Biçimlendirme, Teslim ve Savunma · Ders 10/13
En Sık Sorulan 45 Jüri Sorusu ve Cevap Stratejileri
Savunmada en sık karşılaşılan jüri sorularını kategorilere göre tanır, her biri için cevap stratejisini ve örnek cevabı görür, kendi cevap bankanı hazırlarsın.
25 dk 2 soru 3 uygulamaOrta düzey
Jüri soruları tahmin edilemez değildir. Disiplin ne olursa olsun, soruların büyük kısmı birkaç ana eksende toplanır: neden bu konu, neden bu yöntem, bulgular ne anlama geliyor, katkın ne, sınırlılıkların ne. Bu derste 45 soruyu kategorilere ayırdık; her biri için bir cevap stratejisi ve kısa bir örnek cevap var.
İyi cevabın genel formülü
Dört adımlı cevap: D-C-K-B
- 1
Dinle (ve gerekirse netleştir)
Soruyu sonuna kadar dinle; not al. Emin değilsen “Sorunuzu doğru anladıysam … soruyorsunuz, değil mi?” diye teyit et.
- 2
Cevabı önce ver
İlk cümle doğrudan cevap olsun: “Evet, …”, “Bu seçimi iki nedenle yaptım.”
- 3
Kanıtla gerekçelendir
Literatürden, verinden, yöntem kitaplarından ya da tezindeki sayfadan dayanak göster: “Bunu s. 54’te tartıştım.”
- 4
Bağla ve bitir
Cevabı tezin katkısına ya da sınırlılığa bağlayıp kısa kes. Uzatma; jüri devam etmek isterse sorar.
savunma-provasi_notlar.docx
DosyaGirişEkleTasarımDüzenBaşvurularGözden Geçir
JÜRİ: Neden örneklemi yalnızca bir üniversiteden seçtiniz? Bu, genellenebilirliği sınırlamıyor mu?1
ZAYIF CEVAP: Hocam aslında başka üniversitelere de ulaşmak istedim ama zaman yetmedi, zaten çoğu çalışma da böyle yapıyor.2
GÜÇLÜ CEVAP: Haklısınız, bu bir sınırlılık ve tezde 1.5. bölümde belirttim.3 Tek kurumu seçmemin nedeni, ölçeğin uyarlama çalışmasının da bu kurumda yapılmış olması ve yapı geçerliğini aynı bağlamda test etmekti.4 Bu nedenle bulguları diğer üniversitelere genellemiyorum; önerilerde çok merkezli bir çalışma önerdim.5
- 1SoruSınırlılık sorusu: jüri hatayı değil, sınırlılığın farkında olup olmadığınızı ölçer.
- 2SavunmacıMazeret, “herkes böyle yapıyor” gerekçesi ve kanıt yok. Jüri bir sonraki soruyu daha sert sorar.
- 31 · Kabul etÖnce doğrudan kabul. Sınırlılığı tezde zaten yazdıysanız sayfasını söylemek güven verir.
- 42 · GerekçeKararın yöntemsel gerekçesi. Mazeret değil, bilinçli bir seçim olduğu gösteriliyor.
- 53 · Sonuca bağlaCevabı tezin sonuç ve öneriler kısmına bağlayarak kapatır. Toplam süre 30–45 saniye.
Jüri sorusu ve iki farklı cevap. İyi cevap kısa, doğrudan ve tezdeki kanıta bağlı. Örnek metin kurgusaldır; atıflar yalnızca biçimi göstermek içindir.
A. Konu, amaç ve motivasyon
| Soru | İyi cevap stratejisi | Örnek cevap (kısa) |
|---|---|---|
| 1. Tezinizi iki dakikada özetler misiniz? | Problem → amaç → yöntem → ana bulgu → katkı; 5–6 cümle. Önceden prova et. | “Matematik kaygısı ortaokulda başarıyı düşüren önemli bir etken. Öz düzenlemenin bu ilişkideki rolünü 314 yedinci sınıf öğrencisiyle inceledim. Öz düzenleme, kaygıyı kontrol ettikten sonra bile başarıyı anlamlı yordadı. Bu, kaygıyı azaltma programlarına öz düzenleme bileşeni eklenmesini destekliyor.” |
| 2. Bu konuyu neden seçtiniz? | Kişisel ilgiyi bir cümleyle geç; ağırlığı bilimsel boşluğa ve önem gerekçesine ver. | “Öğretmenlik deneyimimde kaygılı öğrencileri gözlemledim; ama asıl neden literatürde ortaokul düzeyinde öz düzenleme ve kaygıyı birlikte inceleyen Türkçe çalışmanın az olmasıydı.” |
| 3. Çalışmanızın literatüre özgün katkısı nedir? | 2–3 somut katkıyı sırala: örneklem, bağlam, yöntem, kuramsal birleştirme. “İlk” iddiasından kaçın. | “Üç katkı: ortaokul örnekleminde iki değişkeni birlikte ele alması, kaygıyı kontrol ederek öz düzenlemenin ek katkısını göstermesi ve öğretmenlere yönelik somut öneriler sunması.” |
| 4. Araştırma probleminizi tek cümleyle söyler misiniz? | Tezindeki problem cümlesini ezbere bil. | “Ortaokul öğrencilerinde öz düzenleme becerileri, matematik kaygısı kontrol edildiğinde matematik başarısını yordamakta mıdır?” |
| 5. Bu çalışma kimin işine yarar? | Paydaşları say: öğretmen, okul psikolojik danışmanı, program geliştirici, araştırmacı. | “Öncelikle okul psikolojik danışmanlarına ve matematik öğretmenlerine; ayrıca kaygı müdahale programı geliştiren araştırmacılara.” |
| 6. Hipotezleriniz neye dayanıyor? | Her hipotezi bir kurama veya önceki bulguya bağla. | “Zimmerman’ın öz düzenleme modeline ve kaygının çalışma belleğini sınırladığını gösteren bulgulara dayanıyor; bunu 2.3. bölümde tartıştım.” |
| 7. Başlığınız içeriği tam yansıtıyor mu? | Değişkenler, örneklem ve ilişki türünün başlıkta olduğunu göster; gerekirse iyileştirmeye açık ol. | “Değişkenleri ve örneklemi içeriyor. ‘Yordayıcı rolü’ ifadesi analizi daha iyi yansıtabilirdi; önerinizi değerlendirebilirim.” |
| 8. Tezi yeniden yazsaydınız neyi farklı yapardınız? | Bu bir öz eleştiri davetidir; 1–2 gerçek ve makul değişiklik söyle, tezi değersizleştirme. | “Boylamsal bir desen kurardım; böylece neden-sonuç yönü hakkında daha güçlü çıkarım yapabilirdim. Ayrıca nitel görüşmelerle bulguları derinleştirirdim.” |
B. Literatür ve kuramsal çerçeve
| Soru | İyi cevap stratejisi | Örnek cevap (kısa) |
|---|---|---|
| 9. Neden bu kuramı seçtiniz? Alternatifleri neler? | Alternatif 1–2 kuramı adıyla an, seçtiğin kuramın araştırma sorusuna uygunluğunu göster. | “Pintrich’in modelini de değerlendirdim; ancak Zimmerman’ın döngüsel modelindeki ön düşünme, performans ve öz yansıtma evreleri, ölçeğimin planlama, izleme ve değerlendirme boyutlarıyla doğrudan örtüşüyordu.” |
| 10. Alanınızdaki en önemli 3 çalışmayı söyler misiniz? | Tezinde dayandığın temel çalışmaları ve neden önemli olduklarını bil. | “Kuramı ortaya koyan çalışma, Türkçe ölçek uyarlaması ve kaygı-başarı ilişkisini meta-analizle inceleyen çalışma.” |
| 11. Literatür taramanızı nasıl yaptınız? | Veri tabanları, anahtar kelimeler, tarih aralığı ve dâhil etme ölçütlerini anlat. | “ERIC, Web of Science, ULAKBİM TR Dizin ve YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde 2010–2024 arası, Türkçe ve İngilizce anahtar kelimelerle taradım.” |
| 12. Kaynaklarınız neden güncel değil? / Neden çok eski kaynak var? | Klasik kaynakları kuramın kökeni olarak, güncel kaynakları kanıt olarak kullandığını açıkla. | “1980’ler-90’lar kaynakları kuramın temel metinleri; bulguları tartışırken son beş yılın çalışmalarını kullandım. Güncel kaynak sayısını artırabilirim.” |
| 13. Bulgularınızla çelişen çalışmalar var mı? | Var de ve nasıl ele aldığını göster; çelişkiyi açıklayan olası nedenleri (örneklem, ölçüm) söyle. | “Evet, lise örnekleminde ilişkinin anlamsız bulunduğu bir çalışma var; yaş grubunun ve ölçeğin farklılığı bunu açıklayabilir, 5.2’de tartıştım.” |
| 14. X kavramını nasıl tanımladınız? | Kavramsal ve işlevsel (ölçüme dayalı) tanımı ayrı ayrı ver. | “Kavramsal olarak öğrencinin öğrenmesini planlama, izleme ve değerlendirme süreci; işlevsel olarak ölçekten alınan toplam puan.” |
| 15. Bu konuda Türkiye’de yapılan çalışmalardan farkınız ne? | Türkçe literatürü bildiğini göster; farkı örneklem, değişken birleşimi veya yöntemle anlat. | “Türkiye’deki çalışmalar çoğunlukla lise ve üniversite düzeyinde ve iki değişkeni ayrı ayrı ele alıyor; ben ortaokulda üçünü birlikte modelledim.” |
| 16. Kuramsal çerçeveniz bulgularınızı nasıl açıklıyor? | Kuram ile bulgu arasında açık bir köprü kur. | “Modelin performans evresindeki öz gözlem (izleme) süreci, kaygılı öğrencinin dikkatini görevde tutmasını sağlayarak başarıyı koruyor olabilir; bulgularım bu açıklamayla tutarlı.” |
C. Yöntem
| Soru | İyi cevap stratejisi | Örnek cevap (kısa) |
|---|---|---|
| 17. Neden bu deseni seçtiniz? | Araştırma sorusunun türü ile desen arasındaki uyumu göster; alternatifi neden seçmediğini söyle. | “Sorum değişkenler arası ilişkiyi inceliyordu, değişken manipülasyonu söz konusu değildi; bu yüzden ilişkisel tarama uygundu. Deneysel desen etik ve pratik açıdan mümkün değildi.” |
| 18. Örneklem büyüklüğünüz yeterli mi? | Güç analizi veya kullanılan ölçüt (ör. değişken başına gözlem sayısı) ile kanıtla. | “G*Power ile dört yordayıcılı regresyon modeli için orta etki (f² = 0,15), α = ,05 ve güç = ,95 alarak en az 129 kişi gerektiğini hesapladım; 314 kişiyle bunun üzerindeyim.” |
| 19. Örnekleme yönteminiz genellenebilirliği nasıl etkiliyor? | Dürüst ol: sınırları kabul et, bunları azaltmak için yaptıklarını söyle. | “Küme örnekleme ile tek ilden 8 okul seçtim; bu nedenle bulguları İzmir dışına genellerken temkinli olunmalı. Bunu sınırlılıklarda belirttim.” |
| 20. Ölçeklerinizin geçerliği ve güvenirliği nasıl sağlandı? | Orijinal ve Türkçe uyarlama çalışmalarını, kendi örneklemindeki güvenirlik ve gerekirse DFA sonuçlarını ver. | “İki ölçek de Türkçeye uyarlanmış; kendi verimde Cronbach alfa ,86 ve ,91, DFA uyum indeksleri kabul edilebilir düzeydeydi (CFI = ,94).” |
| 21. Neden anket? Görüşme yapsaydınız ne değişirdi? | Yöntemin sorunun türüne uygunluğunu, alternatifin katkısını kabul ederek anlat. | “Geniş örneklemde ilişkiyi test etmek için nicel ölçüm gerekiyordu. Görüşme, öğrencilerin stratejilerini derinlemesine anlamamı sağlardı; bunu gelecek araştırma önerisi olarak yazdım.” |
| 22. Etik kurul onayı ve veli izni nasıl alındı? | Kurul adı, tarih/sayı, izin süreci, gönüllülük ve gizlilik önlemleri. | “Üniversitenin etik kurulundan onay, il millî eğitim müdürlüğünden araştırma izni aldım; veli onam formları ve öğrenci sözlü onamıyla gönüllülük sağlandı. Belgeler Ek-1 ve Ek-2’de.” |
| 23. Veri toplama süreci nasıl işledi? | Zaman, ortam, süre, uygulayıcı ve standartlaştırma. | “Ölçekleri ders saatinde, öğretmen yokken kendim uyguladım; ortalama 25 dakika sürdü. Yönerge her sınıfta aynı okundu.” |
| 24. Kayıp ve aykırı verileri nasıl ele aldınız? | Ne kadar kayıp olduğunu, nasıl karar verdiğini ve kaç veriyi çıkardığını söyle. | “%3’ün altında kayıp vardı; tamamen boş 9 formu çıkardım. Mahalanobis uzaklığıyla 5 çok değişkenli aykırı değer belirleyip analizi onlarla ve onlarsız yaptım; sonuç değişmedi.” |
| 25. Analiz yönteminin varsayımlarını kontrol ettiniz mi? | Her varsayımı ve nasıl test ettiğini sırala. | “Normallik için çarpıklık-basıklık, doğrusallık ve eş varyanslılık için artık grafikleri, çoklu bağlantı için VIF değerlerine baktım; VIF’ler 2’nin altındaydı.” |
| 26. Neden bu analiz? (ör. neden SEM değil de regresyon?) | Araştırma sorusu, örneklem büyüklüğü ve modelin karmaşıklığıyla gerekçelendir. | “Gözlenen toplam puanlarla, kaygıyı kontrol edip öz düzenlemenin ek katkısını görmek istedim; hiyerarşik regresyon bu soruyu doğrudan yanıtlıyor. SEM ölçüm hatasını da modelleyebilirdi; ileride bunu öneririm.” |
| 27. Ortak yöntem varyansı ya da sosyal beğenirlik sorunu olabilir mi? | Riski kabul et, aldığın önlemleri ve gerekiyorsa yaptığın testi söyle. | “Tüm veriler öz bildirime dayandığı için risk var; ancak başarı ölçüsü olarak okul notlarını kullandım ve isimsiz uygulama yaptım. Harman tek faktör testi de baskın bir faktör göstermedi.” |
| 28. Nitel çalışmalarda: Güvenirlik/inandırıcılığı nasıl sağladınız? | Uzman görüşü, katılımcı teyidi, kodlayıcılar arası uyum, ayrıntılı betimleme, araştırmacı günlüğü gibi stratejileri somut söyle. | “İki kodlayıcıyla bağımsız kodlama yaptım, uyum %86 oldu; ayrıca 4 katılımcıyla bulguları teyit ettim ve doğrudan alıntılarla ayrıntılı betimleme sundum.” |
D. Bulgular ve analiz
| Soru | İyi cevap stratejisi | Örnek cevap (kısa) |
|---|---|---|
| 29. En önemli bulgunuz nedir? | Tek bulguyu seç ve neden önemli olduğunu söyle. | “Öz düzenlemenin, kaygı kontrol edildikten sonra bile başarıdaki varyansın %9’unu ek olarak açıklaması. Bu, kaygıyı azaltmanın tek başına yetmeyebileceğini gösteriyor.” |
| 30. Bu tablodaki şu değeri yorumlar misiniz? | Tablonun yapısını bil; sayıyı sözel anlama çevir, etki büyüklüğünü ekle. | “β = ,31 standartlaştırılmış katsayı; öz düzenlemedeki bir standart sapmalık artış, başarıda yaklaşık üçte bir standart sapmalık artışla ilişkili.” |
| 31. Anlamlı ama küçük bir fark: pratikte önemli mi? | İstatistiksel anlamlılık ile pratik önemi ayır; etki büyüklüğünü söyle. | “Cinsiyet farkı anlamlı ama d = 0,28, yani küçük. Bu yüzden ‘kızlar çok daha kaygılı’ değil, ‘hafif bir fark var’ şeklinde yorumladım.” |
| 32. Hipoteziniz desteklenmedi; bunu nasıl açıklıyorsunuz? | Desteklenmeyen hipotez başarısızlık değildir; olası açıklamaları (ölçüm, örneklem, kuram) sırala. | “Kaygının, öz düzenleme ile başarı arasındaki ilişkiyi düzenleyeceğini (etkileşim etkisi) beklemiştim; desteklenmedi. Etkileşim etkilerini saptamak ana etkilere göre çok daha büyük örneklem gerektirir; ayrıca ölçeklerdeki tavan etkisi varyansı daraltmış olabilir. Kuramın bu yaş grubunda böyle bir etkileşimi açıkça öngörmediği de düşünülebilir.” |
| 33. Korelasyondan nedensellik çıkarabilir misiniz? | Hayır de; dilini buna göre seçtiğini göster. | “Hayır. Desen ilişkisel olduğu için ‘etkiler’ yerine ‘ilişkilidir’ ve ‘yordar’ ifadelerini kullandım; nedensellik için deneysel ya da boylamsal desen gerekir.” |
| 34. Neden bu kadar çok / az tablo var? | Her tablonun bir araştırma sorusuna hizmet ettiğini göster; gerekirse ekleri öner. | “Her alt probleme bir tablo ayırdım; betimsel tabloları kısaltıp ayrıntıları Ek-4’e taşıyabilirim.” |
| 35. Bulgularınız beklenmedik mi? Sizi şaşırtan ne oldu? | Dürüst ve meraklı ol; şaşırtıcı bulguyu tartışmada nasıl ele aldığını söyle. | “Kaygı ile öz düzenleme arasındaki ilişkinin beklediğimden zayıf olması şaşırttı; bu, iki yapının birbirinden görece bağımsız olduğunu düşündürüyor.” |
| 36. Bu analizi başka bir yöntemle yapsaydınız sonuç değişir miydi? | Duyarlılık analizi yaptıysan söyle; yapmadıysan olası sonucu ve sınırlılığı tartış. | “Aykırı değerler çıkarıldığında ve bootstrapping ile sonuçlar aynı kaldı; bu, bulgunun görece sağlam olduğunu gösteriyor.” |
E. Tartışma, sonuç ve gelecek
| Soru | İyi cevap stratejisi | Örnek cevap (kısa) |
|---|---|---|
| 37. Çalışmanızın en büyük sınırlılığı nedir? | Gerçek bir sınırlılık seç; etkisini ve nasıl aşılabileceğini söyle. | “Kesitsel desen. Değişkenler arasındaki ilişkinin yönü hakkında kesin konuşamıyorum; boylamsal bir çalışma bunu aşabilir.” |
| 38. Bulgularınız uygulamaya nasıl aktarılabilir? | 1–2 somut, uygulanabilir öneri ver. | “Matematik derslerinde haftalık hedef belirleme ve öz değerlendirme formları gibi öz düzenleme etkinlikleri, kaygı programlarına eklenebilir.” |
| 39. Gelecek araştırmalar için önerileriniz neler? | Sınırlılıklarından türeyen 2–3 öneri. | “Boylamsal desen, farklı illerden örneklem ve öz düzenleme eğitiminin etkisini sınayan deneysel çalışmalar.” |
| 40. Sonuçlarınızı politika yapıcılara nasıl anlatırdınız? | Teknik terimleri sadeleştir; bir cümlelik mesaj ver. | “Öğrencilere çalışmalarını planlamayı öğretmek, kaygılı olsalar bile matematikte daha başarılı olmalarına yardım edebilir.” |
| 41. Bulgularınız başka bir kültürde/bağlamda aynı çıkar mıydı? | Kültürel ve bağlamsal faktörleri tartış; spekülasyonu sınırlı tut. | “Sınav odaklı eğitim sistemlerinde kaygının rolü daha belirgin olabilir; uluslararası karşılaştırmalı bir çalışma bunu test edebilir.” |
| 42. Tezinizden yayın planlıyor musunuz? | Somut plan: hangi bulgu, hangi tür dergi, ne zaman. | “Ana bulguyu danışmanımla birlikte TR Dizin’de taranan bir eğitim dergisine makale olarak hazırlıyoruz.” |
| 43. Bu süreçte en çok ne öğrendiniz? | Kısa, samimi; akademik gelişime vurgu. | “Araştırma sorusunu yöntemle tutarlı kurmanın ve verinin sınırlarını dürüstçe raporlamanın önemini öğrendim.” |
| 44. Şu sayfadaki ifadeye katılmıyorum (eleştiri). Ne dersiniz? | Savunmacı olma; önce eleştiriyi anla ve hak verilecek kısmı kabul et, sonra gerekçeni sun (sonraki derste ayrıntılı). | “Haklı bir nokta. Bu ifade bulgunun ötesine geçiyor olabilir; ‘desteklemektedir’ yerine ‘tutarlıdır’ şeklinde yumuşatabilirim.” |
| 45. Doktora/akademik kariyer düşünüyor musunuz? | Dürüst ve kısa; tezle bağlantı kurabilirsen iyi olur. | “Evet, bu çalışmayı deneysel bir müdahale araştırmasıyla doktorada sürdürmek istiyorum.” |
taslak_yontem-sorusuna-cevap.docx
Jüri: “Örneklem büyüklüğünüz yeterli mi?”
Öğrenci: “Hocam, danışmanım yeterli olduğunu söyledi. Zaten benzer çalışmalarda da 300 civarında kişi var, bence yeterli.”
sablon_soru-bankasi-karti.docx
Soru:
Kategori: (Konu / Literatür / Yöntem / Bulgu / Tartışma / Kişisel)
İlk cümle (doğrudan cevap):
Kanıt / gerekçe:
Tezde nerede: s. / Tablo / Ek
Yedek slayt:
Kabul edeceğim sınırlılık (varsa):
Mavi alanları sayfanın üzerinde doldurun; metni kopyalayın ya da Word olarak indirin. Yazdıklarınız yalnızca tarayıcınızda kalır.
Kendini dene
Jüri “Korelasyon bulgunuzdan öz düzenlemenin başarıyı artırdığı sonucuna varabilir miyiz?” diye soruyor. En iyi cevap hangisi?
Kendini dene
“Çalışmanızın en büyük sınırlılığı nedir?” sorusuna hangi yaklaşım en uygundur?
Kendi tezin için C bölümündeki 17, 18 ve 20 numaralı soruları D-C-K-B formülüyle yanıtla. Her cevap en fazla 4 cümle olsun.
uygulama_cevabim.docx
Jüri üyesi soruyor: “Ölçeğinizin Türkçe uyarlaması 15 yıl önce yapılmış, hâlâ geçerli mi?” Nasıl yanıtlarsın?
uygulama_cevabim.docx
Jüri soruları hazırlık listesi
0/8Takıldığın bir yer mi var?
Bu konuda sık sorulanlar