Kaynak Bulma ve Literatür Taraması · Ders 8/14
Dünya Kaynakları: Uluslararası Veri Tabanları
Web of Science, Scopus, PubMed, ERIC, EBSCO, ProQuest, JSTOR, yayıncı platformları, ön baskı sunucuları ve açık erişim arama motorlarını ne zaman ve nasıl kullanacağını öğrenirsin.
Uluslararası literatür onlarca veri tabanına dağılmıştır ve hiçbiri tek başına her şeyi kapsamaz. İyi bir tarama, en az bir çok disiplinli atıf dizini (Web of Science ya da Scopus), alanına özgü bir veri tabanı (ör. PubMed, ERIC, IEEE Xplore) ve Google Akademik gibi geniş bir arama motorunun birlikte kullanılmasıyla yapılır.
| Tür | Örnekler | Ne işe yarar? |
|---|---|---|
| Çok disiplinli atıf dizinleri | Web of Science, Scopus | Seçkin dergilerde geniş tarama, atıf analizi, dergi ölçütleri |
| Alan veri tabanları | PubMed/MEDLINE, ERIC, CINAHL, APA PsycInfo, IEEE Xplore | Alana özgü kontrollü sözcükle derin tarama |
| Toplayıcı platformlar | EBSCOhost, ProQuest | Birçok veri tabanını tek arayüzde arama |
| Tez veri tabanları | ProQuest Dissertations & Theses Global | Dünya tezleri |
| Arşiv | JSTOR | Eski sayılar, sosyal ve beşerî bilimler |
| Yayıncı platformları | ScienceDirect, SpringerLink, Wiley Online Library, Taylor & Francis Online | Yayıncının kendi dergi ve kitaplarında tam metin |
| Ön baskı sunucuları | arXiv, SSRN, bioRxiv, medRxiv, PsyArXiv | Hakemden önce paylaşılan en yeni çalışmalar |
| Açık erişim arama ve dizinleri | DOAJ, CORE, BASE, Semantic Scholar | Ücretsiz tam metin, yapay zekâ destekli keşif |
Web of Science
Clarivate’in atıf dizinidir. Çekirdek koleksiyonu (Web of Science Core Collection) SCIE (fen), SSCI (sosyal bilimler), AHCI (sanat ve beşerî bilimler) ve ESCI gibi dizinlerden oluşur. Türkiye’de akademik teşviklerde “SSCI, SCIE dergisi” denince kastedilen budur. Erişim kurum aboneliği iledir (EKUAL kapsamında olabilir; kütüphaneni kontrol et).
Web of Science’ta temel kullanım
- 1
Kütüphane bağlantısından gir
Arama ekranında veri tabanı olarak “Web of Science Core Collection”ı seç.
- 2
Alanı seç ve terimleri yaz
“Topic” başlık, özet ve anahtar kelimelerde arar (TS=). Satır ekleyerek AND/OR/NOT ile birleştir. Gelişmiş aramada TS=( ... ) biçiminde yazabilirsin.
- 3
Sonuçları filtrele
Yayın yılı, belge türü (Article, Review), Web of Science kategorisi, dil, ülke/bölge.
- 4
Atıfları izle
Her kaydın “Times Cited” (alıntılayan) ve “Cited References” (kaynakça) bağlantıları vardır.
- 5
Atıf raporu ve dışa aktarma
“Citation Report” ile bir sonuç kümesinin yıllara göre yayın ve atıf dağılımını görürsün. “Export” ile kayıtları RIS/EndNote biçiminde kaynak yönetim yazılımına aktar.
Scopus
Elsevier’in özet ve atıf veri tabanıdır; Web of Science’tan daha fazla dergi kapsar ve sosyal bilimlerde de geniştir. TITLE-ABS-KEY( ) alanı en çok kullanılan arama alanıdır. Belge sayfasında “Cited by” ve “References” ile atıf takibi, “Set alert” ile uyarı kurabilirsin. Dergi ölçütü olarak CiteScore ve SJR değerleri görünür.
Soru: Öğretmenlerde iş yükü ile tükenmişlik ilişkisi
Web of Science (Advanced Search):
TS=((teacher* OR educator*) AND (burnout OR "emotional exhaustion") AND (workload OR "work load" OR "job demands"))
Scopus (Advanced Search):
TITLE-ABS-KEY((teacher* OR educator*) AND (burnout OR "emotional exhaustion") AND (workload OR "work load" OR "job demands"))
Filtreler: 2015–2026; Article ve Review; English
PubMed / MEDLINE ve MeSH
PubMed, ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin (NLM) ücretsiz biyomedikal arama motorudur. İçeriğinin büyük kısmı MEDLINE’dır; MEDLINE kayıtları MeSH terimleriyle dizinlenir. Tıp, hemşirelik, diş hekimliği, eczacılık, beslenme, fizyoterapi ve halk sağlığı öğrencileri için temel kaynaktır.
PubMed’de MeSH ile arama
- 1
MeSH Database’i aç
PubMed ana sayfasında “MeSH Database” bağlantısına git (ya da arama kutusunun altındaki gelişmiş araçlar).
- 2
Kavramı arat
Ör. “burnout” → “Burnout, Professional” terimini bul. Tanımını, alt başlıklarını (subheadings) ve hiyerarşideki yerini gör.
- 3
Arama kutusuna ekle
“Add to search builder” ile terimi ekle; AND/OR ile diğer kavramları bağla.
- 4
Serbest metinle birleştir
En yeni makaleler henüz MeSH ile dizinlenmemiş olabilir. Bu yüzden MeSH’i serbest metinle birleştir: ("Burnout, Professional"[mh] OR burnout[tiab]).
- 5
Filtrele
Sol panelde yayın tarihi, makale türü (Clinical Trial, Randomized Controlled Trial, Review, Systematic Review, Meta-Analysis), “Free full text”, dil, yaş grubu.
- 6
Kaydet ve uyarı kur
Ücretsiz bir NCBI hesabı açarak aramayı kaydet ve e-posta uyarısı oluştur. “Send to > Citation manager” ile kayıtları dışa aktar.
("Burnout, Professional"[mh] OR burnout[tiab]) AND ("Nurses"[mh] OR nurse*[tiab]) AND ("Intensive Care Units"[mh] OR "intensive care"[tiab] OR ICU[tiab])
ERIC
ERIC (Education Resources Information Center), ABD Eğitim Bakanlığı’na bağlı Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nün (IES) ücretsiz eğitim veri tabanıdır (eric.ed.gov). Eğitim bilimleri ve öğretmenlik alanlarında temel kaynaktır. “ERIC Thesaurus” kontrollü terimleri sunar; arama sonuçlarında “Peer reviewed only” ve “Full text available on ERIC” seçenekleri bulunur. ERIC ayrıca EBSCOhost ve ProQuest arayüzleri üzerinden de erişilebilir.
EBSCOhost ve ProQuest
- EBSCOhost: Academic Search Complete (çok disiplinli), CINAHL (hemşirelik), APA PsycInfo (psikoloji; kurum aboneliğine bağlı; eski adıyla PsycINFO), Business Source, ERIC gibi veri tabanlarını tek arayüzde aratır. “Choose Databases” ile birden fazlasını aynı anda seçebilirsin. “Subject Terms” kontrollü terimleri, “Scholarly (Peer Reviewed) Journals” filtresi hakemli dergileri verir.
- ProQuest: Çok sayıda veri tabanını barındıran bir platformdur. Tezciler için en önemlisi ProQuest Dissertations & Theses Global’dir: dünya genelinden milyonlarca tezin künyesini ve birçoğunun tam metnini içerir. ABD ve Kanada tezleri ağırlıklıdır.
JSTOR
JSTOR, özellikle sosyal ve beşerî bilimlerde (tarih, felsefe, siyaset, edebiyat, sanat, din çalışmaları) dergilerin geçmiş sayılarını dijital olarak arşivleyen bir platformdur. Birçok dergide en yeni sayılar bir “moving wall” (hareketli duvar) süresi kadar JSTOR’a eklenmez; güncel sayılar için yayıncının sitesine bakman gerekir. JSTOR’da kitap bölümleri ve bazı açık erişimli içerikler de bulunur.
Yayıncı platformları
| Platform | Yayıncı | Öne çıkan alanlar |
|---|---|---|
| ScienceDirect | Elsevier | Fen, mühendislik, sağlık, sosyal bilimler; çok sayıda dergi ve kitap |
| SpringerLink | Springer Nature | Fen, mühendislik, tıp, sosyal bilimler; zengin kitap ve kitap bölümü koleksiyonu |
| Wiley Online Library | Wiley | Sağlık, psikoloji, eğitim, işletme, fen |
| Taylor & Francis Online | Taylor & Francis (Routledge dâhil) | Sosyal bilimler, eğitim, beşerî bilimler |
| IEEE Xplore | IEEE | Elektrik-elektronik, bilgisayar, yazılım mühendisliği; dergi, konferans bildirisi ve standartlar |
Ön baskılar (preprint): arXiv, SSRN ve diğerleri
- Ön baskı (preprint)
- Bir makalenin hakem değerlendirmesinden önce, yazarlar tarafından herkese açık bir sunucuda paylaşılan sürümüdür. En yeni bulgulara hızlı ulaşmayı sağlar ama hakemden geçmediği için dikkatle kullanılmalıdır.
- arXiv: Fizik, matematik, bilgisayar bilimi, istatistik, ekonomi ve ilgili alanlar. Yapay zekâ ve makine öğrenmesinde çok yaygındır.
- SSRN: Ekonomi, hukuk, işletme ve sosyal bilimlerde çalışma raporları (working papers).
- bioRxiv / medRxiv: Biyoloji ve sağlık bilimleri ön baskıları.
- PsyArXiv, SocArXiv, EdArXiv: Psikoloji, sosyoloji ve eğitim ön baskıları.
Yeni bir ilacın etkili olduğu kanıtlanmıştır (Kara vd., 2025).
(Kaynak medRxiv’de paylaşılmış, hakemden geçmemiş bir ön baskı.)
Açık erişim dizinleri ve arama motorları
| Araç | Ne yapar? | Ne zaman kullanırsın? |
|---|---|---|
| DOAJ | Hakemli açık erişim dergilerin seçici dizini | Bir açık erişim derginin meşruluğunu kontrol etmek; ücretsiz makale bulmak |
| CORE | Dünyadaki kurumsal arşivlerden ve açık erişim dergilerden toplanan tam metinlerin toplayıcısı | Ücretsiz tam metin bulmak |
| BASE (Bielefeld Academic Search Engine) | Açık arşivlerden ve dijital koleksiyonlardan geniş akademik arama | Tez, rapor, açık arşiv içeriği bulmak; erişim türüne göre filtrelemek |
| Semantic Scholar | Allen Institute for AI’ın yapay zekâ destekli ücretsiz arama motoru; kısa özetler (TLDR), etkili atıflar, atıf bağlamı | Hızlı keşif, bir makalenin hangi bağlamda alıntılandığını görmek, öneri akışları |
Alanına göre önerilen veri tabanı seti
| Alan | Türkiye | Uluslararası |
|---|---|---|
| Eğitim | Ulusal Tez Merkezi, TR Dizin, DergiPark | ERIC, Web of Science/Scopus, EBSCO (Education Source varsa), Google Akademik |
| Sağlık / hemşirelik | Ulusal Tez Merkezi, TR Dizin, DergiPark | PubMed/MEDLINE, CINAHL, Scopus, Cochrane Library |
| Psikoloji | Ulusal Tez Merkezi, TR Dizin | APA PsycInfo (varsa), PubMed, Scopus, PsyArXiv |
| Mühendislik / bilgisayar | Ulusal Tez Merkezi, TR Dizin | IEEE Xplore, Scopus, Web of Science, arXiv, ScienceDirect |
| İşletme / iktisat | Ulusal Tez Merkezi, TR Dizin, DergiPark | Scopus, Web of Science, EBSCO Business Source, SSRN |
| Hukuk | Ulusal Tez Merkezi, DergiPark, Mevzuat ve karar veri tabanları | HeinOnline (varsa), SSRN, Westlaw/Lexis (abonelik varsa) |
| İlahiyat / tarih | İSAM, TDV İslâm Ansiklopedisi, Millî Kütüphane, Ulusal Tez Merkezi | JSTOR, ATLA Religion Database (varsa), Brill (varsa) |
Kendini dene
Kendini dene
Kendini dene
Uluslararası tarama setim
0/6Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar