Academy GenZ

Makale Yazma ve Yayın Süreci · Ders 6/14

Dergi Seçimi: Kapsam, İndeksler ve Metrikler

Kapsam uyumu, WoS/Scopus/TR Dizin gibi indeksler, etki faktörü, çeyreklik, CiteScore, SJR, açık erişim ücretleri ve yayın süresini değerlendirerek makalen için doğru dergiyi seçmeyi öğrenirsin.

22 dk 3 soru 2 uygulamaİleri düzey

Yanlış dergi seçimi, iyi bir makalenin aylarca kaybolmasına yol açar. Kapsam dışı gönderim masa reddi getirir; çok yüksek hedef uzun bekleme ve ret demektir; çok düşük hedef ya da yırtıcı bir dergi ise emeğini değersizleştirir. Dergi seçimi, makaleni yazmaya başlamadan önce vermen gereken stratejik bir karardır.

Bu derste önce kapsam uyumunu, sonra indeksleri ve metrikleri, ardından açık erişim ücretlerini ve yayın sürelerini ele alacağız. En sonda Türkiye’deki akademik değerlendirme ile indeksler arasındaki ilişkiye genel olarak değineceğiz.

1. Kapsam uyumu (aims and scope)

Her derginin sitesinde “Amaç ve Kapsam” (Aims and Scope) sayfası vardır. Editörün ilk sorusu “Bu makale bizim okurumuza hitap ediyor mu?”dur. Kapsam uyumunu üç yolla kontrol et:

Bir derginin “Aims & Scope” sayfasını okumak
dergi-web-sitesi_aims-and-scope.html

The journal publishes original empirical research on teaching and learning in higher education1, with particular interest in studies that inform institutional policy.2

We do not consider single-institution descriptive surveys without a clear theoretical contribution.3

Manuscripts should not exceed 8,000 words including references.4

  1. 1Odak
    Derginin çekirdek odağı: yükseköğretim ve özgün ampirik araştırma. Makaleniz lise öğrencileriyle ilgiliyse kapsam dışı kalır ve masa reddi alır.
  2. 2Tercih
    Editörün özellikle aradığı katkı. Girişte ve tartışmada çalışmanızın kurumsal politikaya katkısını vurgulamak kabul şansınızı artırır.
  3. 3Kapsam dışı
    En değerli cümle: neyi istemediklerini açıkça söylüyorlar. Tek kurumdan betimsel bir anket çalışmasıysa bu dergiye göndermeyin.
  4. 4Biçim
    Kelime sınırı kaynakça dahil. Sınırı aşan makaleler çoğu dergide ön incelemede iade edilir.

Makalenizi göndermeden önce kapsam sayfasını bu gözle okuyun. Örnek metin kurgusaldır; atıflar yalnızca biçimi göstermek içindir.

  1. Kapsam metnini oku: Konun, yöntemin ve örneklem türün açıkça kapsamda mı? Bazı dergiler belirli yöntemleri (ör. yalnızca nicel) ya da coğrafyaları tercih eder.
  2. Son 2–3 yılın sayılarına bak: Benzer konuda, benzer yöntemle yayımlanmış makale var mı? Hiç yoksa kapsam metni geniş olsa bile editör ilgilenmeyebilir.
  3. Kendi kaynakçana bak: En çok atıf yaptığın makaleler hangi dergilerde yayımlanmış? Bu dergiler çoğu zaman doğal hedeflerdir; çünkü sohbetine katıldığın tartışma o dergilerde sürüyor.

2. İndeksler: Derginin “nerede” olduğu

İndeks (dizin)
Belirli kalite ölçütlerini karşılayan dergileri seçip makalelerini ve atıflarını kayıt altına alan veri tabanı. Bir derginin hangi indekste olduğu, Türkiye’de ve dünyada akademik değerlendirmede belirleyicidir.
Başlıca indeksler
İndeksSahibi / yöneticisiKapsamNot
SCI-E (Science Citation Index Expanded)Clarivate – Web of Science Core CollectionFen, mühendislik, sağlıkAkademik değerlendirmede en üst gruplardan
SSCI (Social Sciences Citation Index)Clarivate – Web of Science Core CollectionSosyal bilimlerEğitim, psikoloji, işletme, iktisat vb.
AHCI (Arts & Humanities Citation Index)Clarivate – Web of Science Core CollectionSanat ve beşerî bilimlerTarih, felsefe, ilahiyat, edebiyat vb.
ESCI (Emerging Sources Citation Index)Clarivate – Web of Science Core CollectionTüm alanlarCore Collection’ın parçası; değerlendirme sistemlerinde genellikle SCI-E/SSCI/AHCI’den ayrı tutulur
ScopusElsevierTüm alanlar, çok genişCiteScore ve SJR metrikleri Scopus verisine dayanır
TR DizinTÜBİTAK ULAKBİMTürkiye’de yayımlanan hakemli dergiler, tüm alanlarUlusal değerlendirmede temel ulusal indeks
ERICABD Eğitim Bakanlığı (IES)EğitimEğitim araştırmalarında yaygın
PubMed / MEDLINEABD Ulusal Tıp Kütüphanesi (NLM)Tıp ve yaşam bilimleriPubMed bir arama motorudur; MEDLINE onun seçici, indeksli çekirdeğidir

3. Dergi metrikleri

Etki faktörü (Journal Impact Factor, JIF)
Clarivate’in Journal Citation Reports (JCR) ile yıllık yayımladığı metrik. Kabaca: Bir derginin son iki yılda yayımladığı makalelere bu yıl yapılan atıf sayısının, o iki yılda yayımlanan atıf alabilir makale sayısına bölümüdür. Örn. 2025 JIF’i = 2025’te, 2023 ve 2024 makalelerine yapılan atıflar ÷ 2023 ve 2024’te yayımlanan atıf alabilir makaleler.
Çeyreklik (quartile, Q1–Q4)
Bir derginin kendi konu kategorisindeki dergiler arasında metriğe göre sıralandığında hangi dörtte birlik dilimde olduğunu gösterir. Q1 en üst %25, Q4 en alt %25’tir. Aynı dergi farklı kategorilerde farklı çeyrekliklerde olabilir; ayrıca JCR çeyrekliği ile Scimago çeyrekliği farklı metriklere dayandığından birbirini tutmayabilir.
CiteScore
Elsevier’in Scopus verisine dayanan metriği. Güncel yöntemde dört yıllık pencere kullanır: Dört yılda yayımlanan belgelere aynı dört yılda yapılan atıfların, o belgelerin sayısına bölümü. Scopus Sources sayfasında ücretsiz görülebilir.
SJR (SCImago Journal Rank)
Scimago Journal & Country Rank portalında yayımlanan, Scopus verisine dayanan ve atıfları atıf yapan derginin prestijine göre ağırlıklandıran metrik. Scimago portalı her kategori için Q1–Q4 çeyreklik bilgisini de ücretsiz gösterir.
Metriklerin karşılaştırması
MetrikVeri kaynağıErişimÇeyreklik nereden?
JIFWeb of ScienceJCR (genellikle kurum aboneliğiyle)JCR kategori sıralaması
CiteScoreScopusScopus Sources (ücretsiz görüntüleme)Scopus’ta CiteScore yüzdelik dilimi
SJRScopusscimagojr.com (ücretsiz)Scimago kategori çeyrekliği
h5-indeksGoogle AkademikGoogle Akademik Metrikler (ücretsiz)Yok; kategori içi sıralama listeleri var

Bir derginin JCR ve Scimago bilgilerini kontrol etme

  1. 1

    Master Journal List

    mjl.clarivate.com’da dergi adını ya da ISSN’ini ara. Derginin hangi Core Collection dizininde (SCIE, SSCI, AHCI, ESCI) olduğunu gör.

  2. 2

    Journal Citation Reports

    Kurumunun ağı üzerinden jcr.clarivate.com’a gir; dergiyi ara. JIF, kategori ve kategori içi sıralama/çeyrekliği gör. Erişimin yoksa kütüphanene sor.

  3. 3

    Scopus Sources

    Scopus’un kaynak listesinde dergiyi ara; kapsama durumu, CiteScore ve yüzdelik dilimi gör. “Discontinued” (kapsamdan çıkarılmış) uyarısına dikkat et.

  4. 4

    Scimago

    scimagojr.com’da dergiyi ara; SJR değeri, kategori ve yıllara göre Q1–Q4 renk tablosunu incele.

  5. 5

    ISSN eşleştir

    Her adımda ISSN/e-ISSN numarasını derginin resmî sitesindekiyle karşılaştır. Aynı ya da çok benzer adlı başka dergiler olabilir.

4. Açık erişim ve APC

APC (Article Processing Charge, makale işlem ücreti)
Bazı açık erişimli dergilerin, makale kabul edildikten sonra yazardan (ya da kurumundan/fon kaynağından) aldığı yayın ücreti. Uluslararası yayıncılarda birkaç yüz dolardan birkaç bin dolara, bazı çok seçici dergilerde daha da yükseğe çıkabilir; güncel tutarı derginin sitesinden kontrol et.
Yayın modelleri
ModelOkur öder mi?Yazar öder mi?Not
Abonelik (kapalı erişim)Evet (kurum aboneliği)Genellikle hayırYazar sonradan ön baskı/kabul edilmiş metni arşivleyebilir (politikaya bağlı)
Altın açık erişimHayırÇoğu zaman evet (APC)Genellikle CC BY lisansı
Elmas / platin açık erişimHayırHayırKurum ya da devlet destekli; DergiPark’taki dergilerin çoğu bu modeldedir
HibritAbonelik + isteğe bağlı açık erişimAçık erişim seçilirse evetKurumunun yayıncıyla anlaşması varsa ücret karşılanabilir
Yeşil açık erişim——Yazarın makalenin bir sürümünü kurumsal ya da konu arşivinde paylaşması

5. Yayın süresi

Derginin gönderimden ilk karara, kabulden yayına kadar geçen süreleri değerlendir. Birçok dergi sitesinde ortalama süreleri yayımlar; ayrıca yayımlanmış makalelerin ilk sayfasındaki “Geliş / Kabul / Yayın tarihi” (Received / Accepted / Published) bilgilerine bakarak tahmin yürütebilirsin. Mezuniyet, kadro ya da doçentlik başvurusu gibi bir son tarihin varsa bu bilgi kritik olur.

Word örneğiDergi seçim gerekçesi
taslak_dergi-secim-gerekcesi.docx

Bu dergiyi seçtim çünkü etki faktörü çok yüksek ve hızlı yayın yapıyor.

6. Türkiye’de akademik değerlendirme ve indeksler

Türkiye’de doçentlik başvurusu, akademik kadrolara atama/yükseltme ölçütleri, akademik teşvik uygulamaları ve TÜBİTAK’ın yayın teşvik programları (ör. ULAKBİM’in yürüttüğü Uluslararası Bilimsel Yayınları Teşvik, UBYT) gibi süreçlerde yayınlar genellikle dergi indeksine göre farklı puanlanır. Genel bir çerçeve olarak:

  • Web of Science’ın SCI-E, SSCI ve AHCI dizinlerindeki dergilerde yayımlanan makaleler çoğu temel alanda en yüksek gruplarda yer alır.
  • Birçok temel alanda ESCI ve Scopus kapsamındaki dergiler ile alan indeksleri ayrı bir grupta değerlendirilir.
  • TR Dizin’deki dergiler ulusal hakemli yayın olarak değerlendirmeye girer.
  • Bazı temel alanlarda dergi çeyrekliği (ör. Q1–Q2) şart ya da ek puan unsuru olarak kullanılabilir.
  • Yırtıcı (yağmacı) olarak nitelendirilen dergilerdeki yayınların değerlendirmede dikkate alınmayabileceği yönünde düzenlemeler ve duyurular yapılmıştır.

Kendini dene

Bir dergi sitesinde “SSCI’da taranmaktadır” yazıyor. Bunu doğrulamanın en güvenilir yolu nedir?

Kendini dene

Etki faktörü (JIF) hakkında hangisi DOĞRUDUR?

Kendini dene

Bir dergi JCR’de Q2, Scimago’da Q1 görünüyor. Bunun en olası açıklaması nedir?
Uygulama
Hemşirelik alanında yazdığın bir makale için üç dergi aday listesi oluşturacaksın. Her dergi için hangi bilgileri, hangi kaynaktan kontrol edeceğini bir tablo hâlinde planla.
uygulama_cevabim.docx

Dergi seçimi kontrol listesi

0/7

Takıldığın bir yer mi var?

Bu konuda sık sorulanlar