Teze Nereden Başlanır? · Ders 11/13

Tez Önerisi Hazırlama, İş-Zaman Çizelgesi ve Öneri Savunması

Tez önerisinin bölümlerini, gerçekçi bir çalışma takvimi ve iş-zaman çizelgesi hazırlamayı, tam bir öneri özeti örneğini ve öneri savunmasına hazırlanmayı öğrenirsin.

25 dk 3 soru 2 uygulamaTemel düzey

Tez önerisi (İngilizce proposal), tezini yazmadan önce ne yapacağını, neden yapacağını, nasıl yapacağını ve ne zaman bitireceğini anlatan plan belgesidir. Bir mimarın binayı inşa etmeden önce çizdiği proje gibidir: ne kadar iyi hazırlanırsa inşaat o kadar sorunsuz ilerler.

İyi bir öneri sana üç şey kazandırır: danışmanınla ve komitenle aynı resme bakmanı sağlar, etik kurul başvurusunun temelini oluşturur ve tezin giriş ile yöntem bölümlerinin ilk taslağı hâline gelir. Yani öneriye harcadığın emek boşa gitmez; tezine dönüşür.

Yönetmelik ve enstitü farkları

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne göre doktora öğrencileri yeterlik sınavını geçtikten sonra tez önerisini tez izleme komitesi (TİK) önünde sözlü olarak savunur; yönetmelik bu savunma için bir süre (yeterlik sonrası en geç altı ay) ve raporun savunmadan belirli bir süre önce (en az on beş gün) komite üyelerine dağıtılmasını öngörür. Yüksek lisansta ise tez önerisinin biçimi ve savunulup savunulmayacağı üniversiteden üniversiteye büyük farklılık gösterir: kimi enstitüler yalnızca bir “tez konusu/öneri formu” ister, kimileri sunum yaptırır. Yönetmelik zaman zaman güncellendiği için süreleri ve formları her zaman kendi enstitünün güncel yönetmeliğinden ve tez yazım kılavuzundan kontrol et.

Tez önerisinin bölümleri

Enstitülerin öneri formları farklı başlıklar içerebilir, ancak içerik büyük ölçüde aynıdır. Aşağıdaki yapı, çoğu öneri formuna uyarlanabilecek kapsamlı bir çerçevedir.

Komitenin önerinizde ilk baktığı yer: amaç–yöntem uyumu

tez-onerisi-formu_v2.docxGözden Geçir · Yorumlar

DosyaGirişEkleTasarımDüzenBaşvurularGözden Geçir

3. AMAÇ VE YÖNTEM

Araştırma Sorusu 1: Lise öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeyleri nedir?¹ → Dijital Okuryazarlık Ölçeği; betimsel istatistikler.²

Araştırma Sorusu 2: Dijital okuryazarlık düzeyi, öğretmenlerin derslerinde teknoloji kullanımını yordamakta mıdır?³ → Ölçek + Teknoloji Kullanım Formu; frekans ve yüzde.⁴

Araştırma Sorusu 3: Öğretmenler, teknoloji kullanımında karşılaştıkları güçlükleri nasıl deneyimlemektedir?⁵ → Yarı yapılandırılmış görüşme (n = 12); tematik analiz.⁶

1Betimsel soru
“Nedir/ne düzeydedir” soruları betimsel istatistikle (ortalama, standart sapma) yanıtlanır.
2Uyumlu
Soru ile analiz uyumlu.
3Yordama sorusu
“Yordamakta mıdır” ifadesi regresyon analizi gerektirir.
4Uyumsuz
Frekans ve yüzde bir yordama sorusunu yanıtlayamaz. Komite bunu hemen fark eder. Doğrusu: basit doğrusal regresyon (varsayımlar sağlanıyorsa).
5Nitel soru
“Nasıl deneyimlemektedir” nitel bir sorudur; ölçekle değil görüşmeyle yanıtlanır. Bu öneri karma desen gerektirir ve yöntemde bu açıkça belirtilmelidir.
6Uyumlu
Nitel soru için uygun veri toplama ve analiz. Katılımcı sayısının veri doygunluğuna göre belirleneceği de yazılabilir.

Her araştırma sorusunun karşılığında bir veri kaynağı ve bir analiz yöntemi bulunmalıdır. Örnek metin kurgusaldır; atıflar yalnızca biçimi göstermek içindir.

Tez önerisinin tipik bölümleri

Bölüm	İçerik	Tipik uzunluk (yüksek lisans)
Başlık (Türkçe ve İngilizce)	Çalışma başlığı	1 satır
Özet ve anahtar kelimeler	Problem, amaç, yöntem ve beklenen katkının kısa özeti	200–300 kelime
Giriş ve problem durumu	Bağlam, bilinenler, boşluk, gereklilik	1–3 sayfa
Amaç ve araştırma soruları / hipotezler	Genel amaç, alt amaçlar, sorular, hipotezler	0,5–1 sayfa
Önem ve özgün değer	Kuramsal ve uygulamaya yönelik katkılar; özgünlük	0,5–1 sayfa
Kuramsal çerçeve / literatür özeti	Temel kavramlar, kuram, ilgili çalışmaların özeti	3–8 sayfa
Yöntem	Desen, evren-örneklem, veri toplama araçları, işlem, analiz, etik	2–5 sayfa
Varsayımlar ve sınırlılıklar	Çalışmaya özgü varsayımlar ve sınırlar	0,5 sayfa
Çalışma takvimi (iş-zaman çizelgesi)	Aşamalar ve süreleri	Tablo
Bütçe ve kaynaklar (gerekiyorsa)	Malzeme, ölçek izinleri, seyahat; BAP desteği varsa	Tablo
Olası riskler ve B planı	Veri erişimi, izin, cihaz arızası vb. riskler ve önlemler	0,5 sayfa
Kaynakça	Öneride atıf yapılan kaynaklar	Genellikle 20–50 kaynak

Bölüm bölüm ipuçları

Öneriyi yazma sırası

1
Önce amaç ve sorular
Önerinin kalbi amaç ve araştırma sorularıdır. Önce bunları netleştir; diğer bölümler bunlara hizmet eder.
2
Sonra yöntem
Her soruyu hangi veriyle ve hangi analizle yanıtlayacağını yaz. Örneklem büyüklüğünü nasıl belirleyeceğini (ör. güç analizi için G*Power gibi bir araç ya da evren büyüklüğüne dayalı hesap) ve ölçme araçlarının geçerlik-güvenirlik bilgilerini ekle.
3
Problem durumu ve önem
Amaç netleştikten sonra problemi ve boşluğu, amaçla birebir uyumlu biçimde yaz.
4
Literatür özeti
Önerideki literatür, tezdeki kadar kapsamlı değildir; komiteye alanı bildiğini ve boşluğun gerçek olduğunu göstermeye yeter.
5
Takvim, bütçe, riskler
Gerçekçi bir iş-zaman çizelgesi ve olası riskler için B planı ekle.
6
En son özet ve başlık
Özeti, tüm bölümler bittikten sonra yaz; başlığı da son hâline getir.

Word örneğiÖneride yöntem anlatımı

taslak_oneride-yontem-anlatimi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık

Veriler anket ile toplanacak ve SPSS ile analiz edilecektir.

Word örneğiÖnerinin özgün değeri

taslak_onerinin-ozgun-degeri.docxDeğişiklikleri İzle: Açık

Bu konu daha önce çalışılmamış olup tez özgündür.

Tez önerisi şablonu

Doldurulabilir şablonTez önerisi şablonu

sablon_tez-onerisi-sablonu.docx0/16 alan dolu

TEZ ÖNERİSİ

Öğrenci: | Program: | Danışman:

1. Başlık

Türkçe:

İngilizce:

2. Özet (200–300 kelime) ve anahtar kelimeler (3–5)

3. Giriş ve Problem Durumu

4. Amaç, Alt Amaçlar, Araştırma Soruları / Hipotezler

Genel amaç:

Alt amaçlar / sorular: 1. 2. 3.

Hipotezler (nicel ise): H1: H2:

5. Araştırmanın Önemi ve Özgün Değeri

6. Kuramsal Çerçeve ve İlgili Araştırmalar (özet)

7. Yöntem

7.1. Araştırma deseni:

7.2. Evren ve örneklem / çalışma grubu: (örneklem hesabı: )

7.3. Veri toplama araçları:

7.4. Veri toplama süreci:

7.5. Veri analizi:

7.6. Etik:

8. Varsayımlar ve Sınırlılıklar

9. Çalışma Takvimi (iş-zaman çizelgesi)

10. Bütçe ve Kaynaklar (gerekiyorsa)

11. Olası Riskler ve B Planı

12. Kaynakça

Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.

Tam örnek: Tez önerisi özeti

Gerçek örnekYüksek lisans tez önerisi özeti (eğitim bilimleri)

ornek_yuksek-lisans-tez-onerisi-ozeti-eg.docx

Başlık: Ortaokul 7. Sınıf Öğrencilerinde Matematik Kaygısı ile Ev Ödevi Alışkanlıkları Arasındaki İlişki

Özet: Matematik kaygısının öğrencilerin matematik başarısıyla olumsuz yönde ilişkili olduğu alanyazında sıklıkla raporlanmaktadır. Ev ödevleri, öğrencilerin okul dışında matematikle en sık karşılaştığı durumlardan biri olmasına karşın, ev ödevi alışkanlıklarının matematik kaygısıyla ilişkisi ortaokul düzeyinde sınırlı biçimde ve çoğunlukla ödeve ayrılan süre gibi tek bir göstergeyle incelenmiştir. Bu araştırmanın amacı, ortaokul 7. sınıf öğrencilerinde matematik kaygısı ile ev ödevi alışkanlıkları (süre, düzen, yardım alma ve erteleme) arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma ilişkisel tarama modelinde desenlenecektir. Çalışmanın örneklemini [il] merkezindeki resmî ortaokullardan küme örnekleme yoluyla seçilecek yaklaşık 350 öğrenci oluşturacaktır. Veriler, Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışması yapılmış bir matematik kaygısı ölçeği ve araştırmacı tarafından geliştirilecek ev ödevi alışkanlıkları anketiyle toplanacaktır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizleri kullanılacaktır. Araştırmanın bulgularının, öğretmen ve velilerin ev ödevi sürecini kaygıyı azaltacak biçimde yapılandırmasına yönelik öneriler geliştirilmesine katkı sağlaması beklenmektedir.

Anahtar kelimeler: matematik kaygısı, ev ödevi, ortaokul, akademik erteleme

Çalışma takvimi ve iş-zaman çizelgesi

İş-zaman çizelgesi (Gantt şemasına benzer bir tablo), tezin aşamalarını aylara yayar. Komite, çizelgeye bakarak planının gerçekçi olup olmadığını değerlendirir; sen de çizelge sayesinde nerede geride kaldığını erken fark edersin.

Gerçekçi takvim hazırlama

1
Son tarihten geriye doğru planla
Enstitünün azami süresini, savunma ve tez teslim tarihlerini, dönem kayıt tarihlerini işaretle. Sonra geriye doğru: savunma → jüri okuma süresi → son düzeltmeler → yazım → analiz → veri toplama → izinler.
2
Bağımlı işleri belirle
Bazı işler diğerleri bitmeden başlayamaz: etik kurul onayı olmadan veri toplanamaz; veri toplanmadan analiz yapılamaz. Bu zinciri tabloya yansıt.
3
Paralel işleri kullan
Etik kurul yanıtını beklerken literatür bölümünü yazabilir, veri toplarken yöntem bölümünü tamamlayabilirsin.
4
Tampon süre ekle
Her ana aşamaya yaklaşık %20–30 ek süre koy. İzinler gecikir, katılımcılar yanıt vermez, cihaz arızalanır, danışman geri bildirimi beklenenden uzun sürer.
5
Okul ve kurum takvimini hesaba kat
Okullarda veri toplayacaksan yaz tatilini ve sınav haftalarını; hastanede veri toplayacaksan yoğun dönemleri; sahada çalışacaksan mevsimi dikkate al.
6
Kilometre taşları koy
Her ayın sonunda somut bir çıktı tanımla (ör. “Mart sonu: etik kurul onayı alınmış”, “Haziran sonu: veri girişi tamamlanmış”).

Örnek iş-zaman çizelgesi (yüksek lisans, 12 ay; ■ = o ayda yapılacak)

İş paketi	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12
Literatür taraması	■	■	■	■
Tez önerisinin hazırlanması ve onayı	■	■
Ölçek izinleri, etik kurul ve kurum izni		■	■
Anket geliştirme ve pilot uygulama			■	■
Giriş ve kuramsal çerçevenin yazımı			■	■	■
Asıl veri toplama					■	■
Yöntem bölümünün yazımı				■	■
Veri girişi, temizleme ve analiz						■	■
Bulgular bölümünün yazımı							■	■
Tartışma, sonuç ve öneriler								■	■
Danışman geri bildirimi ve düzeltmeler									■	■
Biçim kontrolü, benzerlik raporu, teslim										■	■
Tampon süre ve savunma											■	■

Kilometre taşları tablosu

Ay sonu	Kilometre taşı	Kontrol
2. ay	Tez önerisi danışmana teslim edildi / onaylandı	Onay formu
3. ay	Etik kurul ve kurum izinleri alındı	Onay yazıları
4. ay	Pilot uygulama tamamlandı, araç son hâline getirildi	Pilot raporu
6. ay	Asıl veri toplama tamamlandı	Veri seti
7. ay	Analizler tamamlandı	Analiz çıktıları
9. ay	Tam ilk taslak danışmana teslim edildi	Taslak dosya
11. ay	Tez enstitüye teslim edildi	Teslim belgesi
12. ay	Savunma yapıldı	Tutanak

Doldurulabilir şablonRisk ve B planı tablosu

sablon_risk-ve-b-plani-tablosu.docx0/1 alan dolu

Risk | Olasılık (düşük/orta/yüksek) | Etki | Önlem / B planı

Etik kurul onayının gecikmesi | Orta | Veri toplama kayar | Başvuruyu erken yap; beklerken literatür ve yöntem bölümlerini yaz

Katılımcı sayısına ulaşılamaması | Orta | Örneklem gücü düşer | Ek okul/kurum listesi hazırla; çevrim içi uygulama seçeneği

Ölçek izninin gelmemesi | Düşük | Araç değişir | Alternatif ölçek belirle

Cihaz arızası (deneysel) | Düşük | Deneyler durur | Başka laboratuvarla ön görüşme yap

| | |

Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.

Öneri savunması

Öneri savunması (doktorada TİK önünde, yüksek lisansta enstitüye göre değişen bir sunum ya da toplantı) bir sınav değil, bir ortak akıl toplantısıdır. Komite çalışmanın yapılabilir, özgün ve yöntemsel olarak sağlam olup olmadığını değerlendirir ve iyileştirme önerir. Sonuç kabul, düzeltme ya da ret olabilir; düzeltme kararı oldukça yaygındır ve başarısızlık anlamına gelmez. Doktorada düzeltme kararı verilen öneri için yönetmelik kısa bir süre (bir ay) öngörür; bu süre içinde düzeltilmiş öneriyle yeniden komite önüne çıkarsın ve kabul ya da ret kararı verilir. Güncel süreyi kendi enstitünün yönetmeliğinden kontrol et.

Savunmaya hazırlık

1
Raporu zamanında dağıt
Öneri raporunu yönetmelikte ve enstitü kurallarında belirtilen süre içinde komite üyelerine ulaştır. Geç gelen rapor okunmamış rapordur.
2
15–20 dakikalık sunum hazırla
Önerilen akış: başlık → problem ve boşluk (2 slayt) → amaç ve sorular (1–2 slayt) → kuramsal çerçeve/model (1 slayt) → yöntem (3–4 slayt) → takvim (1 slayt) → beklenen katkı (1 slayt). Slaytlarda uzun paragraf yerine kısa maddeler ve şekiller kullan. Süreyi enstitüne göre ayarla.
3
Olası soruları listele ve yanıtla
Aşağıdaki soru listesini kendi çalışmana uyarla, yanıtlarını yazılı hazırla ve danışmanınla prova yap.
4
Not al, savunmaya girme
Eleştirilere savunmacı değil, açık bir tavırla yaklaş. “Bu çok değerli bir öneri, şu açıdan düşünmemiştim; danışmanımla değerlendirip öneriye ekleyeceğim” demek, tartışmaya girmekten çok daha profesyoneldir.
5
Toplantıdan sonra düzeltme listesi çıkar
Komitenin önerilerini madde madde yaz, her birine nasıl yanıt verdiğini gösteren bir “düzeltme tablosu” hazırla ve düzeltilmiş öneriyle birlikte sun.

Öneri savunmasında sık sorulan sorular

Soru	İyi yanıtın içermesi gerekenler
Bu çalışmanın özgün katkısı nedir?	Taramaya dayalı boşluk ve tezin bunu nasıl doldurduğu; tek cümlelik net katkı ifadesi.
Neden bu örneklem?	Kuramsal gerekçe ve erişim; genellenebilirlik sınırlarının farkında olduğunu göstermek.
Örneklem büyüklüğünü nasıl belirlediniz?	Güç analizi veya evren temelli hesap; varsayılan etki büyüklüğü, anlamlılık düzeyi ve güç.
Bu ölçek neden seçildi?	Türkçe geçerlik-güvenirlik bilgileri, alt boyutlar, örneklemine uygunluğu, kullanım izni.
Bu desen nedensel çıkarıma izin veriyor mu?	Desenin sınırlarını açıkça kabul etmek; ilişki dili kullanacağını belirtmek.
Veri toplayamazsanız ne yapacaksınız?	Risk ve B planı tablosu.
Takviminiz gerçekçi mi?	İzin süreleri, tampon süreler, kilometre taşları.
Hangi kurama dayanıyorsunuz ve neden?	Kuramın temel önermeleri ve araştırma modeliyle bağlantısı.

Word örneğiEleştiriye yanıt

taslak_elestiriye-yanit.docxDeğişiklikleri İzle: Açık

“Hocam bu konuyu zaten çok okudum, örneklemim yeterli, değiştirmeye gerek yok.”

Doldurulabilir şablonDüzeltme tablosu şablonu

sablon_duzeltme-tablosu-sablonu.docx0/7 alan dolu

Komite üyesi | Öneri / eleştiri | Yapılan düzeltme | Öneride sayfa no

| | |

Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.

Kendini dene

Tez önerisini yazarken genellikle en son yazılması önerilen bölüm hangisidir?

Kendini dene

İş-zaman çizelgesinde “tampon süre” eklemenin temel nedeni nedir?

Kendini dene

Öneri savunmasında bir komite üyesi örneklem büyüklüğünüzü yetersiz bulduğunda en uygun tepki hangisidir?

Uygulama

Kendi tezin için 12 aylık (doktora için 24–36 aylık) bir iş-zaman çizelgesi taslağı hazırla. En az 10 iş paketi, 5 kilometre taşı ve 3 risk–önlem satırı içersin.

uygulama_cevabim.docxTaslak

Tez önerisi kontrol listesi

0/10

Takıldığın bir yer mi var?

Bu konuda sık sorulanlar