İntihal ve Akademik Etik · Ders 12/12
İntihalin Yaptırımları ve İntihalden Korunma
Etik ihlallerin nasıl incelendiğini, tez reddinden unvan iptaline uzanan olası yaptırımları ölçülü biçimde tanır; tezin her aşamasında kullanacağın intihalden korunma sistemini kurarsın.
Bu modülün amacı seni korkutmak değil, korumaktır. Yine de olası sonuçları bilmek, etik kurallara neden bu kadar özen gösterdiğimizi anlamana yardım eder. Bu derste önce yaptırımları ölçülü ve doğru biçimde, sonra da intihalden korunmak için uygulayabileceğin somut bir sistemi göreceksin.
Bir iddia nasıl incelenir?
Tipik süreç (kurumlar arasında farklılık gösterir)
- 1
Tespit ya da şikâyet
Benzerlik raporu, jüri üyesinin fark etmesi, başka bir araştırmacının ya da yayıncının bildirimi.
- 2
Ön inceleme
Enstitü, tez izleme komitesi ya da jüri, iddianın ciddiyetini değerlendirir. Tez savunma öncesindeyse düzeltme istenebilir.
- 3
Etik kurul incelemesi
Ciddi iddialarda üniversitenin etik kurulu ya da ilgili kurul dosyayı inceler, ilgili kişinin savunmasını alır ve bir rapor hazırlar.
- 4
Karar ve yaptırım
Etik kurulun tespiti üzerine yetkili makamlar (ör. enstitü yönetim kurulu, disiplin amiri) akademik ve idari kararları verir.
- 5
İtiraz ve yargı yolu
Kişi kararlara karşı itiraz edebilir ve idari yargı yoluna başvurabilir.
Olası yaptırımlar
| Aşama / Statü | Olası sonuçlar |
|---|---|
| Tez teslim ve savunma öncesi | Tezin jüriye gönderilmemesi, düzeltme istenmesi, benzerlik raporunun kabul edilmemesi |
| Savunma sırasında | Tezin reddedilmesi ya da düzeltme kararı; ağır durumlarda etik incelemenin başlatılması |
| Öğrenci (genel) | Ödev ya da sınavın geçersiz sayılması, dersten başarısızlık; disiplin cezaları. Öğrenci disiplin suç ve cezaları 2023’te 7437 sayılı Kanunla doğrudan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 54. maddesinde düzenlenmiş, eski Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği yürürlükten kalkmıştır; kanun metninde intihal, yükseköğretim kurumundan uzaklaştırma cezası gerektiren eylemler arasında sayılır (madde sonradan değişikliğe ya da yargı kararlarına konu olabileceği için güncel metni kontrol et) |
| Mezuniyetten sonra tespit | Tezde ciddi intihal sonradan tespit edildiğinde, mevzuat ve yargı içtihatları çerçevesinde diplomanın ve unvanın iptali gündeme gelebilir |
| Öğretim elemanı | Disiplin soruşturması; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 53. maddesindeki disiplin hükümleri çerçevesinde yaptırımlar (kanun, bilimsel araştırma, eser ve yayınlarda intihali üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezası gerektiren fiiller arasında sayar); doçentlik ve akademik yükseltme başvurularında olumsuz sonuçlar |
| Yayınlar | Makalenin dergi tarafından geri çekilmesi (retraction), düzeltme ya da editoryal uyarı yayımlanması |
| Hukuki boyut | Eser sahibinin haklarının ihlali durumunda 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında hukuki ve cezai sorumluluk doğabilir |
Bu sonuçların hepsi her durumda uygulanmaz. Bir ödevdeki tek bir tırnaksız cümle ile bir doktora tezinin bölümlerinin kopyalanması aynı ağırlıkta değerlendirilmez. Kurullar ihlalin kapsamını, tekrarlanıp tekrarlanmadığını, kasıt ve ihmal durumunu ve kişinin tutumunu dikkate alır.
Yaptırımların ötesinde itibar kaybı da vardır: Geri çekilen makaleler ve etik kararlar kamuya açık olabilir; YÖK Ulusal Tez Merkezi’ndeki tezler yıllarca erişilebilir kalır ve bugünkü bir ihlal on yıl sonra bile gündeme gelebilir.
Bir yüksek lisans öğrencisinin tezinin benzerlik raporunda toplam oran enstitü sınırının altındadır. Ancak jüri üyelerinden biri, kuramsal çerçeve bölümünün kendi doktora öğrencisinin yayımlanmış İngilizce makalesinin Türkçe çevirisi olduğunu fark eder. Savunma ertelenir ve konu etik incelemeye gönderilir. İnceleme sonunda bölümün atıfsız çeviri olduğu tespit edilir. Tez reddedilir; öğrenci hakkında disiplin süreci başlatılır.
Ders: Düşük benzerlik oranı güvence değildir. Bu vakada tek bir atıf ve çevirinin dürüstçe belirtilmesi sorunu tamamen önleyebilirdi.
Hata yaptığını fark edersen
- Teslimden önce: Hemen düzelt. Tırnak ekle, parafrazı yeniden yaz, atıfları tamamla. Gerekirse danışmanına açıkça söyle; danışmanlar düzeltilmiş hatayı, gizlenmiş hatadan çok daha olumlu karşılar.
- Teslimden sonra, savunmadan önce: Danışmanınla ve enstitüyle konuş; düzeltilmiş nüsha teslimi mümkün olabilir.
- Yayımlanmış bir makalede: Dergiyle iletişime geçip düzeltme (yazar kaynaklı hatalarda genellikle corrigendum) talep et; hata sonuçları geçersiz kılacak düzeydeyse makalenin geri çekilmesi (retraction) de gündeme gelebilir. Dürüst bir hatanın kendiliğinden bildirilip düzeltilmesi, sonradan başkalarınca tespit edilmesinden çok farklı değerlendirilir.
İntihalden korunma sistemi
Tezin her aşamasında koruma
- 1
Kaynak yönetimi
İlk günden Zotero, Mendeley ya da EndNote gibi bir kaynak yönetim programı kullan. Okuduğun her kaynağı künyesiyle kaydet; PDF’leri programa bağla.
- 2
Not alma
Notlarda [AYNEN], [ÖZET], [BENİM] gibi etiketlerle kopya metni, parafrazı ve kendi fikrini ayır; her notta kaynak ve sayfa olsun.
- 3
Yazım
Paragrafları önce kendi fikrinle başlat, kaynakları destek olarak kullan. Parafrazda oku-kapat-yaz-karşılaştır yöntemini uygula. Atıfları yazarken ekle; “sonra eklerim” deme.
- 4
Görseller ve veriler
Her şekil ve tablonun altına kaynak notunu hemen yaz. Kendi verinle başkasının verisini açıkça ayır.
- 5
Yapay zekâ ve destekler
Kurum politikasını öğren, kullanımı ve aldığın desteği beyan et; yapay zekâ önerilerindeki kaynakları tek tek doğrula.
- 6
Öz denetim
Teslimden önce enstitünün sağladığı benzerlik aracına (Turnitin, iThenticate ya da intihal.net, hangisi kullanılıyorsa) erişimin varsa raporu al ve eşleşmeleri tek tek incele. Erişim konusunda danışmanına ya da enstitüye sor.
- 7
Son okuma
Metin içi atıflarla kaynakçanın birebir eşleştiğini kontrol et: Metinde olan her kaynak kaynakçada, kaynakçadaki her kaynak metinde olmalı.
Rapor yüksek çıktı. Öğrenci metne görünmez karakterler ekliyor, harfleri benzer görünümlü başka alfabelerdeki harflerle değiştiriyor ya da metni görsel olarak yapıştırıyor.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Teslim öncesi intihalden korunma kontrol listesi
0/13Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar