Kaynak Bulma ve Literatür Taraması · Ders 14/14
Kaynak Yönetimi, Doygunluk ve Güncel Kalmak
Zotero, Mendeley ve EndNote’u kurup Word eklentisini temel düzeyde kullanmayı, taramayı ne zaman bitireceğini ve uyarılarla güncel kalmayı öğrenirsin.
Yüzlerce kaynağı klasörlerde PDF olarak, künyeleri de elle Word’e yazarak yönetmeye çalışmak tezin en büyük zaman kaybıdır. Kaynak yönetim yazılımı künyeleri otomatik toplar, PDF’leri ve notları bir arada tutar, Word’de tek tıkla atıf ve kaynakça oluşturur. Bu derste kurulumu ve temel kullanımı göreceksin; atıf stilleri ve kaynakça ayrıntıları atıf modülünde anlatılıyor.
Üç yaygın yazılım
| Zotero | Mendeley | EndNote | |
|---|---|---|---|
| Ücret | Ücretsiz, açık kaynak; ek bulut depolama ücretli | Ücretsiz (Elsevier); sınırlı bulut depolama | Ücretli (Clarivate); bazı üniversiteler lisans sağlar |
| Tarayıcı eklentisi | Zotero Connector | Mendeley Web Importer | Capture Reference (künye aktarma); ayrıca tam metin bulucu EndNote Click |
| Word eklentisi | Zotero Word eklentisi (masaüstü uygulamayla birlikte kurulur) | Mendeley Cite (Microsoft eklenti mağazasından) | Cite While You Write (CWYW) |
| Türkçe arayüz | Var | Kısıtlı / sürüme göre değişir | Sürüme göre değişir |
| Öne çıkan | Esnek, topluluk desteği güçlü, binlerce stil | PDF okuma ve paylaşma kolaylığı | Büyük kütüphanelerde güçlü, kurumsal kullanım yaygın |
Zotero kurulumu adım adım
- 1
Masaüstü uygulamasını indir
zotero.org adresinden işletim sistemine (Windows, macOS, Linux) uygun Zotero’yu indir ve kur.
- 2
Zotero Connector’ı kur
Aynı siteden tarayıcın (Chrome, Firefox, Edge, Safari) için Zotero Connector eklentisini ekle.
- 3
Hesap aç ve eşitlemeyi kur
Ücretsiz hesap aç; Zotero’da Düzen > Ayarlar > Eşitle (Edit > Settings > Sync) bölümünden giriş yap. Böylece kütüphanen yedeklenir ve başka bilgisayarlarda da kullanılabilir. (macOS’ta ayarlar Zotero menüsündedir.)
- 4
Word eklentisini kontrol et
Zotero kurulduğunda Word eklentisi genellikle otomatik yüklenir. Word’ü yeniden başlattığında şeritte “Zotero” sekmesi görünmelidir. Görünmüyorsa Zotero ayarlarındaki “Alıntı (Cite)” > “Kelime İşlemciler (Word Processors)” bölümünden eklentiyi yeniden yükle.
- 5
Koleksiyon yapısını kur
Tez bölümlerine ya da temalara göre koleksiyonlar oluştur: “1 Giriş”, “2 Kuramsal çerçeve – tükenmişlik”, “3 Yöntem – ölçekler” gibi. Bir kayıt birden fazla koleksiyonda bulunabilir.
Kaynakları kütüphaneye eklemek
- Tarayıcıdan: Makale sayfasındayken (yayıncı sitesi, Google Akademik, PubMed, DergiPark) araç çubuğundaki Zotero Connector simgesine tıkla. Künye ve erişilebilirse PDF otomatik eklenir.
- DOI/ISBN ile: Zotero’da sihirli değnek simgesine (“Tanımlayıcıyla öğe ekle / Add Item by Identifier”) DOI, ISBN ya da PubMed kimliği yapıştır.
- PDF sürükleyerek: PDF’i Zotero’ya sürüklersen yazılım künyeyi çıkarmaya çalışır; çıkan bilgileri mutlaka kontrol et.
- Veri tabanından dışa aktararak: Web of Science, Scopus, EBSCO gibi veri tabanlarından RIS dosyası olarak dışa aktar ve Zotero’ya içe aktar (Dosya > İçe Aktar / File > Import).
- Elle: Yeni öğe (+) düğmesiyle kitap, tez, rapor gibi türleri elle gir.
Başlık: TÜRKİYEDE OGRETMENLERIN TUKENMISLIK DUZEYLERI
Yazar: ahmet yilmaz
Öğe türü: Belge
Yayın: (boş)
Word’de temel kullanım
Zotero ile Word’de atıf ve kaynakça
- 1
Zotero masaüstü uygulamasını açık tut
Word eklentisi çalışmak için uygulamanın açık olmasını ister.
- 2
İmleci atıf yapacağın yere koy
Word’de “Zotero” sekmesine geç.
- 3
“Add/Edit Citation” (Alıntı Ekle/Düzenle)
İlk kullanımda belge tercihleri penceresi açılır: atıf stilini seç (ör. American Psychological Association 7th edition). Sonra açılan kırmızı arama çubuğuna yazar adı ya da başlıktan bir kelime yaz, kaydı seç, Enter’a bas. Sayfa numarası eklemek için atıf balonuna tıklayıp “Sayfa” alanını doldurabilirsin.
- 4
“Add/Edit Bibliography” (Kaynakça Ekle/Düzenle)
Kaynakça bölümüne gelince imleci yerleştir ve bu düğmeye bas. Metinde atıf yaptığın tüm kaynaklar seçtiğin stile göre listelenir ve yeni atıf ekledikçe otomatik güncellenir.
- 5
“Document Preferences” (Belge Tercihleri)
Stili sonradan değiştirmek için kullan; tüm atıflar ve kaynakça yeni stile göre yeniden biçimlenir.
- 6
“Refresh” (Yenile)
Zotero’da bir kaydı düzelttiysen Word’de yenileyerek değişikliği belgeye yansıt.
Literatür taramasını ne zaman bitirmeli? Doygunluk
- Doygunluk (saturation)
- Yeni aramaların ve kartopu turlarının artık yeni ve önemli kaynak getirmediği, hep aynı çalışmaların tekrar karşına çıktığı noktadır. Literatür taramasında “yeterlilik” için kullanılan pratik bir ölçüttür.
- Farklı veri tabanlarında yaptığın aramalarda büyük ölçüde aynı çalışmalar çıkıyor.
- Yeni okuduğun makalelerin kaynakçasındaki önemli kaynakları zaten tanıyor ve okumuş durumdasın.
- Alanın temel kuramlarını, en çok alıntılanan çalışmalarını ve yakın tarihli derlemelerini biliyorsun.
- Türkiye’de yapılmış ilgili çalışmaları ve uluslararası güncel çalışmaları kapsadın.
- Literatür matrisindeki temalarına yeni tema eklenmiyor; yeni çalışmalar mevcut temaları yalnızca güçlendiriyor.
- Araştırma boşluğunu kanıtlarla ifade edebiliyorsun.
“200 kaynağa ulaştım, yeter.” ya da tam tersi: “Bir makale daha okursam belki daha iyi bir şey bulurum” diyerek altı aydır yazmaya başlamamak.
Güncel kalmak: Uyarılar ve RSS
| Araç | Ne yaparsın? |
|---|---|
| Google Akademik uyarıları | Arama uyarısı, temel makalelere atıf uyarısı, yazar takibi |
| Web of Science / Scopus uyarıları | Kayıtlı aramalar için e-posta uyarısı; bir makaleye yeni atıf yapıldığında bildirim |
| PubMed (My NCBI) | Kayıtlı arama için günlük/haftalık/aylık e-posta |
| Dergi içerik uyarıları (eTOC) | Alanının temel dergilerinin her yeni sayısının içindekiler listesi e-postana gelir |
| RSS beslemeleri | Dergilerin ve bazı veri tabanlarının RSS bağlantılarını bir RSS okuyucuya (ör. Feedly, Inoreader) ya da doğrudan Zotero’ya (Yeni Besleme / New Feed) ekle |
| TR Dizin ve DergiPark | Takip ettiğin dergilerin yeni sayılarını düzenli kontrol et; hesap oluşturarak sunulan bildirim seçeneklerini incele |
Örnek: Zotero’ya dergi RSS beslemesi eklemek
- 1
Derginin RSS bağlantısını bul
Dergi sayfasında turuncu RSS simgesi ya da “RSS / Subscribe” bağlantısı ara; bağlantı adresini kopyala.
- 2
Zotero’da yeni besleme oluştur
Dosya > Yeni Besleme > URL’den (File > New Feed > From URL) seçip adresi yapıştır.
- 3
Beslemeyi takip et
Sol panelde besleme görünür; yeni makaleler okunmamış olarak listelenir. İlgini çekeni tek tıkla kütüphanene ekle.
• Google Akademik: Ana arama cümlesi için 1 uyarı + en temel 3 makale için atıf uyarısı.
• Scopus: Kayıtlı arama, haftalık e-posta.
• Alanın 4 temel dergisi için Zotero RSS beslemesi.
• Her ayın ilk pazartesi günü 30 dakika: gelen uyarıları gözden geçir, ilgilileri Zotero’ya ekle, matrise işle.
• Teslimden 1–2 ay önce: Ana aramaları son kez tekrar et, yeni çıkan önemli çalışmaları ekle.
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Kaynak yönetimi ve tarama kapanışı
0/9Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar