifadesi, yasal metinler ya da çözümlenecek ifade gibi kelimelerin kendisinin önemli olduğu durumlar için uygundur. Tezin her paragrafında uzun alıntılar varsa hem oran yükselir hem de jüri “öğrencinin sentezi nerede?” diye sorar. Genel bir alışkanlık olarak alıntıyı “baharat” gibi kullan: az ve yerinde.
Kurt (2018), Bourdieu’ya dayanarak kültürel sermayeyi “bireyin eğitim, dil becerisi ve kültürel bilgi yoluyla edindiği, toplumsal konumunu etkileyen birikim” olarak tanımlar (s. 34). Kurt’a (2018) göre “Türkiye’de kültürel sermaye eşitsizliği özellikle kırsal ve kentsel okullar arasında belirgin şekilde kendini göstermektedir” (s. 37). “Bu eşitsizlik üniversiteye geçiş sınavlarında da etkisini sürdürmektedir” (Kurt, 2018, s. 38).
Adım 3: Kaynak göstermeme hatalarını düzelt
Raporda atıfsız bir eşleşme görürsen bunu en yüksek öncelikle ele al. Çoğu zaman bu, not alırken kaynağı yazmayı unutmaktan kaynaklanır. Eşleşen kaynağı aç: Gerçekten oradan mı almıştın, yoksa o kaynak da başka bir yerden mi aktarmış? Asıl kaynağa ulaşmaya çalış ve ona atıf yap. Kaynağı bulamıyorsan o pasajı tezinden çıkar ya da güvenilir bir kaynağa dayanarak yeniden yaz.
Adım 4: Yöntem bölümündeki kalıplar
Yöntem bölümleri; evren-örneklem, veri toplama araçları ve analiz cümleleri nedeniyle en çok benzerlik çıkan yerlerdir. Burada amaç standart terimleri değiştirmek değil, çalışmana özgü ayrıntıları ekleyerek cümleleri senin araştırmanı anlatır hâle getirmektir.
Araştırmanın evrenini bir üniversite hastanesinde çalışan hemşireler oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenmiştir. Veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p < ,05 olarak kabul edilmiştir.
Bütün süreci birleştir
Yüksek oran için 8 adımlık plan
- 1
1
Raporu yönergedeki filtrelerle ve filtresiz olarak incele.
- 2
2
Kendi taslağın gibi teknik nedenleri ayıkla ve danışmanınla çöz.
- 3
3
Atıfsız tüm eşleşmeleri listele ve önce bunları düzelt.
- 4
4
En yüksek 5–10 tek kaynakla örtüşen pasajları gerçek parafrazla yeniden yaz.
- 5
5
Uzun alıntıları kısalt ya da parafraza çevir.
- 6
6
Yöntem bölümünü çalışmana özgü ayrıntılarla yeniden kur.
- 7
7
Metni baştan sona oku: Akış bozuldu mu, anlam değişti mi?
- 8
8
Danışmanınla birlikte yeni raporu al (gereksiz yere çok sayıda tarama yapma; depo ayarına dikkat).
İlk rapor (kaynakça hariç): %29 – en yüksek tek kaynak %6 (bir yüksek lisans tezi)
Yapılanlar:
• 2.2 ve 2.4 alt başlıklarında o tezle örtüşen 3 paragraf, kaynaklar asıllarından okunarak yeniden yazıldı.
• Kuramsal çerçevedeki 11 doğrudan alıntıdan 7’si parafraza çevrildi.
• Bir web sitesinden alınmış atıfsız tanım için asıl kaynak bulunup atıf eklendi.
• Yöntem bölümü örneklem ve analiz ayrıntılarıyla genişletildi.
Yeni rapor: %15 – en yüksek tek kaynak %2
Kendini dene
Kendini dene
Meşru revizyon kontrol listesi
0/7Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar