Akademik Dil: Cümle ve Paragraf · Ders 5/13
Akademik Metinde Zaman (Kip) Kullanımı
Giriş, literatür, yöntem, bulgular, tartışma, sonuç ve öneri bölümlerinde hangi kipin neden kullanıldığını örneklerle öğrenir, zaman tutarsızlıklarını düzeltirsin.
Bir tez taslağında “toplanacaktır”, “toplanmıştır” ve “toplanıyor” aynı bölümde yan yana durabilir. Bunun nedeni genellikle önerinin (proposal) gelecek zamanla yazılıp tez hâline getirilirken güncellenmemesidir. Zaman kullanımı rastgele değildir: her bölümün anlattığı şeyin doğası (yapılmış bir iş mi, genel geçer bir bilgi mi, bir yorum mu?) kipi belirler.
Türkçe akademik metinde yaygın kipler
| Kip | Örnek | İşlevi |
|---|---|---|
| Öğrenilen geçmiş + -dır (-mıştır) | incelenmiştir, bulunmuştur | Tamamlanmış araştırma işlemleri ve bulgular; Türkçe akademik metinlerin en yaygın biçimi |
| Görülen geçmiş (-dı) | incelendi, bulundu | Tamamlanmış işlem; bazı metinlerde kullanılır ama tezlerde -mıştır daha yerleşiktir |
| Şimdiki zaman + -dır (-mektedir) | göstermektedir, incelemektedir | Metnin kendisini, tabloları, süregelen durumları ve literatürün güncel görüşünü anlatma |
| Geniş zaman (-ir/-ar, -dır) | etkiler, kabul edilir, önemlidir | Genel geçer bilgi, tanım, kuramsal önerme |
| Gelecek zaman (-acaktır) | toplanacaktır | Tez önerisi, ileriki bölümleri haber verme |
| Yeterlik / olasılık (-ebilir) | açıklanabilir, yapılabilir | Tartışma, yorum, öneri |
| Gereklilik (-malıdır) | yapılmalıdır, dikkate alınmalıdır | Öneriler |
Bölüm bölüm zaman kullanımı
Hangi bölümde hangi kip?
- 1
Giriş
Genel bilgi ve sorun durumu: geniş ya da şimdiki zaman (“… önemli bir sorundur”, “… artmaktadır”). Çalışmanın amacı: mastar + -dır (“Bu çalışmanın amacı … incelemektir”), -mıştır (“Bu çalışmada … incelenmiştir”) ya da şimdiki zaman (“Bu çalışma … incelemektedir”).
- 2
Literatür
Belirli bir çalışmanın yaptığı iş ve bulgusu: -mıştır (“Yılmaz (2021) … bulmuştur”). Yazarın görüşü ya da literatürün genel durumu: şimdiki zaman (“… belirtmektedir”, “çalışmalar … göstermektedir”). Kuramsal önerme: geniş zaman.
- 3
Yöntem
Tamamlanmış işlemler: -mıştır (“Veriler … toplanmıştır”). Ölçme aracının kalıcı özellikleri: geniş/şimdiki zaman (“Ölçek 20 maddeden oluşmaktadır”).
- 4
Bulgular
Elde edilen sonuçlar: -mıştır (“anlamlı fark bulunmuştur”). Tablolara gönderme: şimdiki zaman (“Tablo 3’te görülmektedir”).
- 5
Tartışma
Bulguların ne anlama geldiği: şimdiki zaman ve olasılık kipi (“Bu bulgu … göstermektedir”, “… açıklanabilir”). Literatürle karşılaştırma: -mıştır + şimdiki (“Bu bulgu, Kaya’nın (2019) bulgularıyla örtüşmektedir”).
- 6
Sonuç
Ne yapıldığı ve ne bulunduğu: -mıştır. Bundan çıkan genel sonuç: şimdiki zaman.
- 7
Öneriler
Olasılık ve gereklilik: “… yapılabilir”, “… dikkate alınmalıdır”, “… önerilmektedir”.
Literatürde zaman
Demir (2020) öğretmenlerin tükenmişlik düzeyinin yüksek olduğunu bulacaktır.
Vygotsky, öğrenmenin sosyal bir süreç olduğunu savunmuştu.
Çalışmalar, sosyal desteğin stresi azalttığını göstermişti.
Yöntemde zaman
Veriler 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Ankara’daki 6 ortaokulda toplanacaktır.
Ölçek 24 maddeden oluşmuştur ve dört alt boyutu olmuştur.
Katılımcılara form dağıtıldı, formlar toplanmıştır ve analiz edildi.
Bulgularda zaman
Tablo 4’te görüldü gibi kızların puanı yüksektir ve fark anlamlıdır olmaktadır.
Kadınlar erkeklerden daha kaygılıdır.
Tartışma ve sonuçta zaman
Bu bulgu, öğretmen desteğinin önemli olduğunu göstermişti.
Gelecekteki araştırmacılar boylamsal çalışma yapacaktır.
Yoğun bakım hemşirelerinde tükenmişlik, hasta güvenliğini tehdit eden önemli bir sorundur. Bu çalışmanın amacı, yoğun bakım hemşirelerinde tükenmişlik ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkiyi incelemektir. İlişkisel tarama modelindeki araştırmanın örneklemini İstanbul’daki üç kamu hastanesinde görev yapan 214 hemşire oluşturmuştur. Veriler Maslach Tükenmişlik Envanteri ve Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ile toplanmıştır. Psikolojik sağlamlık ile duygusal tükenme arasında negatif yönde orta düzeyde bir ilişki bulunmuştur (r = −,46; p < ,001). Bulgular, psikolojik sağlamlığı güçlendirmeye yönelik müdahalelerin tükenmişliği azaltmada yararlı olabileceğini düşündürmektedir. Hastane yönetimlerinin bu tür programları hizmet içi eğitimlere dâhil etmesi önerilmektedir.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
“Araştırmada nicel yöntem kullanılacaktır. Örneklem 150 öğrenciden oluştu. Veriler SPSS ile analiz edilmiştir. Bulgulara göre öğrenciler matematikten korkar. Bu bulgu Yılmaz’ın (2019) çalışmasıyla örtüşmüştü.”
Zaman kullanımı kontrol listesi
0/7Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar