Makale Yazma ve Yayın Süreci · Ders 3/14
IMRAD Yapısı: Makalenin İskeleti
Giriş, Yöntem, Bulgular ve Tartışma bölümlerinin makalede ne işe yaradığını, tezdeki karşılıklarından nasıl ayrıldığını ve hangi sırayla yazılması gerektiğini öğrenirsin.
Bir hakem günde birkaç makale okur. Her makalenin aynı iskelete sahip olması, onun aradığı bilgiyi saniyeler içinde bulmasını sağlar: “Ne sordular? Nasıl yaptılar? Ne buldular? Ne anlama geliyor?” Bu iskeletin adı IMRAD’dır: Introduction, Methods, Results and Discussion (Giriş, Yöntem, Bulgular ve Tartışma).
IMRAD özellikle sağlık, fen, mühendislik ve nicel sosyal bilimlerde standarttır. Nitel çalışmalarda, kuramsal makalelerde, hukuk, tarih ve ilahiyat gibi alanlarda daha esnek yapılar kullanılır; ama orada bile “sorun–yaklaşım–bulgu–anlam” mantığı korunur.
Kum saati modeli
IMRAD’ı bir kum saati gibi düşün: Giriş genelden özele daralır (alan → sorun → boşluk → amaç). Yöntem ve Bulgular en dar kısımdır; yalnızca bu çalışmayı anlatır. Tartışma yeniden genişler (bulgu → literatürle ilişki → alan için anlamı).
Giriş: Uzaktan çalışma yaygınlaştı; çalışanların iş-yaşam dengesine etkisi tartışmalı ve Türkiye’deki kamu çalışanları için veri yok. Bu çalışma bu ilişkiyi inceliyor.
Yöntem: 412 kamu çalışanına İş-Yaşam Dengesi Ölçeği uygulandı; hiyerarşik regresyon yapıldı.
Bulgular: Haftada üç günden fazla uzaktan çalışma, iş-yaşam dengesini olumsuz yordadı (β = −,21, p < ,001).
Tartışma: Bulgu, özel sektör çalışmalarındaki olumlu ilişkiyle çelişiyor; kamu kurumlarında sınır yönetimi desteğinin eksikliği bu farkı açıklayabilir.
Tez ile makale: bölüm bölüm karşılaştırma
| Bölüm | Tezde | Makalede | Temel fark |
|---|---|---|---|
| Giriş | Problem durumu, amaç, önem, varsayımlar, sınırlılıklar, tanımlar ayrı alt başlıklar | Tek akışlı 4–8 paragraf (CARS modeli); sonu amaç/soru cümlesi | Alt başlıklar kalkar; literatür girişin içine erir |
| Kuramsal çerçeve / Literatür | Ayrı ve uzun bölüm (Bölüm 2) | Çoğu dergide ayrı bölüm yok; sosyal bilimlerde kısa bir “Kuramsal Çerçeve” olabilir | Seçicilik: yalnızca boşluğu ve hipotezleri temellendiren kaynaklar |
| Yöntem | Her ayrıntı, ölçeklerin tam tanıtımı, evren tanımı uzun | Tekrarlanabilirlik için gerekli ayrıntı; geçmiş zaman, edilgen ya da birinci çoğul kişi | Gereksiz ders kitabı bilgisi (“nicel araştırma … dır”) atılır |
| Bulgular | Her alt probleme ayrı başlık, çok sayıda tablo | Odak soruya göre düzenlenmiş, az sayıda bütünleşik tablo | Tabloyu tekrar eden metin kalkar; etki büyüklüğü ve güven aralığı eklenir |
| Tartışma | Tartışma, sonuç, öneriler ayrı bölümler | Tek bölüm: ana bulgu → literatür → açıklama → sınırlılık → sonuç | Öneriler kısa ve bulguya dayalı; sınırlılıklar dürüst ve somut |
| Özet | Enstitüye göre genellikle 150–300 sözcük, Türkçe + İngilizce, tez özeti formatı | 150–250 sözcük; dergiye göre yapılandırılmış ya da değil | Bağımsız okunabilir, sayısal bulgu içerir |
| Kaynakça | 150–300 kaynak olabilir | Genellikle 30–60 (dergi sınırına bak) | Yalnızca metinde atıf yapılanlar; güncellik önemli |
Giriş: neden bu çalışma?
Girişin görevi okuru ikna etmektir: Bu konu önemli, şu bilinmiyor, bu çalışma o bilinmeyeni gideriyor. Ayrıntılı tekniğini bir sonraki derslerde CARS modeli ile göreceksin. Burada akılda tutman gereken tek kural: Girişin son paragrafı, araştırmanın amacını ya da sorularını/hipotezlerini açıkça söylemelidir.
Yöntem: başka biri tekrarlayabilir mi?
Yöntem bölümünün ölçütü tekrarlanabilirliktir: Aynı alanda yetkin bir araştırmacı bu bölümü okuyarak çalışmayı yineleyebilmelidir. Tipik alt başlıklar: Araştırma deseni, Katılımcılar / Örneklem, Veri toplama araçları, İşlem (veri toplama süreci), Veri analizi, Etik.
Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. İlişkisel tarama modeli, iki ya da daha fazla değişken arasında birlikte değişimin varlığını ve derecesini belirlemeyi amaçlayan araştırma modelidir (Karasar, 2012). Bu modelde …
- Örneklem: Sayı, seçim yöntemi, temel demografik özellikler, yanıt oranı ve dışlama ölçütleri.
- Araçlar: Ölçeğin kaynağı, Türkçe uyarlaması, madde ve alt boyut sayısı, yanıt biçimi ve bu örneklemde hesaplanan güvenirlik katsayısı.
- İşlem: Veri ne zaman, nasıl (yüz yüze, çevrim içi), hangi sırayla toplandı.
- Analiz: Kullanılan yazılım ve sürümü (ör. SPSS 29, Jamovi 2.5, R 4.4), varsayım kontrolleri, kullanılan testler, anlamlılık düzeyi.
- Etik: Etik kurul adı, karar tarihi ve sayısı, bilgilendirilmiş onam. TR Dizin ölçütleri, etik kurul izni gerektiren çalışmalarda (anket, görüşme, deney gibi katılımcıdan veri toplanan araştırmalar dahil) bu bilgilerin yöntem bölümünde ve ayrıca makalenin ilk ya da son sayfasında yer almasını ister; etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalarda da bu durumun belirtilmesi beklenir. Ölçütler güncellenebilir; derginin istediği biçimi ve güncel TR Dizin ölçütlerini kontrol et.
Bu çalışma için Örnek Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu’ndan 14.03.2025 tarih ve 2025/07 sayılı kararla izin alınmıştır. Katılımcılara çalışmanın amacı açıklanmış, gönüllülük esasına uyulmuş ve çevrim içi bilgilendirilmiş onam alınmıştır.
Bulgular: ne buldun? (yorum yok)
Bulgular bölümü veriyi yorumsuz sunar. Tablo ve şekiller ana bulguyu taşır; metin ise tabloyu tekrar etmez, okurun dikkatini en önemli sonuca çeker. İstatistikleri alanının stiline göre (ör. APA 7) raporla ve mümkünse etki büyüklüğü ile güven aralığı ekle.
Tablo 3 incelendiğinde katılımcıların iş-yaşam dengesi puanlarının uzaktan çalışma sıklığına göre farklılaştığı görülmektedir. Bu da uzaktan çalışmanın çalışanları olumsuz etkilediğini ve kurumların bu konuda önlem alması gerektiğini göstermektedir.
Tartışma: ne anlama geliyor?
Tartışmanın akışı
- 1
Ana bulguyu yeniden ifade et
İstatistik tekrarı yapmadan, amacına yanıt veren ana bulguyu bir-iki cümleyle söyle.
- 2
Literatürle ilişkilendir
Bulgun hangi çalışmalarla tutarlı, hangileriyle çelişkili? Çelişkiyi saklamak yerine açıkla.
- 3
Olası açıklamaları sun
Neden böyle bir sonuç çıktı? Kuramsal ve bağlamsal açıklamalar öner; kesinlik iddia etme (“olabilir”, “düşündürmektedir”).
- 4
Kuramsal ve uygulamaya dönük çıkarımlar
Bulgu kuramı nasıl genişletiyor? Uygulayıcılar ne yapabilir?
- 5
Sınırlılıklar
Somut sınırlılıklar ve bunların sonuçları nasıl etkileyebileceği. “Zaman ve bütçe kısıtlıydı” gibi genel ifadelerden kaçın.
- 6
Sonuç ve gelecek araştırma
Bir paragraflık net sonuç ve bulgudan doğan belirli araştırma önerileri.
Araştırma zaman ve imkânlar sınırlı olduğu için yalnızca bir ilde yapılmıştır. Sonuçlar genellenemez.
Hangi sırayla yazmalı?
Makale IMRAD sırasıyla okunur ama genellikle bu sırayla yazılmaz. Deneyimli yazarların çoğu şu sırayı izler: Yöntem → Bulgular → Tartışma → Giriş → Başlık ve Özet. Yöntem ve bulgular elindeki somut malzemedir; tartışmayı yazdıktan sonra girişin hangi boşluğu göstermesi gerektiğini tam olarak bilirsin. Başlık ve özet ise tüm makalenin damıtılmış hâlidir; en son yazılır.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
(1) Veriler Mart–Mayıs 2025 arasında çevrim içi formla toplanmıştır.
(2) Sosyal medya kullanım süresi ile uyku kalitesi arasında orta düzeyde negatif ilişki bulunmuştur, r = −,34, p < ,001.
(3) Ergenlerde uyku sorunları son on yılda belirgin biçimde artmıştır.
(4) Bu bulgu, ekran ışığının melatonin salgısını baskıladığına ilişkin fizyolojik açıklamalarla tutarlıdır.
(5) Ancak bu ilişkinin lise öğrencilerinde hangi aracı değişkenlerle açıklandığı bilinmemektedir.
IMRAD kontrol listesi
0/8Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar