ORCID, Yazar Adı, Kurum Adı ve Yazarlık Sırası

Akademik dünyada senin “adın” yalnızca nüfus cüzdanındaki ad değildir; yayınlarının, atıflarının ve projelerinin sana bağlanmasını sağlayan dijital kimliğindir. Türkçe karakterler (ç, ğ, ı, ö, ş, ü), iki adlı kişiler, evlilikle değişen soyadları ve aynı adı taşıyan başka araştırmacılar bu kimliği kolayca dağıtabilir. Bu derste kimliğini nasıl koruyacağını ve yazarlığın kurallarını öğreneceksin.

ORCID nedir ve neden önemlidir?

ORCID (Open Researcher and Contributor ID)

Araştırmacılara ücretsiz olarak verilen, 16 haneli, kalıcı ve benzersiz kimlik numarası. Biçimi dört haneli dört gruptan oluşur (ör. 0000-0002-1825-0097; ORCID’in kendi belgelerinde kullandığı örnek numaradır). Son hane X olabilir. Kurumun, adın ya da soyadın değişse bile ORCID’in değişmez.

• DergiPark’taki birçok dergi ve birçok uluslararası dergi gönderimde yazarların (çoğu zaman tüm yazarların) ORCID’ini ister.
• Aynı adı taşıyan araştırmacılarla karışmanı önler (“A. Yılmaz” kimdir?).
• Yayınlarını Crossref, Scopus ve Web of Science gibi kaynaklardan kolayca profiline aktarabilir; izin verirsen yeni DOI’li yayınların otomatik olarak da eklenebilir.
• Kurum değiştirdiğinde ya da soyadın değiştiğinde yayın geçmişin bütün kalır.
• YÖK Akademik, proje başvuru sistemleri ve fon kuruluşları ORCID bilgisini kullanabilir.

Yazar adı standardı

Bilimsel veri tabanları adları otomatik eşleştirir. Bir makalede “Ayşe Nur Çelik”, diğerinde “Ayse N. Celik”, bir başkasında “A. Çelik” yazarsan, atıfların farklı profillere dağılabilir. Kariyerinin başında tek bir biçim seç ve her yayında aynen kullan.

Kurum adı yazımı

Kurum adının (affiliation) tutarsız yazılması, kurumunun yayın sayılarında ve uluslararası sıralamalarda yayınlarının görünmemesine yol açabilir. Birçok üniversite, kurum adının İngilizce ve Türkçe yazımını bir yönerge ya da duyuruyla belirler; kendi üniversitenin standardını öğren.

Yazarlık: Kim yazar olmalı?

Yazarlık; makaleye gerçek bir entelektüel katkı yapmış ve içeriğin sorumluluğunu alabilecek kişilere aittir. Tıp dergileri için hazırlanan ve birçok alanda referans alınan ICMJE (Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi) ölçütlerine göre yazar olmak için şu dört koşulun hepsi sağlanmalıdır:

1. Çalışmanın tasarımına ya da verilerin toplanmasına, analizine veya yorumlanmasına önemli katkı.
2. Makalenin taslağını yazmak ya da önemli entelektüel içerik açısından eleştirel olarak gözden geçirmek.
3. Yayımlanacak son hâli onaylamak.
4. Çalışmanın tüm yönlerinden sorumluluk almayı kabul etmek.

Hediye (onursal) yazarlık

Katkı yapmamış birinin (ör. bölüm başkanı, laboratuvar sahibi) yalnızca konumu ya da iyilik karşılığı yazar olarak eklenmesi. Yayın etiğine aykırıdır.

Hayalet yazarlık

Makaleye yazarlığı hak edecek düzeyde katkı yapan birinin (ör. metni yazan ama listede olmayan kişi) yazar listesinde gösterilmemesi. Bu da etik ihlaldir.

Yazar sırası ve sorumlu yazar

Yazar sırası alana göre farklı anlamlar taşır. Birçok alanda birinci yazar çalışmaya en çok katkıyı yapan kişidir; bazı alanlarda (özellikle yaşam bilimlerinde) son yazar çalışmayı yöneten kıdemli araştırmacıdır. Bazı disiplinlerde (ör. matematik, bazı iktisat alanları) alfabetik sıra gelenekseldir. Türkiye’de akademik değerlendirmelerde yazar sırası ve yazar sayısı puanlamayı etkileyebilir; ilgili güncel ölçütleri kontrol et.

Sorumlu yazar (corresponding author)

Gönderim, hakem süreci ve yayın sonrasında dergiyle yazışmayı yürüten, makale hakkında okurların iletişim kuracağı yazar. Birinci yazar olmak zorunda değildir.

• Tüm yazarların gönderime onay vermesini sağlamak.
• Gönderim sistemini, revizyonları ve hakem yanıtlarını yönetmek; eş yazarları her aşamada bilgilendirmek.
• Telif/lisans formlarını, beyanları ve dizgi provasını tüm yazarlar adına yönetmek.
• Yayın sonrası okur sorularına, veri taleplerine ve olası düzeltme ya da itirazlara yanıt vermek.
• Uzun süre erişilebilir bir e-posta adresi vermek.