Türk akademik yazımında edilgen yapı, “araştırmacı” ifadesi, birinci tekil ve çoğul şahıs arasındaki tercihleri, disiplin farklarını ve tutarlılık kuralını öğrenirsin.
17 dk 3 soru 3 uygulamaTemel düzey
“Verileri topladım” mı, “verileri topladık” mı, yoksa “veriler toplanmıştır” mı? Bu soru, tez yazan hemen her öğrencinin kafasını karıştırır. Doğru yanıt tek değildir: disipline, araştırma yaklaşımına ve en önemlisi enstitünün tez yazım kılavuzuna bağlıdır. Ancak bazı ilkeler her durumda geçerlidir. Bu ders sana seçenekleri, gerekçelerini ve en sık yapılan hataları gösterecek.
Seçenekler
Şahıs ve çatı seçenekleri
Seçenek
Örnek
Nerede yaygın?
Edilgen yapı
Veriler yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır.
Türkiye’de çoğu disiplin; özellikle sağlık, mühendislik, fen, eğitim
“Araştırmacı” ile üçüncü şahıs
Görüşmeler araştırmacı tarafından yürütülmüştür.
Edilgen yapıda failin belirtilmesi gerektiğinde
Birinci çoğul (biz)
Bu çalışmada … inceledik.
Çok yazarlı makaleler; bazı sosyal bilim ve mühendislik metinleri
Birinci tekil (ben)
Görüşmeleri ben yürüttüm; bu süreçte…
Nitel araştırma (özellikle etnografi, eylem araştırması, öz anlatı), bazı beşerî bilimler
Etken, cansız özne
Bu çalışma, … incelemektedir. / Tablo 3, … göstermektedir.
Tüm disiplinler
Edilgen yapının güçlü ve zayıf yanları
Güçlü: Odağı yapan kişiden yapılan işe kaydırır; yöntem bölümünde süreçleri nesnel bir tonla anlatır.
Güçlü: Türkçe akademik metinlerde yerleşik olduğu için okurda “alışılmış” bir etki bırakır.
Zayıf: Fail gizlendiği için kimin yaptığı belirsizleşebilir (“analiz edilmiştir”: kim tarafından?).
Zayıf: Art arda edilgen cümleler metni ağırlaştırır ve tekdüzeleştirir.
Zayıf: Yazarın kendi katkısını ve yorumunu görünmez kılabilir (“… düşünülmektedir”: kim düşünüyor?).
Word örneğiBelirsiz fail
taslak_belirsiz-fail.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Görüşmelerin kodlanması yapılmış ve temalar oluşturulmuştur.
Word örneği“Düşünülmektedir” belirsizliği
taslak_dusunulmektedir-belirsizligi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Bu bulgunun öğretmen desteğinden kaynaklandığı düşünülmektedir.
Word örneğiGereksiz edilgen zinciri
taslak_gereksiz-edilgen-zinciri.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Ölçeğin uygulanması gerçekleştirilmiş, verilerin girilmesi sağlanmış ve analizlerin yapılması gerçekleştirilmiştir.
Word örneğiCansız özneyle etken yapı
taslak_cansiz-ozneyle-etken-yapi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Bu tezde tarafımızca kırsal kadınların sağlık okuryazarlığı incelenmeye çalışılmıştır.
Birinci şahıs: ne zaman yerinde?
Nitel araştırmada araştırmacı, veri toplama aracının bir parçasıdır. Araştırmacının konumu (konumsallık, pozisyonalite), alana girişi ve katılımcılarla ilişkisi yöntemin kendisidir. Bu nedenle birçok nitel araştırma kitabı ve dergisi, özellikle “araştırmacının rolü” kısmında birinci tekil şahsı kabul eder. Yine de kendi enstitünün kuralı geçerlidir.
Gerçek örnekNitel araştırmada araştırmacının rolü (birinci tekil, eğitim)
ornek_nitel-arastirmada-arastirmacinin-r.docx
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Araştırmanın yürütüldüğü okulda dört yıl sınıf öğretmeni olarak görev yaptım. Bu durum, alana girişimi ve katılımcılarla güven ilişkisi kurmamı kolaylaştırmıştır. Ancak aynı zamanda katılımcıların bana “meslektaş” olarak yanıt verme olasılığını da doğurmuştur. Bu etkiyi azaltmak için görüşmelerin başında araştırmacı rolümü açıkça tanımladım ve görüşme dökümlerini katılımcı teyidine sundum.
Gerçek örnekAynı paragraf: üçüncü şahıs “araştırmacı” ile
ornek_ayni-paragraf-ucuncu-sahis-arastir.docx
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Araştırmacı, araştırmanın yürütüldüğü okulda dört yıl sınıf öğretmeni olarak görev yapmıştır. Bu durum, alana girişi ve katılımcılarla güven ilişkisi kurulmasını kolaylaştırmıştır. Ancak aynı durum, katılımcıların araştırmacıya “meslektaş” olarak yanıt verme olasılığını da doğurmuştur. Bu etkiyi azaltmak amacıyla görüşmelerin başında araştırmacı rolü açıkça tanımlanmış ve görüşme dökümleri katılımcı teyidine sunulmuştur.
En kritik kural: tutarlılık
Word örneğiŞahıs karışıklığı
taslak_sahis-karisikligi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Bu çalışmada öğretmen görüşlerini inceledim. Veriler görüşmelerle toplanmıştır. Analiz sürecinde temaları belirledik.
Word örneğiTek yazarlı tezde “biz”
taslak_tek-yazarli-tezde-biz.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Bu çalışmada 300 hemşireye ulaştık ve onlarla görüştük.
Word örneği“Yazar” sözcüğünün aşırı kullanımı
taslak_yazar-sozcugunun-asiri-kullanimi.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Yazar, bu bölümde yazarın görüşlerini yazarın deneyimlerine dayanarak açıklamaktadır.
Disiplin farkları
Disiplinlere göre tipik eğilim (genel gözlem, kurala göre değişir)
Disiplin
Tipik tercih
Not
Sağlık bilimleri, tıp, hemşirelik
Edilgen yapı
Yöntem ve bulgularda neredeyse standart
Mühendislik, fen
Edilgen + cansız özne
İngilizce makalelerde “we” yaygınlaşıyor
Eğitim bilimleri
Edilgen; nitel çalışmalarda birinci tekil artıyor
Enstitüye göre değişir
Psikoloji
Edilgen; APA etkisiyle birinci şahıs görülebilir
Türkçe tezlerde edilgen hâlâ yaygın
Sosyoloji, antropoloji
Nitel ve etnografik çalışmalarda birinci tekil daha kabul görür
Pozisyonalite bölümü
Hukuk
Edilgen ve “kanaatimizce” gibi kalıplar
Yazarın görüşü açıkça işaretlenir
İlahiyat, tarih, edebiyat
Edilgen ve “kanaatimizce, görüşümüze göre”
Geleneksel “biz” yaygın
Word örneğiHukukta yazarın görüşünü işaretleme
taslak_hukukta-yazarin-gorusunu-isaretlem.docxDeğişiklikleri İzle: Açık
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Bu düzenleme anayasaya aykırıdır.
Kendini dene
Tek yazarlı bir yüksek lisans tezinde aşağıdakilerden hangisi her durumda kaçınılması gereken bir sorundur?
Kendini dene
“Analizlerin yapılması gerçekleştirilmiştir.” cümlesinin en iyi sadeleştirilmiş hali hangisidir?
Kendini dene
Birinci tekil şahıs kullanımı en çok hangi bağlamda yerinde kabul edilir?
Uygulama
Aşağıdaki paragrafı tutarlı biçimde edilgen yapıyla yeniden yaz: “Bu araştırmada lise öğrencilerinin okuma motivasyonunu inceledim. Örneklemi 4 okuldan seçtik. Ölçek araştırmacı tarafından uygulanmıştır. Verileri SPSS’te analiz ettim.”
uygulama_cevabim.docxTaslak
DosyaGirişEkleDüzenBaşvurularGözden Geçir
Uygulama
Şu cümledeki ağır edilgen yapıyı sadeleştir: “Katılımcılara gönüllü katılım formunun imzalatılması işlemi gerçekleştirildikten sonra görüşmelerin yapılmasına başlanılmıştır.”