Yapay Zekâ
YZ’nin yaptığı istatistik yorumu yanlış çıktı
Kısa yanıt
En sık neden: Dil modellerinin hesap yapmak yerine olası metin üretmesi; sayıları karıştırabilmesi ya da uydurabilmesi. Çözüm için (1) her sayıyı çıktıyla tek tek karşılaştır, (2) analizin doğru olup olmadığını kontrol et, (3) temel yorum hatalarını ara, (4) yorumu kendin yeniden yaz. Ayrıntılı adımlar aşağıda.
Bu durum size tanıdık mı?
- SPSS çıktını yapay zekâya verdin; yazdığı bulgu yorumunu danışmanın “yanlış” diye işaretledi.
- Yorumda tablodaki sayılardan farklı değerler, var olmayan testler ya da yanlış p değeri yorumları var.
- Anlamlı olmayan bir sonuç “anlamlı” ya da ilişki “neden-sonuç” gibi sunulmuş.
Olası nedenler
- Dil modellerinin hesap yapmak yerine olası metin üretmesi; sayıları karıştırabilmesi ya da uydurabilmesi.
- Çıktının bağlamının (varsayımlar, veri yapısı, araştırma deseni) modele verilmemesi.
- p değeri, etki büyüklüğü ve korelasyon–nedensellik ayrımı gibi temel kavramlarda sistematik yorum hataları.
- Yanlış analiz seçilmişse yapay zekânın bunu fark etmeden yorumlaması.
- Yorumun kontrol edilmeden tezde kullanılması.
Adım adım çözüm
- 1
Her sayıyı çıktıyla tek tek karşılaştır
Metindeki her değeri (ortalama, standart sapma, t, F, r, sd, p, etki büyüklüğü) SPSS/Jamovi çıktısındaki ilgili hücreyle karşılaştır. Tek bir uyuşmazlık bile bütün paragrafı güvenilmez kılar.
- 2
Analizin doğru olup olmadığını kontrol et
Araştırma sorusu, değişken türleri ve varsayımlar (normallik, varyansların homojenliği vb.) bu testi gerektiriyor mu? Örneğin bağımsız gruplar için Analyze > Compare Means > Independent-Samples T Test (Analiz > Ortalamaları Karşılaştır > Bağımsız Örneklemler T Testi) kullanılır; SPSS 29 ve sonrasında menü adı Compare Means and Proportions olabilir, menü adları sürümden sürüme küçük farklar gösterebilir.
- 3
Temel yorum hatalarını ara
p > ,05 ise “istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır” (“fark olmadığı kanıtlandı” değil); korelasyon nedensellik göstermez; p değeri etkinin büyüklüğünü göstermez, etki büyüklüğünü ayrıca raporla; Levene testi anlamlıysa Equal variances not assumed satırını kullan.
- 4
Yorumu kendin yeniden yaz
APA biçiminde bulguyu kendin raporla: test, serbestlik derecesi, test istatistiği, p ve etki büyüklüğü. Sonra bulgunun araştırma sorusu açısından ne anlama geldiğini kendi cümlelerinle yaz.
- 5
Anlamadığın yeri öğren, kopyalama
Yapay zekâyı (kurumun izin veriyorsa) “Levene testi neyi sınar?” gibi kavram soruları için kullanabilirsin; ama tezdeki yorum senin anlayışından çıkmalı. Jüri savunmada bu yorumları sana soracaktır.
- 6
Danışmanınla ya da bir istatistik bilene kontrol ettir
Emin olmadığın analizleri danışmanına ya da üniversitenin istatistik destek birimine göster. Yapay zekâ kullandıysan kurumunun kuralına uygun biçimde beyan et.
Bağımsız örneklemler t testi sonuçlarına göre kadın ve erkek öğretmenlerin tükenmişlik puanları arasında anlamlı bir fark bulunmuştur (t = 1,42; p = ,157). Bu sonuç, cinsiyetin tükenmişliğe neden olduğunu göstermektedir.
Konuyu derinlemesine öğrenin