Tez Konusu Nereden Bulunur?

İyi bir tez konusu gökten inmez; sistemli bir aramanın sonucudur. Konu bulamayan öğrencilerin çoğu aslında fikir eksikliği değil, yöntem eksikliği yaşar. Nereye bakacağını bilirsen birkaç hafta içinde elinde değerlendirebileceğin çok sayıda aday olur.

Bu derste beş temel konu kaynağını, her birinden nasıl fikir çıkaracağını ve fikirleri nasıl kayıt altına alacağını öğreneceksin.

1. Aldığın dersler ve ders notların

Lisans ve lisansüstü derslerinde seni en çok düşündüren, tartışmaya katıldığın ya da ödev yazarken “keşke daha derin çalışsaydım” dediğin konular güçlü adaylardır. Ders kitaplarının bölüm sonlarındaki tartışma soruları, hocaların derste değindiği güncel tartışmalar ve dönem ödevlerin birer başlangıç noktasıdır.

2. Literatürdeki boşluklar

Literatürdeki boşluk, alanda henüz yanıtlanmamış ya da yetersiz yanıtlanmış bir sorudur. Bir konuda çok sayıda çalışma olsa bile farklı bir örneklemde, farklı bir yöntemle, farklı bir bağlamda ya da güncel bir dönemde çalışılmamış olabilir. Bu modülün 6. dersinde boşluğu bulmayı ayrıntılı göreceksin; şimdilik okurken kendine şu soruları sor:

• Bu çalışmalar hangi örneklemlerde yapılmış? Hangi gruplar hiç çalışılmamış?
• Hangi yöntem baskın? Nicel ağırlıklı bir alanda nitel bir bakış eksik mi?
• Çalışmalar hangi ülkelerde yapılmış? Türkiye bağlamında veri var mı?
• Sonuçlar birbiriyle çelişiyor mu? Çelişkinin nedeni araştırılmış mı?
• Son çalışmalar kaç yıl önce yapılmış? Pandemi, yapay zekâ, yeni mevzuat gibi değişimler sonrası güncellenmesi gerekiyor mu?

3. Makalelerin “ileride çalışılmalı” önerileri

Neredeyse her makalenin ve tezin son kısmında “Sınırlılıklar” ve “Öneriler” başlıkları bulunur. Yazarlar burada çalışmalarının eksiklerini ve gelecekte nelerin araştırılması gerektiğini açıkça yazar. Bu bölümler, alanın uzmanlarının bizzat işaret ettiği konu fikirleriyle doludur.

4. Saha deneyimi ve mesleki gözlem

Öğretmen, hemşire, mühendis, avukat, banka çalışanı ya da imam olarak çalışıyorsan, her gün karşılaştığın sorunlar araştırılabilir sorulardır. Saha deneyiminden gelen konuların iki büyük avantajı vardır: sorunu içeriden tanırsın ve veriye ulaşmak genellikle daha kolaydır.

5. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde benzer tezleri incelemek

YÖK Ulusal Tez Merkezi (tez.yok.gov.tr), Türkiye’de yazılmış lisansüstü tezlerin kaydının tutulduğu ulusal veri tabanıdır. Tezlerin künye bilgilerine ve özetlerine ulaşabilirsin; tam metinlerin önemli bir kısmı da erişime açıktır (bazı tezlere yazarın talebiyle erişim kısıtlaması getirilmiş olabilir). Konu bulma sürecinde Tez Merkezi şu işlere yarar:

• Doygunluğu görmek: Bir anahtar kelimeyle yüzlerce tez çıkıyorsa konu çok çalışılmıştır; özgün bir açı bulman gerekir.
• Boşluk görmek: Belirli bir alt konuda hiç ya da çok az tez varsa bu bir fırsat olabilir (ama nedenini de düşün: veri erişimi mi zor, konu mu önemsiz?).
• Yöntem görmek: Benzer tezlerde hangi ölçeklerin, desenlerin, analizlerin kullanıldığını öğrenirsin.
• Önerileri toplamak: Tezlerin son bölümündeki öneriler kısmı konu fikirleri için zengin bir kaynaktır.
• Danışman tanımak: Danışmanının ve bölümündeki diğer öğretim üyelerinin yönettiği tezleri görürsün.

Diğer konu kaynakları

• Bilimsel kongre programları ve bildiri özetleri: Alanında güncel hangi konuların konuşulduğunu gösterir.
• Dergi özel sayıları: “Özel sayı çağrıları” alanın gündemini yansıtır.
• Kamu politikaları ve raporlar: TÜİK verileri, bakanlık raporları, kalkınma planları ve uluslararası kuruluşların (ör. OECD, Dünya Sağlık Örgütü) raporları önemli toplumsal sorunlara işaret eder.
• Danışmanının ve bölümün projeleri: Devam eden TÜBİTAK veya BAP (Bilimsel Araştırma Projeleri) projeleri, hazır veri ve altyapı sunabilir.
• Meslektaş ve kıdemli öğrencilerle sohbet: Laboratuvar ve seminer toplantıları beklenmedik fikirler doğurur.

Fikirleri kaybetmemek: Fikir defteri