Teze Nereden Başlanır? · Ders 3/13
Konu Seçme Kriterleri ve Değerlendirme Tablosu
Aday konuları ilgi, özgünlük, yapılabilirlik, veri erişimi, süre ve danışmanın alanı ölçütleriyle puanlayarak bilinçli bir seçim yapmayı öğrenirsin.
Elinde birkaç konu adayı olduğunda en zor aşama başlar: seçmek. Pek çok öğrenci bu kararı ya “en ilginç görünen” ya da “en kolay görünen” konuya göre verir. İkisi de tek başına risklidir. İlginç ama yapılamayan bir konu seni aylarca bekletir; kolay ama ilgini çekmeyen bir konu ise motivasyonunu tüketir.
Bu derste konu seçimini duygudan çıkarıp ölçütlere dayalı bir karara dönüştüreceğiz. Altı temel ölçütü tanıyacak, her birinde kendine soracağın soruları öğrenecek ve ağırlıklı bir değerlendirme tablosuyla adaylarını karşılaştıracaksın.
Altı temel ölçüt
- İlgi
- Konunun seni ne kadar meraklandırdığı ve aylarca onunla uğraşmaya ne kadar istekli olduğun. Tez sürecinde zor anlar mutlaka gelir; seni o anlarda ayakta tutan şey konuya duyduğun ilgidir.
- Özgünlük
- Çalışmanın alana yeni bir şey katması. Özgünlük “dünyada hiç çalışılmamış konu” demek değildir; yeni bir örneklem, yeni bir bağlam, yeni bir yöntem, yeni bir değişken ilişkisi ya da güncel veri de özgün katkıdır. Doktora tezlerinde özgünlük beklentisi yüksek lisansa göre belirgin biçimde daha yüksektir.
- Yapılabilirlik
- Konunun senin bilgi, beceri, bütçe ve imkânlarınla gerçekten yürütülebilir olması. Örneğin özel bir laboratuvar cihazı, ileri istatistik bilgisi ya da yurt dışı saha çalışması gerektiren bir konu, bu kaynaklara erişimin yoksa yapılabilir değildir.
- Veri erişimi
- İhtiyaç duyduğun verilere (katılımcılar, belgeler, arşivler, veri setleri, deney malzemeleri) ulaşabilme ve gerekli izinleri (kurum izni, etik kurul onayı, ölçek kullanım izni) alabilme olasılığı.
- Süre
- Konunun, enstitünün tanıdığı azami süre ve senin kişisel takvimin içinde bitirilebilmesi. Boylamsal (aylarca izleme gerektiren) bir desen, bir yılda bitmesi gereken bir yüksek lisans tezi için çoğu zaman uygun değildir.
- Danışmanın alanı
- Konunun danışmanının uzmanlık alanıyla örtüşme derecesi. Danışmanın konuya hâkimse yöntem, kaynak ve saha bağlantısı konusunda çok daha güçlü destek alırsın.
Her ölçüt için kendine soracağın sorular
| Ölçüt | Kendine sor | Kırmızı bayrak |
|---|---|---|
| İlgi | Bu konuda 50 makale okumaya istekli miyim? Konuyu anlatırken heyecanlanıyor muyum? | Sadece “kolay” olduğu için seçiyorum. |
| Özgünlük | Tez Merkezi ve literatürde bunun aynısı var mı? Benim katkım tek cümleyle ne? | Katkımı ifade edemiyorum. |
| Yapılabilirlik | Gerekli yöntem bilgisine, yazılıma, ekipmana sahip miyim ya da öğrenebilir miyim? | İleri bir analiz gerekiyor ve öğrenmek için zamanım yok. |
| Veri erişimi | Katılımcılara ulaşabilir miyim? Kurum izni ve etik onay alınabilir mi? | Verinin tek kaynağı bana kapalı bir kurum. |
| Süre | Veri toplama ve analiz takvimime sığıyor mu? | Veri toplama tek başına 1 yıldan uzun sürüyor. |
| Danışmanın alanı | Danışmanım bu alanda çalışmış mı, yön gösterebilir mi? | Danışmanım konuya tamamen yabancı ve ikinci danışman imkânı yok. |
Konu değerlendirme tablosu nasıl kullanılır?
Ağırlıklı puanlama adımları
- 1
Ağırlıkları belirle
Her ölçüte 1–3 arasında bir ağırlık ver. Örneğin veri erişimi senin için kritikse ağırlığı 3, danışmanın alanı daha az önemliyse 2 olabilir. Ağırlıklar kişiden kişiye değişir.
- 2
Her adayı puanla
Her aday konuyu her ölçütte 1 (çok zayıf) ile 5 (çok güçlü) arasında puanla. Dürüst ol; tabloyu kendini kandırmak için değil, karar vermek için kullanıyorsun.
- 3
Ağırlıklı puanı hesapla
Her ölçüt için puan × ağırlık değerini bul ve topla. En yüksek toplam, rasyonel olarak en güçlü adaydır.
- 4
Eleme ölçütünü kontrol et
Toplam puanı yüksek olsa bile veri erişimi veya yapılabilirlik puanı 1 olan bir konu genellikle elenmelidir; bu ölçütler “olmazsa olmaz”dır.
- 5
Sonucu danışmanınla tartış
Tabloyu danışman görüşmesine götür. Danışmanın, senin göremediğin riskleri ya da fırsatları gösterebilir.
| Ölçüt (ağırlık) | A: Matematik kaygısı ve ödev alışkanlıkları | B: Uzaktan eğitimde öğretmen geri bildirimi | C: Okul öncesinde dijital oyun |
|---|---|---|---|
| İlgi (×2) | 4 → 8 | 5 → 10 | 3 → 6 |
| Özgünlük (×2) | 2 → 4 | 4 → 8 | 4 → 8 |
| Yapılabilirlik (×3) | 5 → 15 | 4 → 12 | 3 → 9 |
| Veri erişimi (×3) | 5 → 15 | 3 → 9 | 2 → 6 |
| Süre (×2) | 5 → 10 | 4 → 8 | 3 → 6 |
| Danışmanın alanı (×2) | 3 → 6 | 5 → 10 | 2 → 4 |
| Toplam | 58 | 57 | 39 |
Tabloya bakınca A ve B adaylarının neredeyse eşit olduğunu görürsün. A’nın özgünlüğü düşük, ama veri erişimi ve yapılabilirliği çok güçlü. B ise ilgi ve danışman alanında öne çıkıyor. Bu noktada karar, tablo ile danışman görüşmesini birleştirerek verilir. Örneğin A’nın özgünlüğünü artırmak için bir aracı değişken eklenebilir ya da B için veri erişimini kolaylaştıracak bir okul bulunabilir. C ise veri erişimi ve danışman alanındaki zayıflık nedeniyle elenir.
Ölçüt | Ağırlık (1–3) | Aday 1 puan (1–5) | Aday 1 ağırlıklı | Aday 2 puan | Aday 2 ağırlıklı | Aday 3 puan | Aday 3 ağırlıklı
İlgi | | | | | | |
Özgünlük | | | | | | |
Yapılabilirlik | | | | | | |
Veri erişimi | | | | | | |
Süre | | | | | | |
Danışmanın alanı | | | | | | |
TOPLAM | | | | | | |
Eleme kontrolü: Veri erişimi veya yapılabilirlik puanı 1 olan aday var mı?
Danışman görüşü:
Karar:
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Ölçütlere göre zayıf ve güçlü seçim gerekçeleri
Bu konuyu seçtim çünkü arkadaşım da benzerini yaptı, anketi hazır.
Bu konu çok önemli ve daha önce hiç çalışılmamış.
Türkiye’deki bütün üniversite öğrencilerinin sosyal medya bağımlılığını inceleyeceğim.
Disipline göre dikkat edilecek noktalar
- Sağlık bilimleri: Etik kurul onayı neredeyse her zaman gerekir; klinik çalışmalarda ek izin süreçleri olabilir. Bu süreyi takvime ekle.
- Mühendislik: Laboratuvar, malzeme ve cihaz erişimi kritik; deneylerin tekrar gerektirebileceğini hesaba kat.
- Eğitim bilimleri: Okullarda veri toplamak için genellikle il millî eğitim müdürlüğünden araştırma izni ve etik kurul onayı gerekir; okulların açık olduğu dönemi kaçırma.
- İşletme ve iktisat: İkincil veri setlerine (ör. TÜİK, Merkez Bankası, Borsa İstanbul verileri) erişim ve verinin güncelliği önemli.
- Hukuk: Mahkeme kararlarına, içtihat veri tabanlarına ve mevzuat değişikliklerine erişim; yasa değişikliği tez sürerken konuyu etkileyebilir.
- İlahiyat ve tarih: Yazma eser ve arşiv erişimi, dil bilgisi (Arapça, Osmanlı Türkçesi) ve kaynağın dijital olarak bulunup bulunmadığı belirleyicidir.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
A) “Türkiye’deki tüm hastanelerde yapay zekâ destekli tanı sistemlerinin kullanımı”
B) “Bir eğitim ve araştırma hastanesinde radyoloji teknikerlerinin yapay zekâ destekli görüntüleme sistemlerine yönelik tutumları”
Konu seçme kontrol listesi
0/7Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar