Lisans, Yüksek Lisans ve Doktora Süreçleri · Ders 1/13
Türkiye’de Tez Süreçlerine Genel Bakış
Lisans, yüksek lisans ve doktora tezlerinin hangi kurallarla yürüdüğünü, kimlerin söz sahibi olduğunu ve resmî belgeleri nerede bulacağını öğrenirsin.
Tez yazmak yalnızca bilimsel bir iş değildir; aynı zamanda resmî bir süreçtir. Konunu ne kadar iyi çalışırsan çalış, bir formu zamanında vermediğin, bir dilekçeyi yanlış birime ilettiğin ya da bir son tarihi kaçırdığın için dönem kaybedebilirsin. Bu modül, Türkiye’de lisans bitirme tezinden doktora savunmasına kadar uzanan idari yolu adım adım haritalandırır.
Üç seviye, üç farklı mantık
| Özellik | Lisans bitirme tezi/projesi | Yüksek lisans tezi | Doktora tezi |
|---|---|---|---|
| Dayanak | Üniversitenin lisans yönetmeliği ve bölüm esasları | YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği + üniversite yönetmeliği + enstitü esasları | Aynı çerçeve; ek olarak yeterlik ve TİK hükümleri |
| Zorunlu mu? | Bölüme göre değişir; bazı bölümlerde zorunlu ders, bazılarında yok | Tezli programda zorunlu; tezsizde yerine dönem projesi | Her zaman zorunlu |
| Beklenen katkı | Yöntemi doğru uygulamayı göstermek | Bilimsel yöntemi bağımsız kullanabildiğini göstermek | Alana özgün katkı yapmak |
| Kim değerlendirir? | Danışman ve/veya bölüm komisyonu | Jüri (genel çerçevede danışman dâhil 3 veya 5 öğretim üyesi) | Jüri (genel çerçevede 5 öğretim üyesi) + öncesinde TİK |
| Tipik uzunluk | Çoğunlukla 20–60 sayfa | Çoğunlukla 60–150 sayfa | Çoğunlukla 120–300 sayfa |
| Kamuya açılma | Genellikle bölüm arşivi | YÖK Ulusal Tez Merkezi | YÖK Ulusal Tez Merkezi |
Süreçteki aktörler
- Enstitü
- Lisansüstü programları yürüten birim (ör. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Enstitüsü). Bazı üniversitelerde tek bir “Lisansüstü Eğitim Enstitüsü” vardır. Kayıt, danışman atama, jüri, mezuniyet gibi resmî işlemler buradan geçer.
- Enstitü Anabilim Dalı (EABD) Başkanlığı
- Programın bağlı olduğu akademik birim. Danışman önerisi, jüri önerisi, ders açılması gibi kararlar genellikle önce burada alınır, sonra enstitüye iletilir.
- Enstitü Yönetim Kurulu (EYK)
- Danışman atanması, jüri onayı, süre uzatma, kayıt dondurma gibi kararları resmîleştiren kurul. Bir işlemin “kesinleşmesi” çoğu zaman EYK kararıyla olur; bu yüzden toplantı takvimini bilmek önemlidir.
- Tez danışmanı
- Tez çalışmanı yönlendiren ve resmî süreçlerde imzası gereken öğretim üyesi. Bilimsel rehberliğin yanında tez önerisi, teslim ve jüri önerisi gibi adımları başlatan kişidir.
- Senato esasları
- Üniversite senatosunun, ulusal yönetmeliğin bıraktığı boşlukları doldurmak için çıkardığı kurallar: benzerlik oranı eşiği, yayın şartı, tez önerisinin biçimi, yeterlik puanlaması gibi.
Kural hiyerarşisini doğru okumak
- 1
Kanun
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu genel çerçeveyi verir. Günlük tez işlerinde nadiren doğrudan başvurursun.
- 2
YÖK yönetmeliği
YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği; danışman, jüri, yeterlik, TİK, azami süreler gibi temel kuralları koyar. Güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde (mevzuat.gov.tr) bulabilirsin.
- 3
Üniversitenin lisansüstü yönetmeliği
Üniversite, YÖK yönetmeliğine aykırı olmamak şartıyla ayrıntıları belirler. Çoğu zaman en çok işine yarayacak metin budur.
- 4
Senato ve enstitü esasları/yönergeleri
Benzerlik eşiği, yayın şartı, form şablonları, teslim adımları gibi pratik kurallar.
- 5
Tez yazım kılavuzu
Sayfa düzeni, kapak, bölüm sırası, kaynak gösterme stili. Biçim kontrolünde enstitü bu metne bakar.
- 6
Akademik takvim ve duyurular
Son tarihler burada ilan edilir. Bir duyuru, yönetmeliği değiştiremez; ama uygulamadaki son günü belirler.
“Bir arkadaşım düzeltme için altı ay süre verildiğini söyledi, ben de rahat rahat çalışırım.”
Üç seviyenin kuş bakışı yol haritası
Lisans bitirme tezi/projesi
- 1
Konu ve danışman
Bölümün ilan ettiği konu listesinden ya da kendi önerinle danışman eşleşmesi.
- 2
İş planı
Danışmanla dönem takvimi ve ara teslimler belirlenir.
- 3
Ara rapor(lar)
Literatür, yöntem ve ilk bulgular danışmana sunulur.
- 4
Final teslim
Bölüm kılavuzuna uygun metin, varsa benzerlik raporu ile teslim edilir.
- 5
Sunum ve not
Komisyon veya danışman önünde sunum; rubrikle değerlendirme.
Tezli yüksek lisans
- 1
Kayıt ve danışman atanması
Genellikle ilk yarıyıl içinde danışman atanır.
- 2
Ders dönemi ve seminer
Zorunlu ve seçmeli dersler, seminer dersi.
- 3
Tez önerisi ve etik kurul
Enstitüye göre resmî bir öneri formu ve gerekiyorsa etik kurul onayı.
- 4
Tez dönemi
Uzmanlık alan dersi ve tez çalışması; danışmanla düzenli görüşmeler.
- 5
Teslim, benzerlik raporu, jüri
Biçim kontrolü, benzerlik raporu, jüri önerisi ve atanması.
- 6
Savunma ve sonuç
Kabul, düzeltme veya ret.
- 7
Ciltleme ve YÖK Ulusal Tez Merkezi
Son nüsha, tez veri giriş formu, elektronik yükleme ve mezuniyet.
Doktora
- 1
Ders aşaması
Dersler ve seminer tamamlanır.
- 2
Doktora yeterlik sınavı
Yazılı ve sözlü bölümlerden oluşur.
- 3
Tez izleme komitesi (TİK)
Yeterliği başaran öğrenci için kısa süre içinde (yaygın düzenlemede bir ay) kurulur.
- 4
Tez önerisi savunması
TİK önünde, yaygın düzenlemede yeterlikten sonraki altı ay içinde savunulur.
- 5
Altı aylık TİK raporları
Tez boyunca yılda iki kez yazılı ilerleme raporu ve TİK toplantısı.
- 6
Yayın şartı (varsa)
Birçok üniversitede savunmadan önce yayın şartı aranır; kuruma göre değişir.
- 7
Savunma, düzeltme, mezuniyet
Jüri, sonuç, cilt ve YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Programım: Eğitim Bilimleri EABD, Eğitim Programları ve Öğretim Tezli YL
Dayanak metinler (indirme tarihi): YÖK LEÖ Yönetmeliği (09/2026), Üniversite LEÖ Yönetmeliği (09/2026), Enstitü Tez Yazım Kılavuzu (09/2026)
Danışman atanma son günü: akademik takvimde ilan edilen tarih
Tez önerisi: enstitümde zorunlu, form EABD üzerinden
Benzerlik eşiği: enstitü esaslarında yazan oran (raporda filtre ayarları da belirtilmiş)
Düzeltme süresi (YL): yönetmelikte yazan süre; tutanaktaki tarih esas
Soru işaretleri: Etik kurul başvurusu için hangi kurul? → Enstitü sekreterliğine e-posta atılacak.
Telefonda: “Merhaba, tezimi ne zaman teslim edebilirim?” (Ad, program, seviye yok; cevap da sözlü kalıyor.)
Sık yapılan hatalar
Kendini dene
Kendini dene
Mevzuat klasörüm hazır mı?
0/7Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar