Yöntem
Hangi istatistik testini kullanacağımı bilmiyorum
Kısa yanıt
En sık neden: Araştırma sorusu ya da hipotez test edilebilir biçimde yazılmamıştır. Çözüm için (1) araştırma sorusunu “fark” ya da “ilişki” olarak sınıflandır, (2) bağımlı ve bağımsız değişkeni belirle, (3) ölçek türünü belirle, (4) grup sayısını ve grupların bağımsızlığını belirle. Ayrıntılı adımlar aşağıda.
Bu durum size tanıdık mı?
- Verilerin elinde ama hangi analizi yapacağını bilmiyorsun.
- İnternette her kaynak farklı test öneriyor.
- Danışmanın “Bu test bu soruya uygun değil” dedi.
- Bütün değişkenleri her teste sokup çıkan sonuçlara bakmayı düşünüyorsun.
Olası nedenler
- Araştırma sorusu ya da hipotez test edilebilir biçimde yazılmamıştır.
- Değişkenlerin ölçek türü (sınıflama, sıralama, eşit aralık/oran) belirlenmemiştir.
- Grupların bağımsız mı yoksa aynı kişilerden mi (bağımlı) oluştuğu ayırt edilmemiştir.
- Analiz planı veri toplamadan önce yapılmamıştır.
Adım adım çözüm
- 1
Araştırma sorusunu “fark” ya da “ilişki” olarak sınıflandır
“X’e göre Y farklılaşıyor mu?” bir fark sorusudur (t testi, ANOVA, Mann-Whitney, Kruskal-Wallis). “X ile Y arasında ilişki var mı?” bir ilişki sorusudur (Pearson/Spearman). “X, Y’yi yordar mı?” bir yordama sorusudur (regresyon). “İki kategorik değişken birbirinden bağımsız mı?” sorusu ki-kare testine gider.
- 2
Bağımlı ve bağımsız değişkeni belirle
Bağımlı değişken ölçtüğün sonuçtur (ör. kaygı puanı); bağımsız değişken grupları ya da yordayıcıyı tanımlar (ör. cinsiyet, sınıf düzeyi). Her hipotez için bu ikisini tek tek yaz.
- 3
Ölçek türünü belirle
Kategorik (cinsiyet, bölüm), sıralı (öğrenim düzeyi), sürekli (ölçek toplam/ortalama puanı, yaş). Ölçek toplam puanları tezlerde genellikle sürekli değişken gibi analiz edilir; tek bir Likert maddesini ise çoğunlukla sıralı kabul etmek daha güvenlidir.
- 4
Grup sayısını ve grupların bağımsızlığını belirle
Farklı kişilerden oluşan gruplar bağımsızdır (kadın–erkek). Aynı kişilerin iki zamandaki ölçümü bağımlıdır (ön test–son test). İki grup mu, üç ve daha fazla mı?
- 5
Varsayımları kontrol et
Parametrik testler için normallik (grup içinde), varyans homojenliği (Levene) ve gözlemlerin bağımsızlığı kontrol edilir. Varsayımlar ciddi biçimde sağlanmıyorsa parametrik olmayan karşılığa geç.
- 6
Karar tablosunu kullan
Aşağıdaki tabloyu her hipotez için uygula; analiz planını tablo hâlinde yöntem bölümüne de koyabilirsin.
- 7
Planı danışmanına onaylat
Hipotez – değişkenler – test – varsayım kontrolü sütunlarından oluşan bir sayfalık analiz planını danışmanına götür. Bu, savunmada “Neden bu testi seçtiniz?” sorusuna da hazır cevap demektir.
| Soru türü | Bağımsız değişken | Bağımlı değişken | Parametrik | Parametrik olmayan |
|---|---|---|---|---|
| Fark | 2 bağımsız grup | Sürekli | Bağımsız örneklemler t testi | Mann-Whitney U |
| Fark | Aynı kişiler, 2 ölçüm | Sürekli | Bağımlı örneklemler t testi | Wilcoxon işaretli sıralar |
| Fark | 3+ bağımsız grup | Sürekli | Tek yönlü ANOVA (+ post hoc) | Kruskal-Wallis H |
| Fark | Aynı kişiler, 3+ ölçüm | Sürekli | Tekrarlı ölçümler ANOVA | Friedman |
| İlişki | Sürekli | Sürekli | Pearson r | Spearman rho |
| Yordama | Bir ya da daha fazla yordayıcı | Sürekli | Doğrusal (çoklu) regresyon | — |
| Bağımsızlık | Kategorik | Kategorik | — | Ki-kare bağımsızlık testi / Fisher kesin testi |
Hipotez :
Bağımsız değişken:
Bağımlı değişken:
Planlanan test:
Varsayımlar:
Alternatif:
Etki büyüklüğü:
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Verilerin analizinde t testi, ANOVA, korelasyon ve regresyon kullanılmıştır.
Konuyu derinlemesine öğrenin