Başkalarının tezleriyle kendimi kıyaslıyorum

Olası nedenler

• Kendi sürecinin bütün zorluklarını, başkalarının ise yalnızca vitrine çıkan başarılarını görmek.
• Farklı alan, yöntem, danışman, kaynak ve yaşam koşullarına sahip kişileri aynı ölçütle karşılaştırmak.
• Yayımlanmış tezlerin uzun düzeltme süreçlerinden geçmiş son hâller olduğunu unutmak.
• Sosyal medyanın sonuçları, özellikle de başarıları öne çıkarması.
• Kendi değerini dış ölçütlere (hız, sayfa sayısı, yayın sayısı) bağlamak.
• Akademide yaygın görülen sahtekârlık hissi (impostor fenomeni): başarıyı şansa, aksaklıkları kişiliğe bağlama eğilimi.

Adım adım çözüm

1. 1

   Karşılaştırmanın neden adil olmadığını hatırla

   Arkadaşın tam zamanlı burslu olabilir, sen çalışıyor olabilirsin; o nicel bir anketle, sen uzun soluklu nitel görüşmelerle çalışıyor olabilirsin. Danışmanlar, veriye erişim, aile sorumlulukları ve sağlık koşulları kişiden kişiye çok farklıdır. Bu farkları hesaba katmayan bir karşılaştırma bilgi vermez, yalnızca moral bozar.

2. 2

   Örnek tezleri ölçü değil, rehber olarak kullan

   YÖK Ulusal Tez Merkezi’ndeki tezleri yapı, yöntem yazımı ve tablo sunumu öğrenmek için incele; kendini ölçmek için değil. Unutma: Gördüğün metin danışman, jüri ve enstitü düzeltmelerinden geçmiş son hâldir. Kendi ilk taslağını başkasının son hâliyle karşılaştırmak adil değildir.

3. 3

   Kendini dünkü hâlinle kıyasla

   Bir ilerleme günlüğü tut: Bu hafta ne yazdın, ne öğrendin, hangi sorunu çözdün? Üç ay önceki taslağınla bugünkü taslağını yan yana koy. Gerçek ve anlamlı karşılaştırma, kendi gelişiminle yapılan karşılaştırmadır.

4. 4

   Sosyal medya maruziyetini sınırla

   Seni sürekli kıyaslamaya iten hesapları bir süreliğine sessize al ya da tez dönemi boyunca sosyal medya kullanımına zaman sınırı koy. Başarı paylaşımları sürecin yalnızca sonunu gösterir; aradaki retleri, düzeltmeleri ve tıkanma dönemlerini göstermez.

5. 5

   Kıskançlığı bilgiye dönüştür

   Birinin hızına imreniyorsan bunu bir öğrenme fırsatına çevir: Nasıl çalıştığını, günlük düzenini, danışmanıyla nasıl iletişim kurduğunu ona sor. Çoğu zaman sen ondan bir yöntem öğrenirken o da sana kendi zorlandığı dönemleri anlatacaktır.

6. 6

   Gerçek değerlendirme ölçütlerine odaklan

   Tezin başka bir tezle değil; enstitünün yazım kılavuzu, programının beklentileri ve jürinin bilimsel ölçütleriyle değerlendirilir. Sayfa sayısı ya da bitirme hızı bu ölçütlerden biri değildir. Danışmanına “Tezimin bu aşamadaki güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleri neler?” diye sormak, tahminlerden çok daha doğru bilgi verir.

7. 7

   Rekabet yerine dayanışma kur

   Kıyasladığın arkadaşlarınla bir yazma ya da okuma grubu oluştur; taslaklarınızı birbirinize okuyun, takıldığınız yerleri paylaşın. Aynı yolda yürüyen insanlar rakibin değil, en iyi destek kaynağın olabilir.

8. 8

   Bir başarı dosyası tut

   Danışmanının olumlu geri bildirimlerini, tamamladığın aşamaları ve çözdüğün zor sorunları bir yerde biriktir. “Yetersizim” düşüncesi geldiğinde bu dosyayı aç ve düşünceyi gerçek kanıtlarla karşılaştır.

9. 9

   Duygu kalıcı hâle geldiyse destek al

   Kıyaslama sürekli bir değersizlik duygusuna, yoğun kaygıya ya da tezi bırakma düşüncesine dönüştüyse bunu üniversitenin psikolojik danışma ve rehberlik birimiyle konuşmak çok yararlı olabilir.

Konuyu derinlemesine öğrenin