Özne-yüklem uyumsuzluğu, çatı uyuşmazlığı, gereksiz sözcük, mantık hatası, tamlama ve ek eylem eksikliği gibi anlatım bozukluklarını tez cümleleri üzerinde tanıyıp düzeltirsin.
22 dk 4 soru 3 uygulamaTemel düzey
Anlatım bozukluğu, dil bilgisi ya da anlam bakımından kusurlu cümledir. Tezlerde en sık görülen bozuklukların çoğu uzun cümlelerde ortaya çıkar: yazar cümlenin başında başladığı yapıyı sonuna kadar taşıyamaz. Bu derste bozuklukları türlerine göre gruplayacak, her tür için tez metinlerinden alınmış gibi gerçekçi örnekler göreceksin.
Anlatım bozukluğu türleri
Tür
Kısa tanım
Özne-yüklem uyumsuzluğu
Özne ile yüklem kişi, sayı ya da anlam bakımından uyuşmaz
“Amacı … -dır” hatası
Amaç/hedef/konu öznesinin yüklemi yanlış kurulur
Çatı uyuşmazlığı
Ortak ögeye bağlanan yüklemlerden biri etken, diğeri edilgen olur
Öge eksikliği
Ortak sanılan özne, nesne ya da tümleç aslında ortak değildir
Ek eylem eksikliği
Ad soylu ve fiil soylu yüklemler bağlanırken “-dır” düşer
Tamlama yanlışı
Tamlayan ya da tamlanan eki eksik ya da uyumsuzdur
Gereksiz sözcük
Aynı anlamı taşıyan sözcükler bir arada kullanılır
Mantık hatası / çelişki
Cümlenin parçaları birbiriyle anlamca çelişir
Yanlış sözcük seçimi
Sözcük, anlatılmak isteneni karşılamaz
Belirsizlik (çok anlamlılık)
Cümle birden fazla biçimde anlaşılabilir
Olumsuzluk uyumsuzluğu
“Ne … ne” gibi yapılarla olumsuz yüklem kullanılır
1. “Amacı … -dır” hatası (tezlerin bir numaralı hatası)
“Bu çalışmanın amacı” öznesiyle başlayan bir cümlenin yüklemi, amacın ne olduğunu söylemelidir: “… incelemektir”, “… belirlemektir”. Özne “amaç” iken yüklemin “incelenmiştir” ya da “incelemektedir” olması anlamsızdır, çünkü amaç bir şey incelemez.
Word örneğiAmaç cümlesi
taslak_amac-cumlesi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Bu çalışmanın amacı, öğretmenlerin dijital yeterliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Word örneğiAmaç + “-mektedir”
taslak_amac-mektedir.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Araştırmanın amacı, ergenlerde siber zorbalık ile empati arasındaki ilişkiyi incelemektedir.
Word örneğiKonu öznesi
taslak_konu-oznesi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Bu tezin konusu, Osmanlı’da vakıf kurumlarının işleyişini ele almaktadır.
Word örneğiSınırlılık öznesi
taslak_sinirlilik-oznesi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Araştırmanın sınırlılıklarından biri, örneklemin tek bir ilden seçilmiştir.
2. Özne-yüklem uyumsuzluğu (kişi ve sayı)
Word örneğiKişi uyumsuzluğu
taslak_kisi-uyumsuzlugu.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Danışmanım ve ben verileri birlikte analiz ettiler.
Word örneğiCansız çoğul özne + çoğul yüklem
taslak_cansiz-cogul-ozne-cogul-yuklem.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Veriler SPSS programında analiz edilmişlerdir.
Word örneğiUzak özne
taslak_uzak-ozne.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Öğretmenlerin, özellikle kırsal bölgelerde görev yapan ve mesleğe yeni başlamış olanların yaşadığı sorunlar, araştırmanın odağında yer alan konulardandırlar.
3. Çatı uyuşmazlığı
Word örneğiEtken–edilgen karışımı
taslak_etken-edilgen-karisimi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Görüşmeler ses kaydına alınmış ve araştırmacı yazıya dökmüştür.
Word örneğiÖlçek uygulaması
taslak_olcek-uygulamasi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Ölçek 300 öğrenciye uygulanmış ve sonuçlarını değerlendirmiştir.
4. Öge eksikliği
Word örneğiTümleç eksikliği
taslak_tumlec-eksikligi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Literatürü taradık ve yararlandık.
Word örneğiNesne/tümleç uyuşmazlığı
taslak_nesne-tumlec-uyusmazligi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Katılımcılar uygulamaya ve sonuçlarını olumlu değerlendirmiştir.
Word örneğiFarklı hâl isteyen fiiller
taslak_farkli-hal-isteyen-fiiller.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Öğretmenler yeni programa inanıyor ama uygulamıyor.
5. Ek eylem eksikliği
Word örneğiAd soylu + fiil soylu yüklem
taslak_ad-soylu-fiil-soylu-yuklem.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Bu yöntem hem ekonomik hem de birçok alanda kullanılmaktadır.
Word örneğiBulgular cümlesi
taslak_bulgular-cumlesi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Katılımcıların çoğu kadın ve ölçeği eksiksiz doldurmuştur.
6. Tamlama yanlışları
Word örneğiOrtak tamlananda eksik tamlayan eki
taslak_ortak-tamlananda-eksik-tamlayan-ek.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Okul ve öğrencilerin sorunları incelenmiştir.
Word örneğiBelirsiz tamlama
taslak_belirsiz-tamlama.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Öğretmen ve okul yöneticilerinin görüşleri alınmıştır.
Word örneğiTamlanan eki eksikliği
taslak_tamlanan-eki-eksikligi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Türk eğitim sistem sorunları ele alınmıştır.
Word örneğiSıfat kapsamı
taslak_sifat-kapsami.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Deneyimli öğretmen ve öğrencilerin görüşleri karşılaştırılmıştır.
7. Gereksiz sözcük (anlam tekrarı)
Tezlerde sık görülen anlam tekrarları
Hatalı
Doğru
yaklaşık 50 civarında
yaklaşık 50 / 50 civarında
en optimum
optimum / en uygun
sonuç olarak … sonucuna varılmıştır
sonuç olarak … görülmüştür
geri iade etmek
iade etmek
karşılıklı diyalog
diyalog
birbirleriyle karşılaştırma yapmak
karşılaştırmak
henüz daha
henüz
kesinlikle mutlaka
mutlaka
tahminen yaklaşık
yaklaşık
yeni bir inovasyon
yenilik / inovasyon
hâlâ devam etmektedir
devam etmektedir / sürmektedir
amacı … amaçlanmıştır
amacı … -mektir / Bu çalışmada … amaçlanmıştır
başlıca temel etkenler
temel etkenler
ilk kez … ilk defa
ilk kez
Word örneğiAnlam tekrarı
taslak_anlam-tekrari.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Araştırmaya yaklaşık 300 civarında öğrenci katılmış olup sonuç olarak gruplar arasında fark olduğu sonucuna varılmıştır.
8. Mantık hatası ve çelişki
Word örneğiKesinlik–olasılık çelişkisi
taslak_kesinlik-olasilik-celiskisi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Bu yöntemin kesinlikle etkili olabileceği düşünülmektedir.
Word örneğiSayısal çelişki
taslak_sayisal-celiski.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Katılımcıların %55’i kadın, %50’si erkektir.
Word örneğiMantık sıçraması
taslak_mantik-sicramasi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Kadın öğretmenlerin tükenmişlik puanı daha yüksektir; bu nedenle kadınlar öğretmenliğe uygun değildir.
Word örneğiNeden-sonuç tersliği
taslak_neden-sonuc-tersligi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Öğrenciler başarısız olduğu için ders çalışmamaktadır.
9. Yanlış sözcük seçimi ve belirsizlik
Word örneği“Neden olmak” ile olumlu sonuç
taslak_neden-olmak-ile-olumlu-sonuc.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Program, öğrencilerin başarısının artmasına neden olmuştur.
Word örneği“Yaşamak” ile “yaşanmak” karışıklığı
taslak_yasamak-ile-yasanmak-karisikligi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Hastaların yaşadığı ağrının azaltılmasının yaşanması hedeflenmiştir.
Word örneğiBelirsiz sıfat konumu
taslak_belirsiz-sifat-konumu.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Deneyimli okul müdürünün yardımcılarıyla görüşülmüştür.
10. Olumsuzluk uyumsuzluğu
Word örneği“Ne … ne” yapısı
taslak_ne-ne-yapisi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Katılımcılar ne ölçeği tamamladı ne de görüşmeye katılmadı.
Kendini dene
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde anlatım bozukluğu yoktur?
Kendini dene
“Veriler anket yoluyla toplanmış ve araştırmacı analiz etmiştir.” cümlesindeki bozukluk türü nedir?
Kendini dene
Hangisinde ek eylem eksikliğinden kaynaklanan bir bozukluk vardır?
Kendini dene
“Öğretmen ve velilerin beklentileri karşılaştırılmıştır.” cümlesinin sorunu nedir?
Uygulama
Aşağıdaki cümlelerdeki anlatım bozukluklarını bul ve düzelt: 1. “Çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinin kariyer kaygısının belirlenmesidir amaçlanmaktadır.” 2. “Katılımcıların bir kısmı memur, bir kısmı ise özel sektörde çalışmaktadır.” 3. “Görüşme formu uzman görüşüne sunulmuş ve gerekli düzeltmeleri yapmıştır.” 4. “Araştırmaya yaklaşık 120 civarında hasta katılmıştır.” 5. “Hastane ve hemşirelerin sorunları raporlanmıştır.”
uygulama_cevabim.docxTaslak
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Uygulama
Şu cümledeki mantık hatasını açıkla ve akademik biçimde yeniden yaz: “Sosyal medya kullanım süresi uzun olan öğrencilerin not ortalaması düşüktür; demek ki sosyal medya öğrencileri tembelleştirmektedir.”