Teze Nereden Başlanır? · Ders 4/13
Geniş Konuyu Daraltma: Huni Yöntemi
Geniş bir ilgi alanını huni yöntemiyle adım adım araştırılabilir bir tez konusuna ve çalışma başlığına dönüştürmeyi, yedi disiplinden örneklerle öğrenirsin.
Tez yazmaya başlayan öğrencilerin en yaygın sorunu konunun fazla geniş olmasıdır: “Eğitimde teknoloji”, “Kadın ve çalışma hayatı”, “Yapay zekâ”, “Diyabet”. Bunlar konu değil, alandır. Bir alanda yüzlerce tez yazılabilir; senin tezin ise bunlardan yalnızca bir tanesidir.
Geniş bir konu üç soruna yol açar: literatür sonsuz görünür ve okuma bitmez; yöntem belirlenemez çünkü neyi ölçeceğin belli değildir; jüri “Bu tez tam olarak neyi araştırıyor?” diye sorar ve net bir yanıt veremezsin. Çözüm, konuyu bir huniden geçirir gibi adım adım daraltmaktır.
Huni yöntemi nedir?
Huni yöntemi, geniş bir alandan başlayıp her adımda bir sınır ekleyerek konuyu araştırılabilir bir soruya indirmektir. Her adımda şu sorulardan birini yanıtlarsın: Ne? Kim? Nerede? Ne zaman? Hangi açıdan? Hangi ilişki?
Huninin beş katmanı
- 1
Alan
En geniş düzey. Örnek: “Eğitimde teknoloji kullanımı”.
- 2
Alt alan / tema
Alan içinde belirli bir tema seç. Örnek: “Matematik öğretiminde dijital araçlar”.
- 3
Odak (değişken ya da olgu)
Temanın hangi yönüne bakacağını belirle. Örnek: “Dinamik geometri yazılımlarının başarıya etkisi”.
- 4
Bağlam (kim, nerede, ne zaman)
Örneklemi, yeri ve zamanı ekle. Örnek: “7. sınıf öğrencilerinde, çokgenler konusunda, bir ilçedeki ortaokullarda”.
- 5
Araştırılabilir başlık ve soru
Hepsini bir başlık ve araştırma sorusuna dönüştür. Örnek: “Dinamik Geometri Yazılımı ile Desteklenen Öğretimin 7. Sınıf Öğrencilerinin Çokgenler Konusundaki Başarısına Etkisi”. Soru: “GeoGebra destekli öğretim alan deney grubu ile geleneksel öğretim alan kontrol grubunun son test başarı puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır?”
Tez konum: Sosyal medya ve gençler.
Daraltma araçları
| Boyut | Soru | Örnek daraltma |
|---|---|---|
| Örneklem | Kim? | “Öğretmenler” → “Mesleğinin ilk 5 yılındaki sınıf öğretmenleri” |
| Yer | Nerede? | “Türkiye” → “Bir büyükşehirdeki kamu hastaneleri” |
| Zaman | Ne zaman? | “Osmanlı dönemi” → “1839–1876 Tanzimat dönemi” |
| Değişken | Neyi ölçüyorum? | “Stres” → “İş stresi ve iş-aile çatışması” |
| İlişki türü | Nasıl bir ilişki? | “Etki” → “Aracı rol”, “farklılaşma”, “yordama” |
| Yöntem | Nasıl? | “İnceleme” → “Yarı yapılandırılmış görüşmelerle fenomenolojik çalışma” |
| Kuram | Hangi açıdan? | “Motivasyon” → “Öz-belirleme kuramı çerçevesinde motivasyon” |
| Kaynak / malzeme | Hangi veriyle? | “Fetvalar” → “Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu fetvaları” |
Yedi disiplinden huni örnekleri
Aşağıdaki tablolarda her disiplin için beş örnek bulacaksın. Her örnekte geniş alan, daraltılmış konu ve araştırılabilir bir çalışma başlığı yer alıyor. Başlıklar örnek amaçlıdır; kendi konunu Tez Merkezi ve literatür taramasıyla mutlaka kontrol et.
| Geniş alan | Daraltılmış konu | Araştırılabilir başlık |
|---|---|---|
| Okuma becerileri | İlkokulda akıcı okuma ve okuduğunu anlama | İlkokul 3. Sınıf Öğrencilerinde Akıcı Okuma Becerisi ile Okuduğunu Anlama Arasındaki İlişki |
| Öğretmen mesleği | Aday öğretmenlerde mesleki kaygı | Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Mesleki Kaygı Düzeylerinin Öğretmenlik Uygulaması Öncesi ve Sonrası Karşılaştırılması |
| Uzaktan eğitim | Çevrim içi derslerde katılım | Ortaokul Öğrencilerinin Çevrim İçi Derslere Katılımını Etkileyen Faktörler: Öğretmen Görüşleri |
| Özel eğitim | Kaynaştırma uygulamaları | Sınıf Öğretmenlerinin Kaynaştırma Öğrencilerine Yönelik Öz Yeterlik İnançları ile Tutumları Arasındaki İlişki |
| Matematik eğitimi | Problem çözmede strateji kullanımı | Ortaokul 6. Sınıf Öğrencilerinin Kesir Problemlerini Çözerken Kullandıkları Stratejiler: Bir Durum Çalışması |
| Geniş alan | Daraltılmış konu | Araştırılabilir başlık |
|---|---|---|
| Diyabet | Tip 2 diyabette ilaç uyumu | Tip 2 Diyabetli Bireylerde Sağlık Okuryazarlığı ile İlaç Uyumu Arasındaki İlişki |
| Hemşirelik | Yoğun bakımda deliryum | Yoğun Bakım Hemşirelerinin Deliryum Değerlendirmesine İlişkin Bilgi Düzeyleri ve Etkileyen Faktörler |
| Yaşlı sağlığı | Huzurevinde düşme riski | Huzurevinde Yaşayan Yaşlılarda Denge Egzersiz Programının Düşme Korkusuna Etkisi: Randomize Kontrollü Çalışma |
| Ağız ve diş sağlığı | Okul çağında diş fırçalama alışkanlığı | Okul Temelli Ağız Sağlığı Eğitiminin 8–10 Yaş Çocuklarda Plak İndeksine Etkisi |
| Ruh sağlığı | Sağlık çalışanlarında tükenmişlik | Acil Servis Hekimlerinde Tükenmişlik ile Ahlaki Sıkıntı Arasındaki İlişki |
| Geniş alan | Daraltılmış konu | Araştırılabilir başlık |
|---|---|---|
| Yenilenebilir enerji | Güneş panellerinde verim kaybı | Tozlanmanın Fotovoltaik Panel Verimine Etkisinin Yarı Kurak İklimde Deneysel Olarak İncelenmesi |
| Yapay zekâ | Görüntü işlemeyle kusur tespiti | Tekstil Kumaşlarında Evrişimli Sinir Ağları ile Yüzey Kusuru Tespiti |
| Yapı malzemeleri | Atık malzemeli beton | Atık Cam Tozunun Beton Basınç Dayanımı ve Su Emme Özelliklerine Etkisi |
| Ulaştırma | Kavşaklarda trafik akışı | Sinyalize Kavşaklarda Uyarlamalı Sinyal Kontrolünün Gecikme Sürelerine Etkisi: Benzetim Tabanlı Bir Çalışma |
| Makine | Pompalarda arıza öngörüsü | Santrifüj Pompalarda Titreşim Verisine Dayalı Makine Öğrenmesi ile Arıza Öngörüsü |
| Geniş alan | Daraltılmış konu | Araştırılabilir başlık |
|---|---|---|
| Pazarlama | Sosyal medya fenomenleri | Sosyal Medya Fenomenlerine Duyulan Güvenin Z Kuşağının Kozmetik Satın Alma Niyetine Etkisi |
| İnsan kaynakları | Hibrit çalışma | Hibrit Çalışma Modelinde Algılanan Örgütsel Desteğin İş Tatminine Etkisi: Bilişim Sektöründe Bir Araştırma |
| Finans | Borsa ve yatırımcı davranışı | Bireysel Yatırımcılarda Aşırı Güven Yanlılığı ile İşlem Sıklığı Arasındaki İlişki |
| Girişimcilik | KOBİ’lerde dijitalleşme | KOBİ’lerde Dijital Dönüşüm Hazırlığının İhracat Performansına Etkisi |
| Liderlik | Hizmetkâr liderlik | Hizmetkâr Liderliğin Hastane Çalışanlarının Örgütsel Bağlılığına Etkisinde Psikolojik Güçlendirmenin Aracı Rolü |
| Geniş alan | Daraltılmış konu | Araştırılabilir başlık |
|---|---|---|
| Göç | Göçmen çocuklarda uyum | Suriyeli Ortaokul Öğrencilerinin Okula Uyum Süreçleri: Nitel Bir Araştırma |
| Yaşlılık | Yaşlılarda yalnızlık | Kentte Yalnız Yaşayan 65 Yaş Üstü Bireylerde Sosyal Destek ve Yalnızlık Algısı |
| Medya | Haber dili | Ulusal Gazetelerde Kadına Yönelik Şiddet Haberlerinin Sunumu: Eleştirel Söylem Analizi |
| Psikoloji | Akıllı telefon kullanımı | Üniversite Öğrencilerinde Akıllı Telefon Bağımlılığı ile Uyku Kalitesi Arasındaki İlişkide Kaygının Aracı Rolü |
| Kent sosyolojisi | Kentsel dönüşüm | Kentsel Dönüşüm Sürecinde Yer Değiştiren Hanelerin Komşuluk İlişkilerindeki Değişim |
| Geniş alan | Daraltılmış konu | Araştırılabilir başlık |
|---|---|---|
| Din eğitimi | Gençlerin dinî bilgi kaynakları | Üniversite Öğrencilerinin Dinî Bilgi Edinmede Sosyal Medya Kullanımı |
| Tefsir | Belirli bir müfessirin yöntemi | Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır’ın Hak Dini Kur’an Dili Tefsirinde Kıraat Farklılıklarını Değerlendirme Yöntemi |
| Hadis | Hadis kaynaklarında bir konu | Kütüb-i Sitte’de Komşu Hakları ile İlgili Rivayetlerin Değerlendirilmesi |
| Din psikolojisi | Dindarlık ve iyi oluş | Yetişkinlerde Dinî Başa Çıkma Tarzları ile Psikolojik İyi Oluş Arasındaki İlişki |
| İslam hukuku | Güncel fıkhi meseleler | Kripto Paraların Fıkhi Değerlendirmesi: Çağdaş Fetva Kurullarının Yaklaşımları |
| Geniş alan | Daraltılmış konu | Araştırılabilir başlık |
|---|---|---|
| Ticaret hukuku | Arabuluculuk | Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Olarak Arabuluculuk ve Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar |
| Bilişim hukuku | Kişisel verilerin korunması | 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Kapsamında Açık Rızanın Geçerlilik Şartları |
| Ceza hukuku | Bilişim suçları | Türk Ceza Kanunu’nda Bilişim Sistemine Girme Suçu ve Yargıtay Kararları Işığında Değerlendirilmesi |
| İş hukuku | Uzaktan çalışma | Türk İş Hukukunda Uzaktan Çalışma Sözleşmesi ve İşverenin Gözetim Yetkisinin Sınırları |
| Aile hukuku | Velayet | Boşanma Davalarında Ortak Velayet: Yargıtay Kararları Çerçevesinde Bir İnceleme |
Adım adım tam örnek
Başlangıç: “Çalışanların mutluluğu” (çok geniş)
1. Alan → Örgütsel davranış
2. Tema → İş tatmini
3. Odak → Hibrit çalışma modelinin iş tatminine etkisi
4. Bağlam → İstanbul’daki bilişim şirketlerinde, haftada en az 2 gün uzaktan çalışan beyaz yakalı çalışanlar
5. İlişki → Algılanan örgütsel desteğin iş tatmini üzerindeki etkisi
Çalışma başlığı: “Hibrit Çalışma Modelinde Algılanan Örgütsel Desteğin İş Tatminine Etkisi: Bilişim Sektöründe Bir Araştırma”
Ana araştırma sorusu: “Hibrit çalışan bilişim sektörü çalışanlarında algılanan örgütsel destek, iş tatminini anlamlı düzeyde yordamakta mıdır?”
Bir ilçedeki tek bir ortaokulun 7-B sınıfındaki 18 öğrencinin salı günleri matematik dersine geç kalma nedenleri.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
- Çevre bilinci
- Kadın girişimciliği
- Çocuklarda ekran kullanımı
Konu daraltma kontrol listesi
0/6Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar