Teze Nereden Başlanır? · Ders 10/13
İyi Bir Tez Başlığı Yazmak
Tez başlığının uzunluğunu, anahtar kelimelerini, alt başlık ve “… Üzerine Bir İnceleme” gibi kalıpların doğru kullanımını 20 zayıf→güçlü örnekle öğrenirsin.
Başlık, tezinin en çok okunan cümlesidir. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde, Google Akademik’te, kütüphane kataloglarında ve özgeçmişinde insanlar önce başlığı görür; özeti okuyup okumamaya başlığa bakarak karar verir. İyi bir başlık, tezin ne hakkında olduğunu, kimlerle ve nasıl yapıldığını birkaç saniyede anlatır.
İyi bir başlığın özellikleri
- Bilgilendirici: Ana değişkenleri ya da olguyu, örneklemi ve gerektiğinde yöntemi ya da bağlamı içerir.
- Aranabilir: Okuyucunun veri tabanında yazacağı anahtar kelimeleri barındırır.
- Uyumlu: Amaç ve araştırma sorularıyla aynı değişkenleri, aynı terimlerle içerir.
- Öz: Gereksiz kelime içermez. Uygulamada 10–15 kelime civarı çoğu zaman makul bir uzunluktur; ancak evrensel bir kural yoktur ve bazı enstitüler kelime ya da karakter sınırı koyar. Kesin sınırı kendi enstitünün tez yazım kılavuzundan kontrol et.
- Doğru ilişki dili: Deneysel desende “etkisi”, ilişkisel desende “ilişki” ya da “yordayıcı rolü” kullanılır.
- Tarafsız: Sonucu önceden söylemez, değer yargısı içermez.
Başlığın yapı taşları
| Unsur | Örnek | Zorunlu mu? |
|---|---|---|
| Ana değişken(ler) / olgu | Matematik kaygısı, ev ödevi alışkanlıkları | Evet |
| İlişki türü | Arasındaki ilişki, etkisi, aracı rolü, karşılaştırılması | Nicel çalışmalarda genellikle evet |
| Örneklem | Ortaokul 7. sınıf öğrencileri, yoğun bakım hemşireleri | Genellikle evet |
| Bağlam / yer | Bilişim sektöründe, bir üniversite hastanesinde, Tanzimat döneminde | Gerektiğinde |
| Yöntem / desen | Nitel bir araştırma, randomize kontrollü çalışma, bir durum çalışması | Okuyucu için anlamlıysa |
| Kuramsal çerçeve | Öz-belirleme kuramı çerçevesinde | Kuram çalışmanın merkezindeyse |
Kalıpların kullanımı
Türk tez başlıklarında bazı kalıplar sıkça kullanılır. Bunlar yanlış değildir, ama bilinçli kullanılmalıdır. Bir kalıp başlığa bilgi katıyorsa kullan; yalnızca “akademik görünsün” diye ekleniyorsa çıkar.
| Kalıp | Uygun olduğu durum | Kaçınılacak durum |
|---|---|---|
| “… Üzerine Bir İnceleme” | Kuramsal, kavramsal, metin veya eser incelemeleri (ör. hukuk, edebiyat, ilahiyat, tarih). | Değişkenleri belli nicel bir çalışmada; burada “ilişki”, “etki” gibi net ifadeler daha bilgilendiricidir. |
| “… Hakkında Bir Araştırma” / “Bir Araştırma” | Alt başlıkta sektör veya bağlamı vermek için (“: Bilişim Sektöründe Bir Araştırma”). | Ana başlığa bilgi katmadan sona eklendiğinde. |
| “… Örneği” | Belirli bir kurum, il veya vakanın incelendiği çalışmalar (“: Kayseri Örneği”). | Örnek, çalışmanın özünü değil sadece veri toplanan yeri gösteriyorsa ve önemli değilse. |
| “…: Bir Durum Çalışması” / “Nitel Bir Araştırma” | Yöntemin okuyucu için önemli olduğu nitel çalışmalar. | Tüm çalışmalara alışkanlıkla eklendiğinde. |
| “… Işığında”, “… Çerçevesinde” | Bir kuram, mevzuat ya da yargı kararlarına dayalı incelemeler. | Kuram aslında çalışmanın merkezinde değilse. |
| “… Açısından Değerlendirilmesi” | Belirli bir bakış açısının (hukuki, etik, ekonomik) öne çıktığı çalışmalar. | Hangi açıdan değerlendirildiği belirsiz kaldığında. |
20 zayıf → güçlü başlık örneği
| # | Zayıf başlık | Güçlü başlık | Ne düzeldi? |
|---|---|---|---|
| 1 | Eğitimde Teknoloji | Dinamik Geometri Yazılımı ile Desteklenen Öğretimin 7. Sınıf Öğrencilerinin Çokgenler Konusundaki Başarısına Etkisi | Alan yerine değişken, örneklem ve konu eklendi. |
| 2 | Hemşirelerde Stres Üzerine Bir İnceleme | Üniversite Hastanesinde Çalışan Hemşirelerde İş Stresinin Vardiya Türü ve Çalışma Birimine Göre İncelenmesi | Belirsiz “inceleme” yerine neyin neye göre incelendiği yazıldı. |
| 3 | Sosyal Medyanın Gençler Üzerindeki Olumsuz Etkileri | Üniversite Öğrencilerinde Sosyal Medya Bağımlılığı ile Uyku Kalitesi Arasındaki İlişki | Sonucu önceden söyleyen “olumsuz” ve ilişkisel desende yanlış olan “etki” çıkarıldı. |
| 4 | Diyabet Hastalarına Yönelik Bir Çalışma | Tip 2 Diyabetli Bireylerde Sağlık Okuryazarlığı ile İlaç Uyumu Arasındaki İlişki | Değişkenler ve hastalık türü belirtildi. |
| 5 | Betonun Dayanımının Artırılması | Atık Cam Tozunun Beton Basınç Dayanımı ve Su Emme Özelliklerine Etkisi | Bağımsız ve bağımlı değişkenler belirtildi. |
| 6 | Liderlik ve Çalışanlar | Hizmetkâr Liderliğin Örgütsel Bağlılığa Etkisinde Psikolojik Güçlendirmenin Aracı Rolü | Liderlik türü, sonuç değişkeni ve mekanizma eklendi. |
| 7 | Türkiye’de Göçmen Çocukların Tüm Sorunları ve Çözüm Önerileri | Suriyeli Ortaokul Öğrencilerinin Okula Uyum Süreçleri: Nitel Bir Araştırma | Aşırı geniş ve iddialı kapsam daraltıldı; yöntem eklendi. |
| 8 | Arabuluculuk | Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Olarak Arabuluculuk ve Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar | Tek kelimelik başlık, hukuki kurum ve odakla somutlaştı. |
| 9 | Hadislerde Komşuluk | Kütüb-i Sitte’de Komşu Hakları ile İlgili Rivayetlerin Değerlendirilmesi | Taranacak hadis külliyatı (Kütüb-i Sitte), alt konu (komşu hakları) ve inceleme türü netleşti. |
| 10 | Öğretmenlerin Tükenmişliği Hakkında Bir Araştırma: Bir Çalışma | Okul Öncesi Öğretmenlerinde Duygusal Emek ve Tükenmişlik: Psikolojik Dayanıklılığın Aracı Rolü | Tekrarlı ve bilgi taşımayan kalıplar çıkarıldı. |
| 11 | Yapay Zekâ Destekli Kumaş Kusuru Tespiti İçin CNN Tabanlı Bir Yaklaşımın Geliştirilmesi ve Uygulanması Üzerine Kapsamlı Bir İnceleme | Tekstil Kumaşlarında Evrişimli Sinir Ağları ile Yüzey Kusuru Tespiti | Gereksiz uzunluk ve kısaltma (CNN) çıkarıldı; anahtar terim Türkçe yazıldı. |
| 12 | Öğrenciler Neden Okula Gelmiyor? | Ortaokul Öğrencilerinin Okula Devamsızlık Nedenlerine İlişkin Öğrenci, Veli ve Öğretmen Görüşleri | Gündelik soru biçimi akademik ve bilgilendirici bir başlığa dönüştü. |
| 13 | Z Kuşağı ve Fenomenler | Sosyal Medya Fenomenlerine Duyulan Güvenin Z Kuşağının Kozmetik Satın Alma Niyetine Etkisi | Değişkenler ve ürün kategorisi eklendi. |
| 14 | Yaşlılar İçin Egzersizin Önemi | Huzurevinde Yaşayan Yaşlılarda Denge Egzersiz Programının Düşme Korkusuna Etkisi: Randomize Kontrollü Çalışma | “Önemi” yerine test edilen müdahale, sonuç ve desen yazıldı. |
| 15 | Kişisel Veriler ve Hukuk | 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Kapsamında Açık Rızanın Geçerlilik Şartları | Kanun ve incelenen kavram belirtildi. |
| 16 | Güneş Panelleri ve Toz | Tozlanmanın Fotovoltaik Panel Verimine Etkisinin Yarı Kurak İklimde Deneysel Olarak İncelenmesi | Bağlam (iklim) ve yöntem (deneysel) eklendi. |
| 17 | Kentsel Dönüşümün İnsanlara Etkisi | Kentsel Dönüşüm Sürecinde Yer Değiştiren Hanelerin Komşuluk İlişkilerindeki Değişim | Belirsiz “insanlar” ve “etki” yerine örneklem ve incelenen olgu yazıldı. |
| 18 | Gazetelerde Kadın | Ulusal Gazetelerde Kadına Yönelik Şiddet Haberlerinin Sunumu: Eleştirel Söylem Analizi | Malzeme, konu ve analiz yöntemi netleşti. |
| 19 | Çocuklar ve Tablet Kullanımının Dil Gelişimine Zararları | 3–5 Yaş Çocuklarda Günlük Ekran Süresi ile Alıcı Dil Becerileri Arasındaki İlişki | Önyargılı “zararları” çıkarıldı; ölçülebilir değişkenler yazıldı. |
| 20 | Yatırımcı Psikolojisi Üzerine Bir İnceleme | Bireysel Yatırımcılarda Aşırı Güven Yanlılığı ile İşlem Sıklığı Arasındaki İlişki | Genel “psikoloji” yerine belirli bir yanlılık ve davranış göstergesi yazıldı. |
Ayrıntılı karşılaştırmalar
Akıllı Telefon Kullanımının Üniversite Öğrencilerinin Uyku Kalitesine Etkisi (kesitsel anket çalışması)
Ortaokul Öğrencilerinde Matematik Kaygısı Üzerine Bir İnceleme (nicel ilişkisel çalışma)
Başlık: Öğretmenlerin Dijital Yeterlikleri
Amaç: Öğretmenlerin teknoloji kabulü ile öz yeterlik inançları arasındaki ilişkiyi incelemek.
Başlık yazma adımları
Adım adım başlık
- 1
Anahtar kelimeleri listele
Çalışmanı en iyi anlatan 4–6 anahtar kelimeyi yaz: değişkenler, örneklem, bağlam, yöntem. Bu kelimeler özet sayfasındaki anahtar kelimelerle büyük ölçüde örtüşmeli.
- 2
İlişkiyi ekle
Değişkenler arasındaki ilişkiyi tasarımına uygun sözcükle bağla: ilişki, etki, yordayıcı rolü, aracı rolü, karşılaştırılması, görüşleri, deneyimleri.
- 3
Taslak başlıkları üret
En az 5 farklı taslak yaz. Bazılarında alt başlık kullan, bazılarında kullanma.
- 4
Kısalt
Her kelime için “Bu kelime çıkarsa anlam kaybolur mu?” diye sor. “Bir araştırma”, “bir çalışma”, “kapsamlı” gibi bilgi taşımayan kelimeleri çıkar.
- 5
Aranabilirliği test et
Başlıktaki anahtar kelimelerle YÖK Ulusal Tez Merkezi ve Google Akademik’te arama yap. Benzer çalışmaların başlıklarına bak; seninki onlardan ayırt edilebilir mi?
- 6
Danışmanınla son hâlini belirle
İngilizce başlığı da (enstitüler genellikle ister) Türkçe başlıkla birebir uyumlu olacak şekilde hazırla ve danışmanına onaylat.
İlişkisel: “de ile Arasındaki İlişki”
Deneysel: “ın in ine Etkisi”
Aracılık: “in ye Etkisinde / ile Arasındaki İlişkide nin Aracı Rolü”
Düzenleyicilik: “ ile Arasındaki İlişkide nin Düzenleyici Rolü”
Karşılaştırmalı: “in Düzeylerinin ne Göre İncelenmesi”
Nitel: “ın ya İlişkin Deneyimleri/Görüşleri: ”
Kuramsal/doktrinel: “: Işığında Bir İnceleme”
Geliştirme: “ İçin Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
1) “Öğrencilerde Okuma”
2) “Hastanelerde Hasta Memnuniyeti Üzerine Bir İnceleme”
3) “E-Ticaret ve Tüketiciler”
Tez başlığı kontrol listesi
0/8Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar