Tez konusu bulamıyorum

Olası nedenler

• Konunun bir anda “aklına gelecek” bir ilham olmasını beklemek; oysa konu çoğunlukla okuyarak ve daraltarak ortaya çıkar.
• Alan literatürünü, özellikle son yıllarda yapılmış tezleri ve makaleleri henüz taramamış olmak.
• Tamamen özgün ve kusursuz bir konu arama baskısı: “Kimse çalışmamış olmalı” düşüncesi.
• Konuyu ilgi alanına göre değil, yalnızca “kolay bitsin” ya da “popüler olsun” ölçütüyle seçmeye çalışmak.
• Veri erişimi, süre ve beceri gibi uygulanabilirlik koşullarını hesaba katmadan bir tez süresine sığmayacak kadar büyük konular düşünmek.
• Danışmanının çalışma alanını ve yürüttüğü projeleri bilmemek.

Adım adım çözüm

1. 1

   İlgi envanteri çıkar

   Bir sayfaya üç sütun aç: (1) Şimdiye kadar en çok ilgini çeken dersler ve konular, (2) iş, staj ya da gönüllü deneyimlerinde gözlemlediğin sorunlar, (3) gerçekten erişebileceğin veri kaynakları (çalıştığın kurum, okul, hastane, arşiv, açık veri setleri). Üç sütunun kesiştiği yerler en verimli konu adaylarıdır.

2. 2

   Son yılların tezlerini tara

   YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde (tez.yok.gov.tr) Gelişmiş Tarama ekranında anahtar kavramını yaz; anabilim dalı, tez türü ve yıl aralığı (son 3–5 yıl) gibi alanlarla sonuçları daralt (alan adları arayüz güncellemeleriyle değişebilir). Başlıkları bir tabloya aktar ve hangi konuların çok, hangilerinin az çalışıldığını gör. Erişime açık tezlerin “Sonuç ve Öneriler” bölümlerindeki ileri araştırma önerileri hazır konu fikirleri içerir.

3. 3

   Güncel makalelere ve derlemelere bak

   Google Akademik, TR Dizin ve DergiPark’ta alanının temel kavramlarıyla, son yıllarla sınırlandırarak arama yap. Sistematik derlemeler ve meta-analizler alanda neyin bilindiğini ve neyin eksik kaldığını özetlediği için konu bulmada çok işe yarar. Okuduğun makalelerin sınırlılıklar ve öneriler kısımlarını ayrı bir dosyada topla.

4. 4

   Danışmanının alanını öğren

   Danışmanının son yayınlarına, yürüttüğü projelere (ör. TÜBİTAK ya da BAP projeleri) ve yönettiği tezlere bak. Danışmanının uzmanlık alanına yakın bir konu hem daha iyi rehberlik almanı hem de veri ve ekipman erişimini kolaylaştırır. Bazı danışmanlar proje kapsamında hazır bir konu da önerebilir; bunu sormaktan çekinme.

5. 5

   3–5 aday konu yaz ve her birini daralt

   Her aday için tek cümlelik bir araştırma sorusu yaz: “[Hangi grupta], [hangi değişken ya da olgu], [neyle ilişkili / nasıl]?” Geniş bir konuyu daraltmak için örneklemi, bağlamı, zamanı ya da değişkeni sınırla. Örnek: “Sosyal medya ve gençler” → “Lise öğrencilerinde problemli sosyal medya kullanımı ile uyku kalitesi arasındaki ilişki”.

6. 6

   Uygulanabilirlik testi yap

   Her adayı şu sorularla değerlendir: Veriye gerçekten ulaşabilir miyim? Yönetmelikteki süre içinde bitebilir mi? Gereken yöntemi (istatistik, nitel analiz, laboratuvar tekniği) biliyor ya da öğrenebilir miyim? Etik kurul ve kurum izni gerekir mi, alınabilir mi? Klinik araştırma literatüründe yaygın kullanılan FINER ölçütü (Feasible–uygulanabilir, Interesting–ilgi çekici, Novel–yeni, Ethical–etik, Relevant–alanla ilgili) bu değerlendirme için iyi bir çerçevedir.

7. 7

   Mini literatür kontrolü yap

   En güçlü iki aday için 10–15 kaynağı hızlıca oku. Hiç kaynak çıkmıyorsa konu ya çok dar ya da farklı kavramlarla çalışılıyor olabilir; binlerce kaynak çıkıyorsa daraltman gerekir. Amaç “hiç çalışılmamış konu” bulmak değil, mevcut çalışmalara küçük ama gerçek bir katkı ekleyebileceğin bir boşluk bulmaktır.

8. 8

   Danışmanına tek sayfalık notla git

   Her aday için başlık taslağı, araştırma sorusu, olası yöntem, veri kaynağı ve 2–3 temel kaynak içeren kısa bir not hazırla. Danışmanınla bu not üzerinden konuşmak, “Konu bulamadım” demekten çok daha verimli bir görüşme sağlar. Konu kesinleşince enstitünün konu/öneri formunu akademik takvimdeki süre içinde ver; son tarih ve form kurumdan kuruma değiştiği için enstitüne danış.

Konuyu derinlemesine öğrenin